TPITH AΠOΨH Mε παραχώρηση εξουσίας

Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) εισέβαλαν στη δημόσια ζωή τη δεκαετία του
’80. H πρώτη γενιά τους είχε έντονο το στοιχείο του «αντί». Έμεναν πέρα από τα
κόμματα και τα κράτη και πρόβαλαν έντονα έναν μεγάλο αριθμό διαφορετικών, από
τις κρατούσες, απόψεων. Στέκονταν στη γωνία και «χτυπούσαν».

H δεύτερη γενιά τους εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’90. Ωρίμασαν,
πολλαπλασιάστηκαν, δικτυώθηκαν διεθνώς, απέκτησαν πολιτική ισχύ και άρχισαν να
«βάζουν πόδι» στον «δημόσιο χώρο». Αναλαμβάνοντας δημόσιες ευθύνες. «Ποιος σας
διόρισε;», ρωτούσαν οι αφελείς. Και αδυνατούσαν να αντιληφθούν πως τα
ερωτήματα του 1789 δεν είχαν νόημα λίγο πριν από τον 21ο αιώνα. Το
χαρακτηριστικό των οργανώσεων δεύτερης γενιάς ήταν το προσπέρασμα του «αντί».
Τη θέση του πήρε η «παράλληλη με το κράτος και τα κόμματα ανάληψη δημόσιας
ευθύνης».

H εισβολή της τρίτης γενιάς δεν έγινε αντιληπτή. Πέρασε αθορύβως, αν και
ανατρέπει πλήρως τους κανόνες της τρέχουσας πολιτικής!

Δημιουργούνται ειδικώς και αναλαμβάνουν δημόσιες ευθύνες «κατ’ ανάθεση», με
θεσμοθετημένη χρηματοδότηση εκ μέρους του κράτους.

Οι οργανώσεις αυτές ανατρέπουν πλήρως τα αυτονόητα της διακυβέρνησης.
Λειτουργούν αυτόνομα, χαράζουν πολιτικές μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και δεν
υπάγονται στη διοίκηση! Βέβαια εδώ απαιτείται και αλλαγή όρων. Πρόκειται,
μάλλον, για «μη κρατικά υποκείμενα» που ασκούν – τέως – δημόσιες εξουσίες,
εκφράζουν «κοινωνικά» αλλά όχι κρατικά συμφέροντα και χαράζουν δικές τους
πολιτικές εκτός της ιεραρχικής εξάρτησης από τη διοίκηση!

Τα ιδιόμορφα αυτά υποκείμενα εισέβαλαν και κυριαρχούν, πλέον, σε δύο τομείς
της δημόσιας ζωής. Ή αλλιώς, η πολιτική και η διαχειριστική ευθύνη για τις
δημόσιες υποθέσεις στον χώρο της αποασυλοποίησης και – σε λίγο – των
ναρκωτικών δεν ασκείται πλέον από το κράτος αλλά από τέτοια υποκείμενα!

Προσπερνώ τις αιτίες που επέβαλλαν στις κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ και N.Δ. την
παραχώρηση αυτών των εξουσιών. Σημειώνω, όμως, ότι αυτό έγινε με έντονη
συναίνεση του Συνασπισμού και με το KKE να πατάει σε δύο περβάζια. Στις
εξαιρετικές αυτές ρυθμίσεις καταγράφεται ένα μόνο αρνητικό. H διαπίστωση ότι –
δυστυχώς – οι δύο αυτές παραχωρήσεις εξουσίας δεν έγιναν «με άποψη» συνευθύνης
κράτους και κοινωνίας πολιτών. H άρνηση των κομμάτων και του κράτους να
λειτουργήσουν σε συνθήκες συνύπαρξης με ισχυροποιούμενη κοινωνία πολιτών και η
άγνοια της πολιτικής να σχεδιάσει «μη κρατικές αλλά κοινωνικές δράσεις» σε
συνθήκες «εταιρικών σχέσεων» μαζί τους, φάνηκε ανάγλυφα! H παγκοσμίως επιτυχής
συνταγή για παραχώρηση δημόσιας εξουσίας σε μη κυβερνητικές οργανώσεις (Μητρώο
– διαπίστευση – προδιαγραφές ανάθεσης – σύμβαση παραχώρησης – αξιολόγηση) δεν
προβλέφθηκε.

Ας είναι! H παραχώρηση δημόσιας εξουσίας για την αποασυλοποίηση οφείλεται
στο… BBC! Εξέθεσε τη χώρα με τις εικόνες από τη Λέρο και επέβαλε γρήγορες
λύσεις με δημιουργία νέων δομών αποασυλοποίησης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. H
διαδικασία ήταν απίθανη στη σύλληψη! Τελικά τα τυπικώς Κέντρα Επαγγελματικής
Κατάρτισης, ουσιαστικώς δομές αποασυλοποίησης, είναι περισσότερα από 100 και
τα διαχειρίζονται ιδιόμορφες μη κυβερνητικές οργανώσεις! Πολλά από αυτά με
υποδειγματικό παρελθόν στον χώρο. Οι μυημένοι θεωρούν πως δεν υπάρχει σύγκριση
της διαχείρισης αυτών με τη μετριότατη διαχείριση των κρατικών δομών.

H δημιουργία φορέων για την υποστήριξη των χρηστών ουσιών είναι επιλογή της
N.Δ. Αλλά και… ολίγον επιβεβλημένη (λόγω αδυναμίας μαζικών προσλήψεων). Με
το νομοσχέδιο που θα ψηφιστεί σε λίγο, το κράτος περιθωριοποιείται υπέρ μη
κρατικών υποκειμένων. Παράπλευρη ωφέλεια; Το τέλος μιας οδυνηρής εκδοχής
κρατισμού. Του μονοπωλίου της επιστημονικής αλήθειας, ως προς τις μεθόδους
αντιμετώπισης της εξάρτησης, τελευταίο κατάλοιπο της σταλινικής εκδοχής της
επιστήμης, που οδήγησε άξιους επιστήμονες στα δικαστήρια! Και εδώ οι μυημένοι
πανηγυρίζουν!

Κάποιοι προσθέτουν στις τρίτης γενιάς οργανώσεις και μία τρίτη, ακόμα πιο
ιδιόμορφη, μορφή φορέα. H παραχώρηση της εξουσίας διαχείρισης των Εθνικών
Πάρκων είναι πρωτότυπη ελληνική πατέντα και χρεώνεται στους K. Λαλιώτη, B.
Παπανδρέου! Επέλεξαν έναν ιδιόμορφο φορέα με μορφή ΝΠΙΔ και μεικτά
χαρακτηριστικά. Και δημόσιας υπηρεσίας (εποπτευόμενος). Και Ανεξάρτητης Αρχής
(τα ειδικά επιστημονικά προσόντα για τη θέση του προέδρου). Και κοινωνικής
οργάνωσης (πλειοψηφία μη υπαλλήλων, συμμετοχή οργανώσεων στο Δ.Σ. και
αυτονομία στη λήψη αποφάσεων, εκτός αν ο υπουργός ασκήσει βέτο, κάτι που ποτέ
δεν έγινε κ.λπ).

Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις τρίτης γενιάς μπήκαν ορμητικά στη δημόσια ζωή!
Και η επίσημη πολιτική, αντί να τις ρυθμίζει, είτε τις υπονομεύει, φοβούμενη
την απώλεια της εξουσίας της, είτε αδιαφορεί, είτε απλώς δεν γνωρίζει το
«πώς»!

Ο Νικήτας Λιοναράκης είναι δημοσιογράφος, αντιπρόεδρος της Greenpeace