Eυρω-πληξία της οικονομίας στα καυτά μέτωπα

Το ευρώ πέφτει, το δολάριο και το πετρέλαιο ανεβαίνουν και η ελληνική
οικονομία… αισθάνεται όλο και χειρότερα τελευταία. Οι πρόσφατες αυτές
εξελίξεις στη διεθνή οικονομία, που τροφοδοτήθηκαν σε μεγάλο βαθμό – αν και
όχι μόνο – από τα αρνητικά αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων για το Ευρωσύνταγμα
σε Γαλλία και Ολλανδία την περασμένη εβδομάδα, προκαλούν νέο πονοκέφαλο στο
οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, που έχει να αντιμετωπίσει τώρα όχι μόνο
τα εσωτερικά προβλήματα αλλά και ένα διεθνές περιβάλλον αυξανόμενης
αβεβαιότητας.

Επιδείνωση βασικών μεγεθών

Οι οικονομικοί αναλυτές στην Ελλάδα σκιαγραφούν ένα τοπίο το οποίο
χαρακτηρίζεται από μια γενική επιδείνωση, μικρότερη ή μεγαλύτερη, των βασικών
μεγεθών της οικονομίας. Συγκεκριμένα:

* H ανάπτυξη αναμένεται να δεχθεί πλήγμα, εξαιτίας της αύξησης των
τιμών του πετρελαίου σε συνδυασμό με την αύξηση της ισοτιμίας του δολαρίου σε
σχέση με το ευρώ. H αναθεώρηση προς τα κάτω των προβλέψεων για την ανάπτυξη
στην ευρωζώνη (από 1,6% σε 1,4%, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα,
από 1,9% σε 1,2% από τον ΟΟΣΑ) θα επηρεάσει ασφαλώς και την Ελλάδα, αφού η
Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο βασικός της εταίρος στο εμπόριο. H αναμενόμενη τόνωση
των εξαγωγών και του τουρισμού από τρίτες χώρες δεν θεωρείται επαρκής ώστε να
αντιστρέψει αυτή την τάση. Έτσι, οι εκτιμήσεις συγκλίνουν σε έναν ρυθμό
ανάπτυξης γύρω στο 3%, με τάση προς τα κάτω, έναντι του 3,9% που προέβλεπε το
Πρόγραμμα Σταθερότητας.

* Ο πληθωρισμός θα δεχθεί κι αυτός την αυξητική επίδραση των τιμών του
πετρελαίου και της ισοτιμίας του δολαρίου. Το 2,9% που προέβλεπε η κυβέρνηση
στις αρχές του χρόνου έχει ήδη ξεπεραστεί εξαιτίας της αύξησης του συντελεστή
ΦΠΑ και μετά τις τελευταίες εξελίξεις τείνει να πλησιάσει τα επίπεδα του 4%.
Άλλωστε και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα την Πέμπτη αναφέρθηκε σε κινδύνους
ανόδου του πληθωρισμού στην ευρωζώνη λόγω κυρίως των μελλοντικών εξελίξεων
στις τιμές του πετρελαίου και στους έμμεσους φόρους.

* Το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να επιβαρυνθεί, κυρίως βεβαίως
λόγω της υστέρησης των δημοσιονομικών εσόδων, αλλά και λόγω της επιβάρυνσης
του κόστους δανεισμού.

H αρνητική τάση στα έσοδα, που έχει ήδη εκδηλωθεί (ρυθμός αύξησης 2,6% στο
τετράμηνο έναντι ετήσιου στόχου 11,4%) φαίνεται να συνεχίζεται και τον Μάιο,
παρά την αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι το έλλειμμα δεν
αποκλείεται να φτάσει το 4,5% του ΑΕΠ, από 3,5% που το βλέπει η κυβέρνηση στο
βασικό σενάριο του Προγράμματος Σταθερότητας.

* Σε ό,τι αφορά τα επιτόκια, οι προοπτικές είναι αβέβαιες, αλλά το
σκηνικό έχει αλλάξει σε σύγκριση με λίγο καιρό πριν. Συγκεκριμένα, ενώ μέχρι
πρόσφατα όλοι μιλούσαν για την πιθανότητα να αυξήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα τα επιτόκια, τώρα υπάρχουν όλο και περισσότερες φωνές που μιλούν για
την ανάγκη μείωσης των επιτοκίων, προκειμένου να τονωθεί η ανάπτυξη, καθώς η
Ευρωπαϊκή Ένωση δεν λέει να ξεφύγει από τη χαμηλή πτήση της τελευταίας
τετραετίας. Οπωσδήποτε, αν υπάρχει πιθανότητα ανόδου αυτή τοποθετείται πλέον
όλο και από περισσότερους ξένους αναλυτές προς το 2006, παρά προς το 2005.

H πιο άμεση και ορατή επίπτωση του διπλού «Όχι» στο Ευρωσύνταγμα ήταν η
υποχώρηση της ισοτιμίας του ευρώ έναντι του δολαρίου. H πολιτική αναστάτωση
και αβεβαιότητα που έφερε το αποτέλεσμα των δημοψηφισμάτων δημιούργησε κλίμα
οικονομικής αστάθειας. Είναι χαρακτηριστικές οι πληροφορίες που κυκλοφόρησαν
την περασμένη Τετάρτη ότι η Γερμανική Κεντρική Τράπεζα και το υπουργείο
Οικονομίας συζήτησαν το ενδεχόμενο να διαλυθεί η ευρωζώνη. Πληροφορίες οι
οποίες διαψεύσθηκαν, φυσικά, στη συνέχεια.

