H ιστορία και το παρόν της Θεσσαλονίκης

Μπαίνοντας στον έκτο χρόνο της έκδοσής της η «Θεσσαλονικέων πόλις», δείχνει να
πέτυχε ένα διπλό στόχο: Οι μελέτες που έχει δημοσιεύσει αποτελούν από τη μια
πλευρά σημαντικό βοήθημα για τους μελλοντικούς ερευνητές και από την άλλη
απολαυστικό ανάγνωσμα για τους φιλίστορες αναγνώστες.

Στον τόμο που κυκλοφορεί δώδεκα ερευνητές δημοσιεύουν πρωτότυπες μελέτες που
αφορούν και την ιστορία αλλά και το παρόν της Θεσσαλονίκης.

Σε ξεχωριστό παράρτημα 60 σελίδων δημοσιεύεται η μελέτη – με ταυτίσεις
φωτογραφιών – του Γιώργου Βελένη «Κρήνες και φιάλες της Θεσσαλονίκης». (Φιάλες
ονομάζονται οι κιονοστήρικτες ανοιχτές κατασκευές με μεγάλη μαρμάρινη λεκάνη
στο κέντρο, η οποία γέμιζε με τρεχούμενο νερό που ανερχόταν από τη βάση της).

H σημαντικότερη κρήνη, από τυπολογική άποψη, κατά τον Βελένη, βρίσκεται επί
της Εγνατίας, στη διασταύρωση με την οδό Γενναδίου Μητροπολίτη, στη
νοτιοανατολική γωνία των λουτρών «Παράδεισος» (Μπέη Χαμάμ). Εξαιρετική δουλειά
και ένας θαυμάσιος ιστορικός περίπατος.

Από τα άλλα θέματα: Ο καθηγητής Heath Lowry παρουσιάζει μελέτη για ένα
«άγνωστο» μακεδονικό βιλαέτι, το Kesislik ή «Βιλαέτι των Καλογήρων» έχοντας
ανατρέξει στα οθωμανικά αρχεία. Ο Ραφαήλ Φρεζής περιδιαβαίνει τα παλιά εβραϊκά
τυπογραφεία που λειτούργησαν έως τις απαρχές του εικοστού αιώνα κι έδωσαν
δείγματα εξαιρετικής τυπογραφικής τέχνης. H Έλλη Γκαλά-Γεωργιλά και ο
Ευάγγελος Χεκίμογλου προτείνουν απαντήσεις σε ερωτήματα για τη γεωγραφία της
Θεσσαλονίκης κατά την τουρκοκρατία.

Από τα θέματα της σύγχρονης εποχής να σημειώσω την έρευνα του Φωκίωνα
Βοσνιάτου για την επίδραση των νοσοκομειακών αποβλήτων στο περιβάλλον της
μείζονος Θεσσαλονίκης. H έρευνα καταδεικνύει ότι όλα τα νοσοκομεία δημιουργούν
περιβαλλοντικά προβλήματα, αλλά λίγα τα αντιμετωπίζουν.

Αξιοσημείωτο: Σύμφωνα με την οθωμανική νομοθεσία, τα νοσοκομεία έπρεπε να
βρίσκονται έξω από την πόλη…

Γραφειοκρατία, γένους… οθωμανικού

Ένα από τα καλύτερα περιοδικά της χώρας στα πεδία της Σκέψης και των Τεχνών
είναι το Highlights, γεγονός που πιστοποιείται και με αυτό το τεύχος,
στο οποίο υπάρχει ένα μεγάλο αφιέρωμα για τη γραφειοκρατία. Και μια που λέγαμε
πιο πάνω για την οθωμανική νομοθεσία να σημειώσω την έρευνα του εθνολόγου
Ζάχου Παπαζαχαρίου «Από την οθωμανική στην ελληνική γραφειοκρατία». Σύμφωνα με
τον συγγραφέα της έρευνας, ένα κλιμάκιο της οθωμανικής γραφειοκρατίας «με τους
γνωστούς Φαναριώτες» εγκαταστάθηκε στην επαναστατημένη Ελλάδα του 1821 και
«πήρε την εξουσία στην Ελλάδα δημιουργώντας μια οικογενειακή κάστα, από την
οποία προήλθε το πολιτικό προσωπικό του νέου κράτους».

