ANOIXTO ΜΒΑ Ένα «παιχνίδι» με κανόνες

Ο τρόπος λειτουργίας ενός λογιστικού συστήματος στηρίζεται σε κάποιες διεθνείς
θεμελιώδεις λογιστικές αρχές / παραδοχές, οι οποίες αναπτύχθηκαν σταδιακά για
να πάρουν τη σημερινή τους μορφή. Μπορούν να μας δώσουν μία εικόνα του
πλαισίου εντός του οποίου λειτουργεί η Λογιστική, ενώ λειτουργούν μάλλον ως
κανόνες παρά ως προτάσεις. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι η πρακτική πλευρά
της Λογιστικής έχει όλες τις ιδιότητες μιας επιστήμης που διέπεται από αρχές –
τις ακόλουθες:

1. Αρχή της αυτοτέλειας της λογιστικής οντότητας

Όταν αναφερόμαστε σε μία οικονομική μονάδα, είναι πολύ σημαντικό να
διαχωρίζουμε την περιουσία και την οικονομική της κατάσταση από εκείνη του
φορέα της, δηλαδή του επιχειρηματία ή του μετόχου. Μας αφορούν όλα τα
περιουσιακά στοιχεία ή οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις που έχει έναντι τρίτων
αυτή η οικονομική μονάδα και μόνο αυτή. Τα οικονομικά της στοιχεία και οι
καταστάσεις που τηρούνται στα βιβλία της δεν σχετίζονται σε καμία περίπτωση με
την περιουσιακή κατάσταση του φορέα της. Πρόκειται, δηλαδή, για μία ξεχωριστή
οντότητα.

2. Αρχή της συνέχειας της δραστηριότητας της οικονομικής μονάδας

H αρχή αυτή υποδηλώνει ότι η οικονομική μονάδα θεωρείται ότι θα συνεχίζει να
υφίσταται για αόριστο χρόνο στο μέλλον. H συγκεκριμένη παραδοχή είναι
απαραίτητη για τον χειρισμό των λογιστικών θεμάτων. Όταν μια επιχείρηση τεθεί
υπό πτώχευση, οπότε και θα διακόψει τη δραστηριότητά της, η αντιμετώπισή της
από τη Λογιστική είναι διαφορετική, αφού τα στοιχεία της αναμένεται να
ρευστοποιηθούν και να αποτιμηθούν.

3. Αρχή της αυτοτέλειας των διαχειριστικών χρήσεων

H ανάγκη εκτίμησης του αποτελέσματος και της θέσης στην οποία βρίσκεται η
οικονομική μονάδα απαιτεί τον διαχωρισμό της λειτουργίας της σε ίσα χρονικά
διαστήματα, τα οποία ονομάζονται διαχειριστικές χρήσεις. Για κάθε χρήση
συντάσσονται συγκεκριμένες καταστάσεις, οι οποίες απεικονίζουν την πορεία της
οικονομικής μονάδας το συγκεκριμένο διάστημα. H διαχειριστική χρήση διαρκεί
συνήθως ένα ημερολογιακό έτος, αρχίζει στην έναρξη του ημερολογιακού έτους και
λήγει με τη λήξη του.

4. Αρχή της νομισματικής μονάδας

H καταγραφή των οικονομικών πράξεων και στοιχείων απαιτεί μία συγκεκριμένη και
σταθερή μονάδα μέτρησης. H νομισματική μονάδα είναι αυτή που χρησιμοποιείται
από τη Λογιστική για την απεικόνιση των γεγονότων. H χρήση της νομισματικής
μονάδας έχει πολλά πλεονεκτήματα, καθώς αυτή συνιστά τον πιο οικείο τρόπο
μέτρησης και αποτίμησης των στοιχείων, αφού χρησιμοποιείται στις οικονομικές
συναλλαγές. Το σημαντικότερο μειονέκτημά της είναι η αδυναμία έκφρασης κάποιων
ποιοτικών στοιχείων των οικονομικών μονάδων, όπως για παράδειγμα η αξία του
εργατικού δυναμικού που κατέχει η μονάδα.

5. Αρχή του ιστορικού κόστους

Το ιστορικό κόστος ή κόστος κτήσης έχει επικρατήσει να χρησιμοποιείται ως
τρόπος μέτρησης των στοιχείων της μονάδας. H αποτίμηση της αξίας των στοιχείων
γίνεται με βάση τα τιμολόγια αγοράς. Με το πέρασμα του χρόνου, αυτή η αξία
εξακολουθεί να απεικονίζεται με την τιμή κτήσεως. Με τον τρόπο αυτό η
λογιστική εργασία απλοποιείται, ενώ χρησιμοποιείται ένας αντικειμενικός τρόπος
μέτρησης από όλες τις μονάδες. Δεδομένου, όμως, ότι οι τιμές μεταβάλλονται με
γρήγορους ρυθμούς – όπως και γενικότερα η αγοραστική δύναμη, που πάντα αλλάζει
– οι αποτιμήσεις με βάση το κόστος αυτό συνήθως αποκλίνουν κατά πολύ από την
πραγματικότητα.

6. Αρχή της συντηρητικότητας

Πολλές φορές δίνεται η δυνατότητα εναλλακτικού χειρισμού λογιστικών θεμάτων,
χωρίς να διαφαίνεται ένας συγκεκριμένος τρόπος δράσης με βάση τους νόμους της
Λογιστικής. Στις περιπτώσεις αυτές, η αρχή της συντηρητικότητας επιτάσσει την
απεικόνιση των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας και των εσόδων της με
τέτοιο τρόπο, ώστε να εμφανίζουν τη μικρότερη αξία για το αποτιμώμενο
στοιχείο. Στην περίπτωση, όμως, των εξόδων και των υποχρεώσεων, επιλέγεται
συνήθως η πλέον υπερεκτιμημένη εκδοχή. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι μπορεί
να γίνεται αυθαίρετα υπερεκτίμηση ή υποεκτίμηση των στοιχείων. H ανωτέρω αρχή
μάς «δείχνει» έναν συγκεκριμένο τρόπο δράσης, για τις περιπτώσεις στις οποίες
μπορεί να υπάρχει η δυνατότητα υποκειμενικού χειρισμού.