Έτσι το ευρώ υποχώρησε περίπου κατά 3% μέσα στην τελευταία εβδομάδα,
σημειώνοντας αρνητικό ρεκόρ οκταμήνου. Μάλιστα, οι εκτιμήσεις από αναλυτές
στην Ελλάδα και στο εξωτερικό αναφέρουν ότι η υποχώρηση αναμένεται να
συνεχισθεί στο βραχυπρόθεσμο μέλλον. «Υπάρχει η αίσθηση ότι η ευρωπαϊκή
υπόθεση απειλείται. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να σταματήσει εδώ η υποχώρηση
του ευρώ, δεδομένου ότι το κλίμα είναι τόσο αρνητικό», ανέφερε στέλεχος της
HSBC. Στην Ελλάδα, αναλυτές από ιδιωτικές τράπεζες τοποθετούν την ισοτιμία του
ευρώ στα 1,17-1,18 δολάρια στις επόμενες εβδομάδες.

Άλλοι αναλυτές είναι συγκρατημένοι ως προς τις πιο μεσοπρόθεσμες και
μακροπρόθεσμες προοπτικές, υποστηρίζοντας ότι τα θεμελιώδη δεδομένα της
ευρωπαϊκής και της αμερικανικής οικονομίας δεν δικαιολογούν μεγάλη υποχώρηση
του ευρώ, τουλάχιστον όχι τόση ώστε να φτάσει στο 1 προς 1 με το δολάριο, όπως
είχε υποστηρίξει ο οικονομολόγος της Morgan Stanley Τζ. Φέλς ότι θα συμβεί
τους επόμενους 18 μήνες.

H ανάπτυξη

Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι προοπτικές ανάκαμψης της ευρωπαϊκής οικονομίας
έχουν δεχθεί για άλλη μία φορά ισχυρό πλήγμα, κάτι που δεν μπορεί να αφήσει
ανεπηρέαστη και την Ελλάδα. Ο κ. Πλ. Σακελλάρης, πρόεδρος του Συμβουλίου
Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών,
λέει σχετικά: «Οι ανησυχίες των Ευρωπαίων για την κατάσταση της οικονομίας,
την υψηλή ανεργία, τη χαμηλή ανάπτυξη και τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης,
που εκφράσθηκαν από τους Γάλλους και Ολλανδούς μέσα από τα “Όχι”, θέτουν σε
κίνδυνο την αποφασιστικότητα των κυβερνήσεων να προβούν στις απαραίτητες
διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, που χρειάζεται να συνεχισθούν και να
επιταχυνθούν. Για την Ελλάδα ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πιθανώς δυσμενείς
επιπτώσεις του “Όχι” στη διαδικασία διεύρυνσης της E.E. και στις
διαπραγματεύσεις για το Δ’ ΚΠΣ».

Πάντως, υπάρχει και η θετική πλευρά από την πτώση της ισοτιμίας του ευρώ.

«Εμείς δεν θέλουμε να πέσει πολύ η ισοτιμία, αλλά αν διατηρηθεί στο 1,15-1,25
δολάρια θα είναι πολύ καλύτερα από το 1,30. Σε αυτή την περίπτωση θα υπάρξει
ευνοϊκή επίδραση στην ανταγωνιστικότητα, ιδίως κρίσιμων κλάδων, όπως ο
τουρισμός», λέει αναλυτής της Alpha Bank.

«Το ρίσκο είναι προς τα κάτω», λέει αναλυτής της Eurobank. «Τα αρνητικά
αποτελέσματα των δύο δημοψηφισμάτων σίγουρα θα επιβαρύνουν περαιτέρω το
αρνητικό κλίμα στις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές και έτσι λογικά οι
επόμενοι δείκτες εμπιστοσύνης θα δείξουν επιδείνωση.

Ο πιο μεγάλος κίνδυνος

Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο μεγαλύτερος ίσως διαφαινόμενος κίνδυνος για την
ελληνική οικονομία είναι η αύξηση του κόστους δανεισμού, την οποία τροφοδότησε
το γαλλικό «Όχι» στο Ευρωσύνταγμα. Ακόμη και μια μικρή αύξηση του κόστους
δανεισμού παίζει καθοριστικό ρόλο για μια χώρα όπως η Ελλάδα, τη στιγμή
μάλιστα που προσπαθεί να μειώσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα.

Όπως επισημαίνει απαντώντας σε σχετική ερώτησή μας ο κ. B. Ράπανος,
αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην πρόεδρος του
Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, υπάρχει κίνδυνος η εξέλιξη αυτή σε
συνδυασμό με την αναμενόμενη σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής
δραστηριότητας να οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση του ελλείμματος.

«Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει σοβαρό κίνδυνο να δεχθεί
αυστηρές συστάσεις το φθινόπωρο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να υποχρεωθεί
να πάρει πρόσθετα σκληρά εισπρακτικά μέτρα. Προσωπικά, δεν βλέπω άλλο
πιθανότερο σενάριο από την αύξηση του φόρου στα καύσιμα, κάτι που θα
επιβαρύνει όλα τα νοικοκυριά και θα πολλαπλασιάσει τα αρνητικά αποτελέσματα
στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό».