Nα κόψουν τους Σμιθ στη μέση!

Αντιληπτό; Όχι; Σας κατανοώ. Είπαμε διεστραμμένοι, αλλά όχι και τόσο
πειραγμένοι. Το εξηγώ και έχει πλάκα. Αποτελεσματική μέθοδος καταπολέμησης της
εγγάμου… ανυπαρξίας είναι η βία. Όσους περισσότερους σκοτώνουν τόσο
περισσότερο φουντώνουν. Μέχρι σήμερα, ως άνθρωποι και Ευρωπαίοι, γνωρίζαμε τη
μέθοδο του «πορνό». Βλέπουμε και μετά το κάνουμε. Ύστερα από τόνους πυροβόλων
όπλων και ατελείωτου αριθμού πτωμάτων, η μέθοδος τροποποιήθηκε ως εξής: First
make war and then love (πρώτα κάνε πόλεμο και μετά έρωτα). H πεμπτουσία της
ύπαρξης του Τζον Σμιθ (Μπραντ Πιτ) και της συμβίας αυτού Τζέιν Σμιθ (Αντζελίνα
Τζολί)!

H σημειολογία των επιδόσεων της οικογενείας Smith ξεπερνάει καλπάζουσα
φαντασία. H κάννη ως φαλλός. Οι σφαίρες ως σπέρμα. Οι τρύπες που ανοίγουν τα
πάσης λογής αιχμηρά «εργαλεία» που εκτοξεύει το «κορίτσι του λούνα παρκ»
Αντζελίνα Τζολί ως σεξουαλικό μόριο, γένους θηλυκού. Και τα πτώματα –
εκατοντάδες για να μην πως χιλιάδες – ως… mediastrom! Αμ δεν είμαι τρελός.
Ιδού το αποδεικτικό υλικό του σεναριογράφου Σάιμον Κίνμπεργκ, με προϋπηρεσία
φανταχτερή όπως «XXX 2»:

H πρώτη συνάντηση – σε τριτοκοσμική χώρα Λατινικής Αμερικής – εντελώς τυχαία
και φυσικά συμβολική. Ο Τζον με περίστροφο, η Τζέιν με λεπίδα στην καλτσοδέτα.
Ουδείς εκ των δύο ρωτάει τον άλλον «πώς κι έτσι στο πιτς φιτίλι σκοτώνεις,
γλυκιά μου;». Αφού είναι Αμερικανοί έμαθαν να χειρίζονται τα όπλα από παιδιά.
Καλό; Δεύτερη συνάντηση στον γάμο. Αλλά και πάλι ουδείς ρωτάει τον άλλον «ποια
ακριβώς είναι η δουλειά σου, γλυκέ μου». Εμείς ως θεατές γνωρίζουμε, εκείνοι
ως ανδρόγυνο ουδέν. Τώρα τι να ρωτήσει η Τζέιν τον Τζον; Το αυτονόητο; Εκείνος
ψυχρός, πληρωμένος εκτελεστής κάποιου «πρακτορείου», εκείνη ψυχρή, πληρωμένη
δολοφόνος κάποιου έτερου «πρακτορείου». Αφού είναι Αμερικανοί όλες οι δουλειές
παραρτήματος Μαφίας είναι. Εξαιρετικό;

Οι ημέρες, οι εβδομάδες, οι μήνες, τα χρόνια περνάνε και οι δύο σύζυγοι που
πλήττουν, οικονομικά καλοπερνάνε. Ώσπου η Τζέιν λαμβάνει εντολή να
«εξαφανίσει» τον Τζον και ο Τζον να «εξοντώσει» την Τζέιν. Διότι με ένα σμπάρο
δύο τρυγόνια. Και την αμοιβή θα εισπράξουν και θα απαλλαγεί ο ένας από τη
βαρεμάρα του άλλου. Καθαρά πράγματα. Περίφημα;

«Mr and Mrs Smith». Αντζελίνα Τζολί – Μπραντ Πιτ. Όσους περισσότερους σκοτώσουν τόσο καλύτερα μεταξύ τους θα περάσουν!

