«Γκρέμισαν τα όρια του αποδεκτού»

«Πάντα ήθελα να γίνω καλλιτέχνης γιατί μ’ αρέσει να κοιτάζω – σκοποφιλία νομίζω πως το λένε αυτό», έλεγε πρόσφατα ο Βρετανός καλλιτέχνης Ντέιβιντ Χόκνι

Λιγότερο γνωστή από τη μουσική των Μπιτλς και των Ρόλινγκ Στόουνς, τα μίνι της
Μαίρη Κουάντ, τη ζωγραφική του Φράνσις Μπέικον ή τη γλυπτική του Χένρι Μουρ, η
βρετανική τέχνη του ’60 κατέκτησε τον κόσμο επιβάλλοντας όχι τα πρόσωπα, αλλά
τα λογότυπα της ποπ αρτ και οπ αρτ, την ελευθερία των υλικών, το αστραφτερό
πλαστικό.

Οι άγνωστοι στο ευρύτερο κοινό πρωταγωνιστές της φιλοξενούνται στο Μουσείο
Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Άνδρο, σε μια
έκθεση που επιδεικνύει τα πειστήρια μιας «Μεταμόρφωσης».

Ήταν οι Βρετανοί της γενιάς του ’60 που αφαίρεσαν τον τίτλο ευγενείας
από την τέχνη, την κατέβασαν στον δρόμο, την έκαναν λαϊκή, πολύχρωμη,
γκλάμορους, γιορτινή, εύκολη, καταναλωτική, κατέκτησαν με τα φτερά της τον
κόσμο και έκαναν το Λονδίνο από ουραγό καλλιτεχνική πρωτεύουσα στο δεύτερο
μισό του 20ού αιώνα.

Γνωρίζουμε ίσως περισσότερο τον Ντέιβιντ Χόκνεϊ ως έναν ζωγράφο που διάβαζε
Καβάφη και τον εισήγαγε στη Δύση εικονογραφώντας τα ποιήματα του Αλεξανδρινού
και λιγότερο γιατί ο Χόκνεϊ είναι ένα είδος Τσαρούχη για τη Βρετανία.

Γνωρίζουμε τα παιχνίδια και τις οφθαλμαπάτες της οπ αρτ, αλλά δεν γνωρίζουμε
το όνομα της Μπρίτζετ Ρίλεϊ, που υπήρξε πρωτεργάτισσα της ασπρόμαυρης
ζωγραφικής με τις επαναλαμβανόμενες μορφές-κηλίδες που θέτουν σε αμφισβήτηση
τον μηχανισμό της αντίληψής μας, αφού πέτυχε να συζεύξει γεωμετρία και
συναίσθημα.

«Κίνηση σε τρίγωνα», 1961. Χαρακτηριστικό έργο της ποπ αρτ, με κυματιστή πτυχωτή προοπτική την οποία καθιέρωσε η Μπρίτζετ Ρίλεϊ, που θα εκτίθεται όλο το καλοκαίρι στην Άνδρο

Γνωρίζουμε την ποπ αρτ με τις αφίσες, τη διαφήμιση, τα κόμικς, τη
θεματολογία του μικρού καθημερινού ανθρώπου, αλλά δεν γνωρίζουμε ίσως ότι ο
πατέρας αυτών των κολλάζ από καθημερινές στιγμές στη ζωγραφική είναι ο
Ρίτσαρντ Χάμιλτον, που μπορούσε με το ίδιο έργο να εξερευνήσει τη σχέση μεταξύ
ενός αμερικανικού αυτοκινήτου, του στάιλινγκ και της γυναικείας
σεξουαλικότητας και ασχολήθηκε με τη χειραγώγηση του τρόπου που βλέπουμε.

Στεκόμαστε με ενδιαφέρον μπροστά στα λαμπερά βιομηχανικά χρώματα της σύγχρονης
γλυπτικής και αρχιτεκτονικής και είμαστε υποψιασμένοι απέναντι σε αφηρημένες
φόρμες γλυπτών από βιομηχανικά υλικά που αλλάζουν μορφή, καθώς κινούμαστε γύρω
τους, αλλά δεν γνωρίζουμε ότι αυτούς τους νεωτερισμούς τους εισήγαγε ο Άντονι
Κάρο, αρχικά βοηθός του Χένρι Μουρ.

Το κλειδί για την κατανόηση αυτής της μεταμόρφωσης της τέχνης είναι, σύμφωνα
με τον διευθυντή του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Άνδρου Κυριάκο Κουτσομάλλη,
ότι «η τέχνη προκύπτει από τη ζωή, το καθημερινό και το κοινότοπο,
συμφιλιώνεται μαζί της, δομείται και εκφράζεται με τα υλικά της δικής της
βιομηχανικής παραγωγής, δέχεται τη θεματολογία από το περιβάλλον της και από
τον καλλιτέχνη απαιτεί επινόηση και εφευρετικότητα».

«Ξέφυγε από το δίλημμα Αμερική ή Ευρώπη»

H επέλαση της τεχνολογίας, ο καταναλωτισμός και η αναλωσιμότητα, η διαφήμιση
οδήγησαν σε μεταπολεμικά κοινωνικά φαινόμενα όπως η απελευθέρωση των ηθών, οι
αγώνες κατά των φυλετικών διακρίσεων, τα φεμινιστικά κινήματα, οι φοιτητικές
εξεγέρσεις, που έγιναν πηγές έμπνευσης για νέες αισθητικές και ευαισθησίες. «H
διάρκεια στον χρόνο δεν αποτελεί μέλημα της τέχνης. Τέχνη γίνεται με την
πληροφορία, τη διαδικασία, την κίνηση. Θύλακοί της γίνονται τα σχολεία και οι
ομάδες», υπογραμμίζει ο ένας επιμελητής της έκθεσης Ρίτσαρντ Ρίλεϊ. «Οι
καλλιτέχνες αναζωογονημένοι από αυτήν την αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία
γκρέμιζαν τα σύνορα της αποδεκτής πρακτικής».

Ποια είναι η σημασία των επιτευγμάτων αυτής της ανήσυχης γενιάς;

«Σημαντικό είναι ότι άνοιξε τη γλώσσα της μοντέρνας τέχνης σε πιο λαϊκούς
κώδικες και επέτρεψε σε καλλιτέχνες με διαφορετική παιδεία να συμμετάσχουν
στον ευρύτερο διάλογο του μοντέρνου», απαντά ο καθηγητής της Ιστορίας της
Τέχνης Ντένης Ζαχαρόπουλος. «H διεθνής καλλιτεχνι-κή σκηνή έγινε πιο ευέλικτη
και ξέφυγε από το δίλημμα Αμερική ή Ευρώπη».

INFO

«Μεταμόρφωση. Βρετανική τέχνη της δεκαετίας του ’60» στο Μουσείο Σύγχρονης
Τέχνης Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή (Άνδρος, τηλ. 22820-22444).
Επιμέλεια: Κυριάκος Κουτσομάλλης, Ρίτσαρντ Ρίλεϊ, Άννα Βασκοντσέλος. Έως 25
Σεπτεμβρίου.