Tο ποσοστό εκλογής να είναι κλιμακούμενο

O γραμματέας της N.Δ. τάραξε πάλι τα νερά δημοσιοποιώντας ευρύτερα τη – γνωστή
σε όλους τους παροικούντες την Ιερουσαλήμ – πρόθεση του κυβερνώντος κόμματος
να επιφέρει αλλαγές στο σύστημα ανάδειξης των τοπικών αρχόντων (δηλαδή να
επιτρέψει την εκλογή τους από τον πρώτο γύρο με σχετική πλειοψηφία). Κατά την
άποψή μου, πρόκειται για την εξαγγελία μιας αλλαγής που πηγαίνει προς τη σωστή
κατεύθυνση, διατυπώθηκε όμως με υπερβολική ακαμψία, υποστηρίχθηκε δε με
εσφαλμένα ή ανεπαρκή επιχειρήματα.

Πράγματι η σύγκριση με τις εθνικές εκλογές – «αφού 42% αρκεί για ανάδειξη
αυτοδύναμης εθνικής κυβέρνησης, γιατί το ποσοστό αυτό να μην αρκεί και για την
Τοπική Αυτοδιοίκηση;» – δεν μπορεί να προβάλλεται ως το κύριο επιχείρημα. Αλλά
ούτε η μη αμελητέα δημοσιονομική δαπάνη της διεξαγωγής του δεύτερου γύρου
αρκεί από μόνη της για να νομιμοποιήσει μια τέτοια αλλαγή. H απαίτηση απόλυτης
πλειοψηφίας, η οποία κατά κανόνα οδηγεί σε επαναληπτική ψηφοφορία μεταξύ των
δύο πρώτων, είναι αποκρουστέα, αντίθετα, κυρίως για άλλους σοβαρότερους,
νομικούς και πολιτικούς, λόγους. Ειδικότερα, όταν απαιτείται απόλυτη
πλειοψηφία, η αρχική ψηφοφορία – με το δεδομένο πως κατά κανόνα δεν οδηγεί σε
εκλογή κάποιου υποψηφίου – γίνεται συχνά με όρους «πλάκας». Αποτέλεσμα είναι
να ευνοούνται οι γραφικές ή περιθωριακές υποψηφιότητες, οι οποίες στη συνέχεια
διεκδικούν σημαντικό ρόλο στη δημόσια ζωή του τόπου (ή της τοπικής κοινωνίας).
Αυτό δε, συμβαίνει στις κάθε λογής εκλογές που γίνονται με το σύστημα αυτό.
Για παράδειγμα, στις τελευταίες γαλλικές προεδρικές εκλογές (του 2002), οι δύο
μοναδικοί υποψήφιοι που είχαν ελπίδες εκλογής – δηλαδή αυτοί που ήταν
πραγματικοί υποψήφιοι πρόεδροι και όχι διακινητές διαμαρτυρίας – συνάθροισαν
μόλις 35%! Αντίθετα, όταν διευκολύνεται η εκλογή από τον πρώτο γύρο με σχετική
πλειοψηφία, ο μέσος εκλογέας αντιμετωπίζει την ψήφο του με πολύ μεγαλύτερη
σοβαρότητα, η διασπορά των ψήφων περιορίζεται και έτσι σπάνια ο νικητής
αναδεικνύεται με ποσοστό χαμηλότερο του 45%.Παράλληλα όμως υπάρχει και μια
«ελληνική ιδιαιτερότητα» που πρέπει να αντιμετωπιστεί: η πρόσφατη, κατά οριακή
πλειοψηφία, απόφαση του Εκλογοδικείου να προσμετρώνται για λόγους
συνταγματικής τάξης (!) τα λευκά, μπορεί να οδηγήσει σε τεράστια προβλήματα
εάν εξακολουθήσει να απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία για την εκλογή των
επικεφαλής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (έστω και αν προηγηθεί νομοθετική ρύθμιση
που αποσαφηνίζει το ζήτημα). Βέβαια τα προβλήματα από την εξωφρενική αυτή
απόφαση δεν λύνονται αυτόματα, ακόμη και αν ως όριο οριστεί ένα ποσοστό κάτω
του 50% επί των ψήφων που θα δοθούν εγκύρως στους συνδυασμούς, όμως τότε είναι
πρακτικά ευκολότερο να αποτραπούν οι παράλογες πιθανές επιπτώσεις της νέας
νομολογίας.

H πρόταση Μεϊμαράκη, όμως, δεν ατύχησε μόνο λόγω της τεκμηρίωσής της, αλλά και
λόγω της ακαμψίας της: Γιατί, π.χ. να θεσπιστεί ως όριο το 42% και όχι το 41%,
το οποίο υπό προϋποθέσεις επίσης αρκεί για ανάδειξη μονοκομματικής κυβέρνησης.
Ή ακόμη το 42,7%, που καθιστά την αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος υπό
οιουσδήποτε όρους νομοτελειακή; (και η… κολοκυθιά καλά κρατεί). H πρότασή
μου – που εμπνέεται από το σύστημα εκλογής του προέδρου της Αργεντινής –
είναι, λοιπόν, το ποσοστό που θα αρκεί για εκλογή από τον πρώτο γύρο να είναι
κλιμακούμενο: συνάρτηση της διαφοράς που θα χωρίζει τους δύο επικρατέστερους
υποψηφίους. Όταν αυτή είναι απειροελάχιστη, το όριο εκλογιμότητας να είναι
πολύ κοντά στο 50%. Το όριο αυτό όμως να χαμηλώνει όσο μεγαλύτερη είναι η
διαφορά. Ακόμη και ένα ποσοστό κάτω από το 42% θα μπορούσε θαυμάσια να
νομιμοποιήσει την εκλογή από τον πρώτο γύρο τού σχετικά πλειοψηφούντος
υποψηφίου, εφόσον η υπεροχή του έναντι του δευτέρου είναι μεγάλη ή
συντριπτική.

Ένα τέτοιο σύστημα, που στην πράξη θα διαφοροποιούσε το όριο εκλογιμότητας από
δήμο σε δήμο και από νομαρχία σε νομαρχία, θα απλούστευε τη διαδικασία, θα
«αθώωνε» την αλλαγή όσον αφορά τις ιδιοτέλειες που της αποδίδονται και θα
έδινε τη μεγαλύτερη δυνατή δημοκρατική νομιμοποίηση στους εκλεγόμενους. Γιατί
όχι λοιπόν;

O κ. Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης