Οι άνδρες κάνουν την επανάστασή τους

Κάποτε ήταν πολύ απλό. Άνδρες και γυναίκες αντιπροσώπευαν δύο αντίθετους, αλλά
συμπληρωματικούς πόλους. Ύστερα ήρθαν οι φεμινίστριες και αναστάτωσαν τα ήρεμα
νερά αυτής της δυαδικότητας. Με την επίθεση στα ανδρικά προνόμια, οι γυναίκες
αποσταθεροποίησαν τους άνδρες και τους ανάγκασαν να αναζητήσουν άλλα σημεία
αναφοράς. Τι έπαθαν τα αρσενικά;

Ερευνητές των δύο φύλων από δέκα ευρωπαϊκές χώρες αναλύουν τους
σύγχρονους άνδρες σε σχέση με την εργασία, την οικογένεια, τη βία, τον
κοινωνικό αποκλεισμό και την υγεία και μιλούν για μια νέα επανάσταση, των
ανδρών αυτή τη φορά! H ανισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την αναπαραγωγή,
ανάμεσα στη δουλειά και την ιδέα της οικογένειας, είναι το κεντρικό ζήτημα της
ισότητας των δύο φύλων, λένε οι επιστήμονες από την Εσθονία, τη Φινλανδία, τη
Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, τη Λιθουανία, τη Νορβηγία, την Πολωνία, τη
Ρωσία και την Αγγλία, που δημιούργησαν το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μελετών για τον
Άνδρα.

Γιατί στο παρελθόν, στη μεσαία τάξη, μόνο ο άνδρας ήταν ο «κουβαλητής»
του σπιτιού. Αυτό δεν συμβαίνει πια και πρόκειται για μια ριζοσπαστική εκτροπή
που παίρνει διαφορετική κατεύθυνση, ανάλογα με το περιβάλλον. Σύμφωνα με τον
συντονιστή του Δικτύου, τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Άαλμποργκ Κιθ
Πρινγκλ, το ζήτημα της αρσενικότητας και το πώς οι όροι της εμφανίζονται σε
διαφορετικές κοινωνίες, βρίσκονται στο στόχαστρο των ερευνητών.

Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία, μια χώρα που γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη τα
τελευταία χρόνια, πολλοί άνδρες δουλεύουν 50 ώρες την εβδομάδα για να φέρουν
στο σπίτι έναν μισθό που δεν είναι αρκετός για το νοικοκυριό και αφήνουν τα
ερωτηματικά που αφορούν τον συζυγικό και πατρικό τους ρόλο αναπάντητα. Δεν
είναι τυχαίο που η επανάσταση των ανδρών βρίσκεται προ των πυλών. Και
ειδικότερα, η επανάσταση των μπαμπάδων, που θέλουν να ασχολούνται περισσότερο
με τα παιδιά τους κι επιτρέπουν τον εαυτό τους να βγάλει τη θηλυκή πλευρά του
χωρίς φόβο.

Το γεγονός αυτό αποτελεί επανάσταση, σύμφωνα με την Οϊστάιν Γκούλβαγκ
Χόλτερ, φιλόσοφο στο Πανεπιστήμιο του Όσλο και μέλος του Δικτύου, αφού όλες οι
μέχρι σήμερα έρευνες δείχνουν ότι το συναισθηματικό ρεπερτόριο των ανδρών στη
σύγχρονη εποχή είναι αυστηρά περιορισμένο. Οι άνδρες στις παλαιότερες
κοινωνίες και στις αρχές της σύγχρονης εποχής είχαν πιο ευρεία κλίμακα
συναισθημάτων σε σχέση με σήμερα. Ωστόσο, η αλλαγή που έγινε στις αρχές του
20ού αιώνα από τον άνδρα-πολεμιστή στον προσανατολισμένο στην αγορά άνδρα,
καταπίεσε πολύ τους άνδρες, με αποτέλεσμα ο φόβος για την αποτυχία να παίζει
τον βασικότερο ρόλο στη ζωή τους.

Και παρόλο που η «επανάσταση των μπαμπάδων» φαίνεται να είναι πιο καταπιεσμένη
στη μεσαία τάξη, αφού ευδοκιμεί στις πιο ευκατάστατες οικογένειες, οι αλλαγές
είναι εμφανείς και στις δύο κατηγορίες ανδρών. «Ήταν μια θετική βόμβα στη ζωή
μου», λέει ένας νέος πατέρας για το παιδί του σε μια έρευνα, δείχνοντας ότι οι
άνδρες αρχίζουν και χρησιμοποιούν τις λέξεις ανατρεπτικά.

Οι νέες έρευνες δείχνουν επίσης το χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα
και τον διαχωρισμό των δραστηριοτήτων ανάμεσα στους νέους γονείς. Οι πρακτικές
δραστηριότητες έιναι πιο ισότιμα κατανεμημένες απ’ όσο επιτρέπει η ιδεολογία,
αφού οι άνδρες βοηθούν στο νοικοκυριό και δεν ντρέπονται να το ομολογήσουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η γυναίκα εξαφανίζεται ως σημείο αναφοράς, λέει η
Οϊστάιν Γκούλβαγκ Χόλτερ, αλλά ότι σημειώνεται μια αλλαγή στην αντίληψη της
ισότητας των δύο φύλων, με το κέντρο βάρους να μετατοπίζεται απ’ τη γυναίκα,
στη σχέση ανάμεσα στη γυναίκα και τον άνδρα.

Πρώτοι οι Σκανδιναβοί

Σουηδός ψηφοφόρος μπροστά στην κάλπη. H «άδεια πατρότητας» απεδείχθη μεγάλη επιτυχία στις σκανδιναβικές χώρες

Όσο αφορά την αναπαραγωγική πλευρά, αναμφίβολα, σημειώνουν οι
ερευνητές, οι σκανδιναβικές χώρες είναι αυτές που έχουν κάνει τις μεγαλύτερες
προόδους. H «άδεια πατρότητας» απεδείχθη μεγάλη επιτυχία για τη Νορβηγία. Όταν
πρωτοεφαρμόστηκε το 1993, οι αρμόδιοι περίμεναν ότι μόνο 10-20% των ανδρών θα
έκαναν χρήση του δικαιώματος. Μια δεκαετία αργότερα, το 90% των Νορβηγών
μπαμπάδων κάνουν χρήση της άδειας πατρότητας. Το μέτρο σημειώνει επιτυχία
επίσης στη Δανία και την Ισλανδία και οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι τα οφέλη για
την κοινωνία είναι ήδη εμφανή. H Ισλανδία τώρα έχει το δεύτερο μεγαλύτερο
ποσοστό γεννήσεων στην Ευρώπη μετά την Τουρκία, ενώ το 2004 46.000 έκαναν
χρήση της άδειας πατρότητας. Όμως, πώς αισθάνονται οι ίδιοι οι άνδρες για όλ’
αυτά; «Όταν οι δυνατότητες των ανδρών συνοδεύονται από σωστά μέτρα και
μεταρρυθμίσεις, τα αποτελέσματα είναι θετικά», λέει ο Κιθ Πρινγκλ. «Τότε οι
άνδρες έχουν αντικειμενικό συμφέρον να υποστηρίζουν την ισότητα των φύλων. Και
χρειάζονται ενθάρρυνση για να το τολμήσουν».

Ανδρόγυνοι ρόλοι

Συχνά αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος είναι αυτές που ωθούν τους
άνδρες στην αλλαγή. Το «δεν θέλω να είμαι απών πατέρας, όπως ο πατέρας μου»,
ίσως να αποτελεί τη βάση για νέα πατρικά μοντέλα, τα οποία ξεπερνούν τα παλιά
προβλήματα. Συμπέρασμα; «H επανάσταση φέρνει στην επιφάνεια νέους, ανδρόγυνους
ρόλους και πρακτικές, έναν συνδυασμό αρσενικών και θηλυκών αξιών». Από την
άλλη, οι… ανδρόγυνοι μπορούν γίνουν δακτυλοδεικτούμενοι, επειδή υπερβαίνουν
τα στερεότυπα. Ο μύθος του «μαλακού» άντρα είναι ένα χαρακτηριστικό
παράδειγμα. H ανδρόγυνη μορφή κοινωνίας είναι ακόμα πατριαρχική, αλλά πιο ίση,
λένε οι ερευνητές. Τα νοικοκυριά είναι πιο ισορροπημένα και ο άνδρας παύει να
θεωρείται απλώς ο «κουβαλητής» του σπιτιού.