Tα δύο πρόσωπα ενός φεγγαριού

Ένας από τους έξι Τιτάνες στην ελληνική Μυθολογία, ένας από τους 46
δορυφόρους του Κρόνου στην αστρονομία: Ιαπετός. Τώρα φαίνεται πως ήρθε η ώρα
να αποκαλύψει τα μυστικά για το μυστηριώδες πρόσωπό του. Το θεαματικό σύστημα
των δακτυλίων του Κρόνου, εκτιμούν οι ειδικοί, είναι καθοριστικό για την
επίλυση του μυστηρίου του «διχασμένου» Ιαπετού.

Το διαστημικό όχημα «Κασίνι», εξοπλισμένο με τις υπερσύγχρονες κάμερές του, τον Δεκέμβριο του 2004, στάθηκε κοντά στον Ιαπετό, (ένθετη φωτό) τον «διχασμένο» δορυφόρο του Κρόνου και άρχισε να λύνει το μυστήριο των δύο προσώπων του

Δεν είναι μόνο η μυθολογία και η αστρονομία που σαγηνεύτηκαν από αυτό το
όνομα. Στο μυθιστόρημα του Άρθουρ Κλαρκ «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος», ο
Ιαπετός παίζει κεντρικό ρόλο. Είναι το σημείο της πύλης του άστρου, η θύρα την
οποία διασχίζει ο Ντέιβ Μπόουμαν – ο σύγχρονος Οδυσσέας του Κλαρκ – για να
συναντήσει το πεπρωμένο του, σε μια μακρινή γωνιά του Διαστήματος. H επιλογή
του συγγραφέα δεν έγινε συμπτωματικά.

10 φορές πιο λαμπερή

Συνδέεται με τη μυστηριώδη διπλή όψη του Ιαπετού: είναι το μοναδικό μεταξύ των
σωμάτων του ηλιακού συστήματος, που διαθέτει μια πλευρά 10 φορές πιο λαμπερή
από την άλλη. Και πού αλλού θα μπορούσε να βρεθεί μια καλύτερη θέση για να
τοποθετήσει ο συγγραφέας το φανταστικό του δημιούργημα, από ένα ουράνιο σώμα
που και το ίδιο μοιάζει μη πραγματικό;

Ο τρόπος της δημιουργίας των δύο προσώπων του Ιαπετού είναι ένα από τα
μεγαλύτερα μυστήρια για τους αστρονόμους, από την εποχή της ανακάλυψης του
φεγγαριού από τον αστρονόμο Τζοβάνι Κασίνι, το 1671. Εν έτει 2005, το μυστήριο
φαίνεται να λύνεται, και όχι ύστερα από κάποια αινιγματική σύγκρουση
Τιτάνων…Το κλειδί για την απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στην… αναμέτρηση
με το θεαματικό σύστημα των δακτυλίων του Κρόνου και το έδωσε – ή τουλάχιστον
συνέβαλε αποφασιστικά – το διαστημικό όχημα «Κασίνι».

Εξοπλισμένο με τις υπερσύγχρονες κάμερές του, τον Δεκέμβριο του 2004, στάθηκε
κοντά στον «διχασμένο» δορυφόρο και κατέγραψε εικόνες από την πλούσια σε
κρατήρες επιφάνειά του. Ποτέ πριν δεν είχαν αποτυπωθεί με τόση λεπτομέρεια οι
όψεις του φεγγαριού. Οι επιστήμονες αιφνιδιάστηκαν. Σε μήκος 1.300 χλμ. είδαν
να εκτείνεται μια ξεχωριστή κορυφογραμμή. Σε κάποια σημεία μάλιστα έφτανε σε
ύψος τα 20 χλμ. – διπλάσιο και από εκείνο του Έβερεστ!

H κορυφογραμμή αυτή φάνηκε αρχικά να αποτελεί το δεύτερο μεγάλο παζλ για τους
επιστήμονες, με πρώτο το «σκοτεινό» και το «λαμπερό» πρόσωπο του Ιαπετού.
Όμως, πριν από λίγο καιρό, μια Αμερικανίδα πλανητικός επιστήμονας, η Κάρολιν
Πόρκο από το τμήμα απεικονίσεων του «Κασίνι», τα συνέδεσε: η σκοτεινή πλευρά
του Ιαπετού διχοτομείται από τη γιγάντια κορυφογραμμή. Πώς γίνεται όμως αυτό;
Την απάντηση δίνουν οι δακτύλιοι του Κρόνου. Σύμφωνα με τον αστρονόμο Πάουλο
Φρέιρε, από το παρατηρητήριο Arecibo στο Πουέρτο Ρίκο, ο Ιαπετός βρέθηκε
κάποτε στον διαστημικό χρόνο πολύ κοντά στο σύστημα των δακτυλίων του Κρόνου.
Στα σημεία όπου οι δακτύλιοι «βομβάρδισαν» το φεγγάρι, εικάζεται ότι
δημιουργήθηκαν εκατομμύρια κρατήρες.

Κόκκοι σκόνης

Αυτό όμως δεν εξηγεί το «σκοτεινό» πρόσωπο, όπου εντοπίζεται η έντονη ανωμαλία
στην επιφάνεια. Όπως επισημαίνει ο ίδιος επιστήμονας, οι δακτύλιοι περιέχουν
μια τέλεια πηγή μελανού υλικού: πολύ μικρούς κόκκους σκόνης. Ο Φρέιρε
προσθέτει ότι στις συνθήκες «ισχυρότατων ανέμων» – οι οποίες εκτιμάται ότι
επικρατούσαν στην επιφάνεια του φεγγαριού – η ποσότητα της σκόνης
διασκορπίστηκε στην επίμαχη πλευρά, με αποτέλεσμα να φαίνεται περισσότερο
σκούρο το χρώμα κοντά στην κορυφογραμμή του διαστημικού Τιτάνα.

Επιμέλεια: Ρένα Δημητρίου