TPITH AΠOΨH Nέα φούσκα;

«Κοιτάξτε, εμένα δεν με ενδιαφέρει καθόλου τι λάθος μπορεί να κάνει ένας
εργαζόμενός μου – πάντα δίνω κι άλλη ευκαιρία. Αλλά εάν διαπράξει το ίδιο
σφάλμα δεύτερη φορά, τον απολύω αμέσως – ανεξάρτητα από το πόσο επουσιώδες
αυτό μπορεί να ήταν». Τα λόγια ανήκουν σε Ευρωπαίο μεγαλοεκδότη, ο χώρος ήταν
τα περιθώρια συνεδρίου της ΔΕΕ αλλά αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αφού το
βασικό νόημα συνιστά διαχρονικό στερεότυπο, από τον Όσκαρ Ουάιλντ στο «H
σημασία τού να είσαι σοβαρός» («… το να χάσεις έναν γονέα μπορεί να θεωρηθεί
ατυχία· δύο, μάλλον απροσεξία…») στο δικό μας «το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός
σοφού». Θα υπέθετε κανείς ότι στον κόσμο των επιχειρήσεων – όπου η συμπεριφορά
των ανθρώπων τείνει να είναι περισσότερο λογική απ’ ό,τι λόγου χάρη στην
προσωπική ζωή – οι επαναλήψεις λαθών θα σπάνιζαν.

Δεν είναι καθόλου βέβαιο, ειδικά εάν κρίνει κανείς από τις τελευταίες
εξελίξεις στην διεθνή αγορά των MME όπου, προ ολίγων εβδομάδων, η παγκόσμια
μηχανή αναζήτησης του Ίντερνετ Google ξεπέρασε σε συνολική αξία
(κεφαλαιοποίηση) τον παραδοσιακό κολοσσό Time Warner. Κι αυτό διότι τα βασικά
επιχειρηματικά μεγέθη δεν συμβαδίζουν με αυτή την πραγματικότητα: η Time
Warner έχει έσοδα 42,1 δισ. δολάρια και κέρδη 6,2 δισ. – σχεδόν διπλάσια από
τα συνολικά έσοδα του Google (3,2 δισ.) και δεκαπενταπλάσια των κερδών του
(400 εκατ. δολάρια). Δεν αποτελεί έκπληξη συνεπώς το ότι πολλοί ειδικοί μιλούν
πλέον ανοικτά για επανάληψη του φαινομένου της ιντερνετικής φούσκας που
παρατηρήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν ο ενθουσιασμός για τους
ρυθμούς ανάπτυξης και τις προοπτικές του Διαδικτύου οδήγησε σε παράλογα υψηλές
αποτιμήσεις εταιρειών «νέας τεχνολογίας». Τα αποτελέσματα είναι γνωστά: με τα
πρώτα σημάδια οικονομικής ύφεσης επήλθε κατάρρευση της συντριπτικής
πλειονότητας αυτών των εταιρειών – και μεγάλη ζημία πάμπολλων επενδυτών. Οι
αναλυτές προειδοποιούν ότι η σημερινή κατάσταση εγκυμονεί τους ίδιους
κινδύνους αφού η άνοδος στην τιμή των μετοχών των ιντερνετικών εταιρειών είναι
μεγαλύτερη της αύξησης των εσόδων τους – κι όλα αυτά σε ένα Μέσο που παραμένει
σχετικά νέο, αρκετά ρευστό και, εντέλει, απρόβλεπτο.

Ίσως όμως αυτή τη φορά τα πράγματα να είναι κάπως διαφορετικά: οι λίγες
εταιρείες Διαδικτύου που επέζησαν του κατακλυσμού (όπως η παγκόσμια πύλη
Yahoo!, το ηλεκτρονικό πολυκατάστημα Amazon και ο οίκος online πλειστηριασμών
Ε-bay) έχουν σαφώς εκτενέστερη εμπειρία (πλέον και στη διαχείριση οξύτατων
κρίσεων) – αλλά και πολύ μεγαλύτερο δυνητικό πελατολόγιο, αφού το 1999 υπήρχαν
ανά τον κόσμο 150 εκατ. χρήστες ενώ σήμερα έχουν ξεπεράσει το ένα δισ.
Επιπρόσθετα, μπορεί να υπολείπονται των παραδοσιακών εκδοτών σε οικονομικό
μέγεθος, εντούτοις είναι σταθερά κερδοφόρες – καμία σχέση δηλαδή με την εποχή
που η κερδοφορία αυτών επιχειρήσεων «απαγορευόταν» καθώς εκλαμβανόταν στην
καλύτερη περίπτωση ως ελλιπές ύψος επενδύσεων και στη χειρότερη ως ατολμία ή
συντηρητισμός. Μάλιστα ο συντηρητισμός ενδεχομένως σήμερα να γίνεται η αρετή
της μόδας, ειδικά στις δαπάνες προβολής: κατά τη διάρκεια του αμερικάνικου
Superbowl (ο τελικός του πρωταθλήματος ποδοσφαίρου όπου οι διαφημίσεις είναι
πανάκριβες αφού κάθε χρόνο είναι το γεγονός με την ύψιστη τηλεθέαση) το 2000
υπήρχαν δεκαεπτά διαφημιζόμενες ιντερνετικές εταιρείες – στον φετινό αγώνα
επέλεξαν να προβληθούν μόλις τρεις.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πως οι σημερινές αποτιμήσεις είναι απόλυτα
ισορροπημένες ή αντιστοιχούν αρμονικά σε κάποιο αξιόπιστο μοντέλο
χρηματοοικονομικής αξιολόγησης. Ο «Economist», για παράδειγμα, εκτιμά πως οι
μετοχές των μεγάλων εταιρειών που δραστηριοποιούνται (κυρίως ή αποκλειστικά)
στο Διαδίκτυο είναι κάπως υπερτιμημένες και επιβάλλεται μία (σχετικά οριακή)
διόρθωση. Ωστόσο έστω και αυτή η μικρή υπερτίμηση είναι φυσιολογική, αφού
πάντα οι ταχείς ρυθμοί ανάπτυξης οδηγούν σε έντονη αισιοδοξία για το μέλλον.
Το εάν το λάθος μπορεί να επαναληφθεί και η κατάσταση να ξεφύγει εξαρτάται από
τη θεώρηση του καθενός για την ανθρώπινη φύση. Κι εδώ η κουβέντα ανοίγει
πραγματικά.

Ο K. Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων και
αντιπρόεδρος του IAB Europe, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική
επικοινωνία.