Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Την περασμένη εβδομάδα ή στήλη την πέρασε, ξανά, πολύ βαλκανικά. Στην
πανέμορφη Καβάλα. Εκεί μαζεύτηκαν πανεπιστημιακοί, γνωστοί δημοσιογράφοι και
φοιτητές Δημοσιογραφίας από όλα τα Βαλκάνια, προσπαθώντας να γνωρίσουν ο ένας
τον άλλον και να ιδρύσουν ένα εναλλακτικό διαβαλκανικό δίκτυο ενημέρωσης. H
πρωτοβουλία ανήκει στο Τμήμα Δημοσιογραφίας του Παντείου Πανεπιστημίου, ενώ η
Νομαρχία της Καβάλας προσέφερε γενναιόδωρα την οικονομική υποστήριξη. Το εν
λόγω διαβαλκανικό δίκτυο ονομάστηκε «Επικοινωνία πέρα από τα σύνορα». Και τα
σύνορα σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι μόνο τα γεωγραφικά. Έτσι κι αλλιώς και
ευτυχώς, αυτά έχουν ήδη γίνει πορώδη. Εκείνα που επιμένουν είναι κυρίως τα
σύνορα των κληρονομημένων στερεοτύπων, φοβιών και προκαταλήψεων. Τα σύνορα των
συμφερόντων που θέλουν τους Βαλκάνιους να μη γνωρίζουν, αλλά να μισούν
αλλήλους…

***

Σε τέτοιες συναντήσεις, συνήθως, οι πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις γίνονται
«εκτός εργασιών». Ένα βράδυ λοιπόν, και ενώ είχαμε μαζευτεί μια μεγάλη
βαλκανική παρέα, η κουβέντα ήρθε τυχαία στο επίθετό μου: από πού προέρχεται
και σε ποιον ανήκει το επίθετο Καπλάνι; Σχεδόν όλοι το διεκδικούσαν ως δικό
τους… Τότε διηγήθηκα στην παρέα ότι ένα από τα πράγματα που με είχαν
εντυπωσιάσει όταν πρωτοήρθα στην Ελλάδα ήταν το γεγονός πως μόλις άκουγαν το
επίθετό μου αρκετοί συνομιλητές με ρωτούσαν: «Μήπως έχεις ελληνικές ρίζες·
Γιατί το επίθετο Καπλάνης είναι πολύ γνωστό στην Ελλάδα». Απαντούσα με ένα
«ποιος ξέρει;», αφού ποτέ δεν με είχε απασχολήσει η προέλευση του επιθέτου
μου. Τότε όμως, σπρωγμένος και από την περιέργεια, αποφάσισα να κάνω μια
πρόχειρη «επιστημονική» έρευνα. Και έτσι ανακάλυψα πως το «καπλάνι» είναι
σημιτικής προέλευσης. Στα εβραϊκά σημαίνει «αρχηγός της φυλής» και στα αραβικά
«τίγρης». Για το τελευταίο με έχει διαβεβαιώσει και η γνωστή συγγραφέας Άλκη
Ζέη. Συναντηθήκαμε κάποτε σε κάποια εκδήλωση και μόλις άκουσε Καπλάνι μού
είπε: «Ξέρετε ότι έχω γράψει ένα βιβλίο με το επίθετό σας, “Το καπλάνι της
βιτρίνας;”». Της απάντησα πως το είχα διαβάσει και πως είναι από τα πιο
αγαπημένα μου βιβλία.

***

Χάρη στην έρευνά μου ανακάλυψα επίσης πως το «καπλάνι» είναι πανβαλκανικό.
Στην Αλβανία το βρίσκεις ως Καπλλάνι (με δυο -λ), στην Ελλάδα ως Καπλάνης,
στην Τουρκία ως Καπλάν ή Καπλάνογλου, στη Σερβία και το Μαυροβούνιο ως
Καπλάνοβιτς, στη Βουλγαρία και τη FYROM ως Καπλάνοφ ή Καπλανόφσκι. Ένα επίθετο
λοιπόν που παραπέμπει στην «αβάσταχτη ομοιότητα» των Βαλκανίων μεταξύ τους.
Γιατί η ομοιότητα αυτή αποτελεί την ευλογία, αλλά ταυτόχρονα και την κατάρα
τους. Ο Φρόυντ μιλά για τον «ναρκισσισμό των μικρών διαφορών»: «Οι μικρές
διαφορές ανάμεσα σε ανθρώπους που μοιάζουν συγκροτούν τη βάση του αισθήματος
ξενότητας και εχθρότητας ανάμεσά τους». Ίσως – ποιος ξέρει; – να έρθει μία
εποχή κατά την οποία η φράση αυτή θα βρίσκεται ως προοίμιο στα ιστορικά
σχολικά βιβλία των βαλκανικών χωρών… Όσο για τους δημοσιογράφους, δεν είναι
δική τους δουλειά να γράψουν ή να ξαναγράψουν την Ιστορία. H Ιστορία είναι
εκεί με τις δικές της καταστροφές αλλά και τις δικές της συμφιλιώσεις. Αυτό
που μπορούν να κάνουν όμως είναι να μη μετατρέψουν την Ιστορία σε Υστερία…

ΥΓ: Το «καπλάνι» της Άλκη Ζέη έχει δύο μάτια: ένα μαύρο και ένα
ολογάλανο. Όταν κοιτά τον κόσμο με το μαύρο μάτι φέρνει την καταστροφή. Όταν
τον κοιτά με το ολογάλανο μάτι φέρνει συμφιλίωση και ευημερία. Είναι μια
μεταφορά που θα μπορούσε να ταιριάξει τέλεια στο βλέμμα με το οποίο
αντικρύζουν αλλήλους οι Βαλκάνιοι. Καιρός είναι λοιπόν να ανοίξουν το
ολογάλανο μάτι, εάν δεν θέλουν μια ζωή να βγάζουν ο ένας τα μάτια του άλλου…

LINK

* www.gkapllani.com