7. Αρχή της πραγματοποίησης των εσόδων και αρχή του συσχετισμού

Το αποτέλεσμα που θα επιδείξει η οικονομική μονάδα στο τέλος της χρήσης,
προκύπτει από τον προσδιορισμό των εσόδων και των εξόδων της. Σημαντικό θέμα
που προκύπτει κατά την καταχώριση των γεγονότων, είναι ο χρόνος
πραγματοποίησης των εσόδων. Ως χρόνος πραγματοποίησης των εσόδων θεωρείται η
στιγμή κατά την οποία ολοκληρώνεται η πώληση ή η παροχή των υπηρεσιών. Στην
προσπάθεια απόκτησης εσόδου από την πώληση, δημιουργούνται και κάποια έξοδα
για την επίτευξη του σκοπού της πώλησης που θα επιφέρει το επιθυμητό έσοδο. H
αρχή του συσχετισμού, στην περίπτωση των εξόδων, υποδεικνύει ως χρόνο
αναγνώρισης αυτών τον χρόνο αναγνώρισης των εσόδων, αλλά μόνο όταν μεταξύ τους
υπάρχει άμεσος συσχετισμός. Σε άλλες περιπτώσεις, τα έξοδα όταν δεν είναι
δυνατόν να συσχετιστούν με συγκεκριμένα έσοδα αναγνωρίζονται άμεσα, τη στιγμή
που πραγματοποιούνται. H στιγμή της είσπραξης ή καταβολής χρημάτων δεν
υποδηλώνει απαραίτητα τη συγκεκριμένη στιγμή πραγματοποίησης ενός εσόδου ή
μίας δαπάνης.

8. Αρχή της συνέπειας των λογιστικών μεθόδων

H αρχή της συνέπειας υπαγορεύει τη σταθερότητα των λογιστικών μεθόδων που
χρησιμοποιούνται για τον χειρισμό διαφόρων θεμάτων έτσι, ώστε να υπάρχει πάντα
σταθερή βάση σύγκρισης των αποτελεσμάτων. H χρήση διαφορετικής μεθόδου σε
συγκεκριμένες πράξεις μπορεί να αλλοιώσει την παρουσίαση των στοιχείων μιας
οικονομικής μονάδας και να επιφέρει σύγχυση στον εκάστοτε ενδιαφερόμενο για τα
στοιχεία της. H συνέπεια των λογιστικών μεθόδων είναι, βέβαια, απόλυτα
συνυφασμένη με τη γενικότερη επιχειρηματική ηθική, αλλά και με την ατομική
ηθική των ατόμων που εφαρμόζουν αυτές τις μεθόδους.

9. Αρχή της αποκάλυψης ή ανακοίνωσης

Αναφέρεται στην ανάγκη για όσο το δυνατόν καλύτερη πληροφόρηση του κοινού μέσω
των οικονομικών καταστάσεων. Εδώ, πρέπει να διαχωρίσουμε την αντικειμενική από
την υποκειμενική πληροφόρηση, γι’ αυτό η ανακοίνωση των οικονομικών στοιχείων
είναι πάντα «πονοκέφαλος» για την επιχείρηση. Πρέπει, δηλαδή, σε αυτές τις
καταστάσεις να συμπεριλαμβάνονται όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορεί να
αποκαλύπτουν σημαντικές λεπτομέρειες για την κατανόηση της οικονομικής θέσης
της μονάδας από κάποιον τρίτο. Δεν είναι τυχαίο πως, για την ίδια οικονομική
κατάσταση, διαφορετικοί αναλυτές προσπαθούν να αποκαλύψουν τι «κρύβεται» πίσω
από τα οικονομικά στοιχεία με εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις ο καθένας.
Τέτοιου είδους πληροφορίες που εξηγούν αναλυτικά τα συγκεκριμένα στοιχεία,
παρέχονται και στις υποσημειώσεις που συνοδεύουν τις καταστάσεις αυτές. Αυτές
οι πληροφορίες δεν είναι μόνο για να αποσαφηνίσουν την ακρίβεια των στοιχείων,
αλλά και για να δώσουν μία συγκεκριμένη κατεύθυνση σε όσους επιδιώξουν να τα
αναλύσουν.

10. Αρχή του ουσιώδους των λογιστικών γεγονότων

H αρχή του ουσιώδους επιτρέπει την απόκλιση από τους βασικούς κανόνες και τις
αρχές της Λογιστικής στον χειρισμό θεμάτων που δεν θεωρούνται ουσιώδη για τη
συγκεκριμένη οικονομική μονάδα. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγονται άσκοπες και
χρονοβόρες, πολλές φορές, διαδικασίες, σε περιπτώσεις που δεν κρίνονται
απαραίτητες για μια συγκεκριμένη οικονομική μονάδα. Βεβαίως, το πόσο σημαντικά
είναι κάποια λογιστικά γεγονότα δεν κρίνεται μόνο σε λογιστικό επίπεδο, αλλά
εξαρτάται και από το τι θεωρεί ουσιώδες ο φορέας.

Tips

H πρακτική…

… πλευρά της Λογιστικής έχει όλες τις ιδιότητες μιας επιστήμης που
διέπεται από αρχές