Στο εύστοχο μικρό του κείμενο ο Ευγένιος Τριβιζάς θυμίζει ένα γραφειοκρατικό
επεισόδιο στις νότιες πολιτείες της Αμερικής του 1962, όπου ένα πρωτοφανές
κύμα ψύχους δεν απέτρεψε τους υπεύθυνους για το κατάβρεγμα των δρόμων, να
στέλνουν τα ειδικά βυτιοφόρα να ψεκάζουν τους δρόμους με αποτέλεσμα να παγώνει
το οδόστρωμα και να παραλύει η κυκλοφορία! Το ζητούμενο για τον Τριβιζά – και
όχι μόνον γι’ αυτόν – είναι «μια συνετή γραφειοκρατία στην υπηρεσία αγαθών
σκοπών, η οποία θα μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητα, την πρωτοβουλία και
την ευελιξία, χωρίς να τροφοδοτεί τον δεσποτισμό, την ευνοιοκρατία και τη
διαφθορά».

Στον φάκελο «Ελληνικός Κινηματογράφος» του τεύχους να επισημάνω το κείμενο της
Μαρίας Κομνηνού για την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, που ο αξέχαστος Κώστας
Σταματίου ονόμαζε σ’ αυτή την εφημερίδα «κιβωτό του κινηματογράφου». Τον
φάκελο εμπλουτίζουν οι σκηνοθέτες Βασίλης Μαζωμένος, Βασίλης Βαφέας, Εύα
Στεφανή, Ειρήνη Βαχλιώτη, ο παραγωγός Γιάννης Κουτσομύτης και οι κριτικοί
Ανδρέας Τύρος, Νίνος Φένεκ Μικελίδης, Δημήτρης Κολιοδήμος.

ΑΠΟ THN ΚΥΠΡΟ. Τα «Μικροφιλολογικά» είναι εξαμηνιαία κυπριακή
έκδοση, με πολλά ενδιαφέροντα θέματα. Το τεύχος αρχίζει με το κείμενο του E.
Κριαρά για τον ενταφιασμό του Ψυχάρη (1929) στη Χίο και για τις συζητήσεις που
ακολούθησαν. Μεταξύ άλλων: Ο Λάμπρος Βαρελάς παρουσιάζει «νεώτερα στοιχεία»
για τον Νικόλαο B. Βωτυρά, τον «λαϊκό» συγγραφέα του 19ου αιώνα, που γεννήθηκε
το 1828 στην Κέα, υπήρξε στρατιωτικός, κατόπιν δημοσιογράφος και εκδότης
λογοτεχνικών περιοδικών. Το παράρτημα του περιοδικού «Μικροφιλολογικά
τετράδια» είναι αφιερωμένο στον Κύπριο ποιητή Παντελή Μηχανικό (1926-1979). H
επιμέλεια του αφιερώματος είναι του Λευτέρη Παπαλεοντίου.

ΣΤΥΜΦΑΛΙΑ KAI ΦΕΝΕΟΣ. Νέο – τριπλό – τεύχος από τον «Αίπυτο» το
περιοδικό της Στυμφαλίας και του Φενεού, με θέματα ιστορικά, λαογραφικά,
αρχαιολογικά, αλλά και της τρέχουσας ζωής. Εντύπωση μου έκανε η έρευνα του
Κώστα Γ. Τσικνάκη για το παιδικό περιοδικό «H χαρά», που εκδόθηκε το 1899 στο
Άργος από τον δάσκαλο Κωνσταντίνο Γαλάνη. Το περιοδικό είχε και διαγωνισμό για
λύσεις αινιγμάτων, όπου πήραν μέρος και οι αργότερα γνωστοί Ρώμος Φιλύρας και
Βασίλης Ρώτας! Ο Γαλάνης τύπωσε δέκα τεύχη της «Χαράς», όλα το 1899, και
διέκοψε την έκδοση, όπως δείχνουν τα πράγματα, για τον… διαχρονικό λόγο που
διακόπτουν την έκδοσή τους τα περισσότερα περιοδικά: οικονομική δυσπραγία.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ: T.Θ. 10756, Θεσσαλονίκη – 54110, τηλ.:
2310-551.754.

HIGHLIGHTS: Σόλωνος 140, Αθήνα – 10677, τηλ.: 210-3821.222.

ΜΙΚΡΟΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ: T.Θ. 40447, Λάρνακα – 6304, τηλ.: 24652974.

ΑΙΠΥΤΟΣ: Κατσιμπίρη 49, Χολαργός – 15561, τηλ.: 210-6525.743.