Έτσι αρχίζει ο «Πόλεμος των Ρόουζ», χωρίς τα κεφαλοκλειδώματα της
Κάθλιν Τέρνερ προς τον Μάικλ Ντάγκλας. Κι έτσι αρχίζει η «Τιμή των Πρίτσι»,
χωρίς τον σιγαστήρα του Τζακ Νίκολσον προς το προσκέφαλο της Αντζέλικα
Χιούστον. Το τι λαμβάνει χώρα εντός της βιλάρας των δύο Σμιθ μοιάζει με
ανελέητο βομβαρδισμό της Καμπούλ. Ο Τζον γαζώνει προς τη μεριά τής Τζέιν, η
Τζέιν με βουτιά και δύο περίστροφα «φτύνει» σφαίρες προς την πλευρά του Τζον.
Πάσης φύσεως αντικείμενα με γόμωση πυρίτιδας εκσφενδονίζουν φωτιά και λάβα
συμπαρασύροντας στο πέρασμά τους όλο το ντεκόρ και όλο τον σπιτικό εξοπλισμό.
H πολυτέλεια αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων σαν καμένο πυροτέχνημα. Δεν
μένει κολυμπηθρόξυλο. Διασκεδαστικό;

Εκεί ακριβώς στην ισοπαλία, τη στιγμή δηλαδή που ο διαιτητής αυτής της
άκρως… φιλικής αναμέτρησης θα σφύριζε τη λήξη του αγώνα, καθώς οι δύο
αντίπαλες, εχθρικές και εντελώς του American dream ομάδες, αποκαμωμένες και
από εφεδρείες τελειωμένες, εκεί πάνω στα ερείπια, τα ξεπουπουλιασμένα
μαξιλάρια και τους ξεχαρβαλωμένους καναπέδες, στα θρυμματισμένα βάζα και τις
ξεκοιλιασμένες οικιακές συσκευές, εκεί ο Τζον αισθάνεται ένα κύμα ακατανίκητου
σεξουαλικού πάθους να τον κυριεύει. Και σαν άγριο κτήνος ορμάει και το κορμί
τής Τζέιν Σμιθ κουρσεύει. Εκπληκτικό;

Εδώ ακριβώς και το φινάλε της ταινίας. Μπορείτε να φορέσετε το καπελάκι σας,
να σηκώσετε την ντάμα σας και να προλάβετε το απέναντι σουβλατζήδικο. Εδώ
τελειώνει κάθε ίχνος διασκέδασης, ειρωνείας, σαρκασμού, ευστροφίας και
φαντασίας. Εδώ τελειώνουν όλοι. Και το σενάριο και ο σκηνοθέτης και ο Μπραντ
Πιτ και η Αντζελίνα Τζολί. Από εδώ και κάτω βάλτε γραμμή. Αρχίζουν τα οπτικά
και τα ηχητικά εφέ. Επί πενήντα λεπτά της ώρας οι δύο Σμιθ πυροβολούν και πάνω
σε ατελείωτα πτώματα περπατούν. Εδώ πρωταγωνιστούν οι εξής: πυρομαχικά, όπλα,
πολεμικές τέχνες, εναέριες ντρίμπλες και μια πολυπληθής ομάδα κασκαντέρ. Εδώ
το τέλος και η αρχή μιας άλλης ιστορίας. Και για να μην σας τρώω την ώρα σας:
μισή ταινία και μισή… Αφήνω τη φαντασία σας να καλπάσει.

Κι όμως μοιάζει με «φως στο τούνελ»

Συμπαθέστατο μεν, προβλέψιμο δε. Προβλέψιμο και επίπεδο το πρώτο ταινιάκι της
Σόνα Άουρμπαχ από τη Σκωτία με τον τίτλο «Αγαπητέ Φράνκι» («Dear Frankie»).
Μόνη μητέρα (Έμιλι Μόρτιμερ) ψάχνει άντρα. Ορφανό εννιάχρονο (Ζακ ΜακΈλον)
ψάχνει πατέρα και μόνος, περιπλανώμενος άντρας (Τζέραρντ Μπάτλερ) ψάχνει
οικογένεια. Όλοι ψάχνουν το χαμένο μισό τους.

Από τα «Μυστικά και ψέματα» του Μάικ Λι, μία στις δύο μη χολιγουντιανές
παραγωγές αναλώνονται στην αναζήτηση πατέρα, μάνας, παιδιού, οικογένειας.
Ανυπεράσπιστοι από τη βαρβαρότητα, άδειοι από ιδεολογίες, ανοχύρωτοι από
κινήματα και προοπτικές. Εννιά στους δέκα «ανεξάρτητους», αυτόνομους
σκηνοθέτες κλείνουν την πόρτα και κάνουν τον σταυρό τους μετρώντας τα κεφάλια
της οικογένειας. Λείπει κανείς; Ναι, ο μπαμπάς! Τι κάθεστε; Να βρούμε έναν
μπαμπά!

«Αγαπητέ Φράνκι». H μάνα (Έμιλι Μόρτιμερ) ψάχνει άντρα, ο γιος (Ζακ ΜακΈλον) πατέρα και ο άντρας (Τζέραρντ Μπάτλερ) οικογένεια!

Ακούγεται αστείο, αλλά στο βάθος είναι σκέτη μελαγχολία. Επί της ουσίας
μοιάζει με «Φως στο τούνελ» και με κατάλογο αγνοουμένων του Ερυθρού Σταυρού.
Παράδειγμα ο μικρός Φράνκι. Κάθε τόσο κάθεται και γράφει στον πατέρα του. Τα
γράμματα «επιστρέφονται» στη μητέρα κι εκείνη με τη σειρά της απαντάει στον
Φράνκι ως πατέρας. Ο κόμπος σκαλώνει στο χτένι και τότε η μητέρα μέσα στην
απελπισία της «αγοράζει» έναν άγνωστο να παραστήσει τον πατέρα για μία ημέρα!

Ευρηματική η ιδέα, ουμανιστικές οι προθέσεις, σοβαρές οι σκηνοθετικές
προσεγγίσεις. Όμως μετά την πρώτη ώρα το εύρημα εξαντλείται, οι χαρακτήρες
εκπνέουν και η δράση φρακάρει. Αλλά, για να πούμε όλη την αλήθεια, μια τόσο
μικρή αλλά στρωτά καμωμένη ταινία, αν ήταν ελληνική θα σάρωνε τα βραβεία του
Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης!

H ωραία της σχιζοφρένειας

Ακριβώς πριν από 40 χρόνια, ένας κοντός, ολίγον δύσμορφος νεαρός
Πολωνο-Εβραίος σκηνοθέτης με δύο ιστορίες στο ενεργητικό του («Μαχαίρι στο
νερό» στην Πολωνία και «Αδιέξοδο» στη Γαλλία) αφήνει έντρομο το σινεφιλικό
κοινό, με την ταινία που έγραψε με χρυσά γράμματα νέα σελίδα στο ψυχολογικό
θρίλερ. Οτιδήποτε επακολούθησε, από το «Μωρό της Ρόζμαρι» και τον «Εξορκιστή»
μέχρι και την τελευταία παρωνυχίδα μεταφυσικού, παραψυχολογικού θρίλερ,
οφείλεται σ’ αυτήν την αρχετυπική «Αποστροφή» (Repulsion)!

H μέθοδος αυτής της «συνταγής» είναι εντελώς αφαιρετική. Ένα πρόσωπο, ένα
διαμέρισμα, μια σχιζοφρένεια. Τα κοινωνικά, πολιτιστικά, ακόμα και τα
γεωγραφικά παραλειπόμενα αυτής της «τρέλας» είναι απλώς οι λεπτομέρειες που
κάνουν τη διαφορά. Ας πούμε, η Κάρολ (Κατρίν Ντενέβ, εντελώς άψυχη, ψυχρή και
υπνωτισμένη σαν αντικείμενο και «εργαλείο») είναι Βελγίδα που ζει στο Λονδίνο.
Ας πούμε ακόμα ότι εργάζεται σε Ινστιτούτο Καλλονής. Ας πούμε επίσης ότι
συμβιώνει με την αδελφή της, η οποία «κοιμάται» στο διπλανό δωμάτιο με κάποιον
Άγγλο εραστή. Και τέλος, ας πούμε ότι για τους τρεις αυτούς λόγους
(μετανάστευση, πλαστική ομορφιά, ακουστική πορνογραφία) η Κάρολ έχει κατεβάσει
όλους τους διακόπτες και ζει εντελώς μοναχικά. Οι τρεις αυτοί λόγοι δεν είναι
ικανοί από μόνοι τους να σε στείλουν στη σχιζοφρένεια. Είναι όμως αρκετοί για
να μετατρέψουν την προδιάθεση σε απόρριψη, αποξένωση και τρέλα!

Όταν η εξωτερική περιγραφή ολοκληρωθεί, αναλαμβάνει ο έρωτας του
κινηματογράφου με την ψυχιατρική. Και όταν η Κάρολ μείνει μόνη στο διαμέρισμα
αρχίζει το πατιρντί. Με διαλόγους της μισής σελίδας και με τρεις αρσενικούς
επισκέπτες όλους κι όλους, η σκηνοθεσία μετατρέπει τα πάντα σε «ζωντανά»
στοιχεία. Κρεβάτι, σεντόνια, μαχαιροπίρουνα, οικιακές συσκευές, διάδρομοι,
τοίχοι, πατώματα, κουδούνια, καρφιά, καναπέδες, παίζουν όλα.

«Αποστροφή». Κατρίν Ντενέβ, το τέλειο πειραματόζωο του Ρομάν Πολάνσκι για τη μετάβαση στη σχιζοφρένεια!

H πρώτη ευφυής κίνηση του Ρομάν Πολάνσκι – του σκηνοθέτη που σχεδόν κάθε
ταινία του είναι τόσο τέλεια στο «είδος» και τον χαρακτήρα της όσο και τα έργα
του Στάνλεϊ Κιούμπρικ – ήταν η «γεωγραφία» της μηχανής. Κόντρα στην «Ψυχώ» και
τον «αντικειμενικό» φακό του Άλφρεντ Χίτσκοκ, τοποθετεί τη μηχανή στον
παραληρηματικό ψυχισμό, στο «υποκειμενικό» οπτικό πεδίο της ηρωίδας. Βλέπουμε,
ακούμε, αισθανόμαστε, υποψιαζόμαστε, πάσχουμε, παρασυρόμαστε με ό,τι βλέπει,
ακούει, αισθάνεται, υποψιάζεται εκείνη. Έτσι, δύο πράγματα μαζί. Και να
βιώσει, πειστικά, ο θεατής τη μετάβαση προς τη σχιζοφρένεια, αλλά και ο
Πολάνσκι να κοροϊδέψει τον θεατή με το μπαλάκι του ρεαλισμού. Με άλλα λόγια, η
υπέρτατη «τρέλα» της Κάρολ είναι παράλληλη και ταυτόσημη με την «τρέλα» που
δημιουργείται από τη φενάκη του κινηματογραφικού «ρεαλισμού». Δηλαδή στο τέλος
δεν ξέρουμε τίποτα. Σκότωσε αληθινά ή όλα αυτά ήταν απλώς αποκυήματα της
νοσηρής φαντασίας της; Δηλαδή, όπως εκείνη «βλέπει» ανδρικά χέρια να
εξέρχονται από τους τοίχους του διαδρόμου, έτσι συμβαίνει και με τον θεατή που
«βλέπει» φόνους και μαχαίρια. Με τον κατάλληλο φωτισμό, με τον ανάλογο ρυθμό
και με τη σωστή εναλλαγή δύο ανεξάρτητων μεταξύ τους εικόνων – ενός μαχαιριού
και ενός χεριού – αρχίζει να πιστεύει πως όπου να ‘ναι ο δολοφόνος θα σκοτώσει
και το θύμα θα σκοτωθεί.

H δεύτερη ευφυής κίνηση του Πολάνσκι ήταν η διαρκής εναλλαγή άμπωτης και
πλημμυρίδας. H Κάρολ ορέγεται αρσενική βαρβατίλα. Όμως την επομένη, ακριβώς,
στιγμή η βαρβατίλα είναι γι’ αυτήν άκρως απωθητική. Μέσα της θέλει, στην πράξη
δεν αντέχει. Και όσο κορυφώνεται η αμφίδρομη σχέση έλξης απώθησης και η Κάρολ
αντιδικεί με τον εαυτό της τόσο βυθίζεται στον κόσμο της και τόσο η ταινία
παρασύρει τον θεατή σε αυτό το ακραίο παιχνίδι με την αμφισημία, το
διφορούμενο και την ψυχωτική φαντασία.

Και για να ολοκληρώσω, η επανέκδοση της «Αποστροφής» του Ρομάν Πολάνσκι είναι
μια πρώτης τάξεως ευκαιρία: Πρώτον, για να τακτοποιήσουμε μέσα μας τον
αυθεντικό κώδικα των εικόνων ενός ψυχολογικού θρίλερ. Δεύτερον, για να
απομυθοποιήσουμε πολλές από τις μπούρδες που καταναλώσαμε. Και τρίτον, για να
εμπεδώσουμε, επιτέλους, μια γενική κινηματογραφική αρχή: η αφαίρεση είναι
μαστοριά μαγική!

Τα Oscar της εβδομάδας

Εξαιρετικής νέας ταινίας: Ουδεμία

Ποπ κορν: «Mr and Mrs Smith»

Ντουέτου: Μπραντ Σμιθ – Αντζελίνα Σμιθ

Επανέκδοσης: «Αποστροφή»

Σκηνοθεσίας: Ρομάν Πολάνσκι («Αποστροφή»)

Σχιζοφρένειας: Κατρίν Ντενέβ

Συμπαθητικής τηλεταινίας: «Αγαπητέ Φράνκι»

Πρωτοεμφανιζόμενης: Σόνα Άουερμπαχ (Φράνκι)