NTINO ΣAΛOΥTΣI Ο απελευθερωτής του τάνγκο

Ο Ντίνο Σαλούτσι κατόρθωσε να απελευθερώσει την πλούσια παράδοση του τάνγκο από τις αυστηρές και δύσκαμπτες δομές της, επιλέγοντας μια εκφορά που συχνά παραπέμπει στο σύγχρονο τζαζίστικο λεξιλόγιο

Ουδείς μπορεί σήμερα να αρνηθεί ότι η μουσική σκέψη και η αισθητική στάση του
Astor Piazzola άνοιξαν τα σύνορα του αργεντίνικου tango προς τον έξω κόσμο. Με
το Nuevo Tango, μια αυστηρή αστική μουσική παράδοση, άφησε, εδώ και περίπου
μισόν αιώνα, τα τυπικά φολκλορικά της χαρακτηριστικά για να εξελιχθεί σε μια
μουσική γλώσσα έτοιμη να «μολύνει» και να «μολυνθεί» από το διαφορετικό.

Το bandoneon, αυτό το ιδιότυπο μικρό ακορντεόν – αν και γερμανικής καταγωγής –
έγινε ο εμβληματικός ήχος του tango, της αργεντίνικης μουσικής που εξέφρασε
ίσως όσο καμία άλλη την ψυχή των Ευρωπαίων μεταναστών και λίγο αργότερα των
πιο «χαμηλών» λαϊκών στρωμάτων αυτής της χώρας της Λατινικής Αμερικής. Το
Nuevo Tango δεν είναι στυλ ούτε σχολή. Είναι οι τρόποι με τους οποίους
μεταγγίζεται η αίσθηση μιας μουσικής κουλτούρας στη σύγχρονη μουσική
δημιουργία. Και αυτή ακριβώς η αίσθηση είναι η μεγάλη κληρονομιά του Astor
Piazzola.

Ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια αυτής της κληρονομιάς είναι και ο Timoteo
«Dino» Saluzzi, για πολλούς σήμερα ο δημιουργικότερος, εν ζωή, και ο πλέον
κοσμοπολίτης δεξιοτέχνης του bandoneon. H συνεισφορά του στο «κίνημα» του
Nuevo Tango, δεν συνίσταται μόνο στο ότι εξέλιξε τις θεμελιώδεις – και για
πολλούς «ακραιφνείς προστάτες της παράδοσης» «βέβηλες» – μουσικές αντιλήψεις
του Astor Piazzola. Αυτό που κυρίως του αναγνωρίζεται είναι ότι κατόρθωσε να
απελευθερώσει την πλούσια παράδοση του tango από τις αυστηρές και δύσκαμπτες
δομές της, χάρη στη θαυμαστή τεχνική του επιδεξιότητα, επιλέγοντας
ασυνήθιστες, για τη μουσική αυτή, ρυθμολογίες και μια εκφορά που συχνά
παραπέμπει στο σύγχρονο – και μάλιστα «ευρωπαΐζον» – τζαζίστικο λεξιλόγιο.

«Ο ήχος του bandoneon του Saluzzi», έγραψε πριν από μερικά χρόνια ένας Ιταλός
κριτικός, «δεν είναι μια αδιάλειπτη ροή από νότες αλλά από διαθέσεις. Ο
μεγάλος αυτός Αργεντίνος μουσικός δεν “εκλογικεύει” τη δική του μουσική για να
γίνει κατανοητή. Ο στόχος του είναι να προκαλέσει μια όσο γίνεται πιο μεγάλη
συγκινησιακή γκάμα. Έτσι απευθύνεται στα ακροατήριά του».

Μια μεγάλη διαδρομή. Ο Dino Saluzzi γεννήθηκε το 1935 στο Campo Santo
ένα χωριουδάκι στο βορρά της Αργεντινής και ξεκίνησε να παίζει bandoneon κάτω
από την καθοδήγηση του πατέρα του. Το ’52 η οικογένειά του μεταφέρεται στο
Buenos Aires. Εκεί θα έχει την πρώτη του επαγγελματική εμπειρία μέσα στους
κόλπους της l’Orquesta Estable di Radio El Mundo (που συνοδεύει μία από τις
πιο δημοφιλείς ραδιοφωνικές εκπομπές της εποχής). Παράλληλα θα πάρει μαθήματα
σύνθεσης από τον Jacopo Fisher και εκεί γύρω στα 1955 θα δημιουργήσει το
πρωτοποριακό σχήμα με το όνομα Musica Creativa. Η πιο σημαντική του συνάντηση
όμως θα είναι με τον συμπατριώτη του σαξοφωνίστα της τζαζ Gato Barbieri ο
οποίος θα τον εισάγει στο σύμπαν του τζαζ αυτοσχεδιασμού.

Λίγα χρόνια αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, θα πάρει μέρος στην
ηχογράφηση του υπέροχου δίσκου του σαξοφωνίστα «Chapter one: Latin America».
Συγχρόνως θα παίζει με την ορχήστρα Sinfonica del Tango. To ’79 θα
δημιουργήσει το περίφημο «Cuarteto Dino Saluzzi» στο οποίο θα καλεστούν
σπουδαίοι Ευρωπαίοι τζάζμεν: ο περκασιονίστας Pierre Favre, o τρομπετίστας
Enrico Rava, o μπασίστας Palle Danielson. Θα ακολουθήσουν και εξαιρετικά
αξιόλογες συνεργασίες με Αμερικανούς αυτοσχεδιαστές, όπως ο μπασίστας Charlie
Haden, ο κιθαρίστας Al Di Meola κ.ά. To αποδεικνύουν, άλλωστε, οι εξαιρετικές
ηχογραφήσεις του για την ανεξάρτητη γερμανική εταιρεία ECM. Είναι λοιπόν,
τουλάχιστον, αδόκιμο το να προσπαθήσει να αντιληφθεί κανείς τη μουσική του
Dino Saluzzi σαν ένα ιδιότυπο tango που συναναστρέφεται τη μουσική των Άνδεων
(στην οποία επιχείρησε συχνές και δημιουργικές «καταδύσεις»).

Το περιεχόμενο της μουσικής του – που τόσο αρμονικά πορεύτηκε δίπλα στις
πολλές και διαφορετικές μορφές που πήρε το έργο του – δεν είναι παρά η
απελευθέρωση μιας παράδοσης από τις αντιλήψεις που την αντιλαμβάνονται με
«σταθερές και αναλλοίωτες» δομές.

Μουσική «επανα-σύνθεση»

H συνεργασία του Dino Saluzzi με το κουαρτέτο εγχόρδων Rasamunde ξεκίνησε
το 1998, όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος «Kultrum» για την ECM. Κομμάτια γραμμένα
αρχικά για σόλο bandoneon – ένα όργανο πλήρες και με μια τεράστια ηχοχρωματική
γκάμα – εδώ, δεν ενορχηστρώνονται απλώς διαφορετικά αλλά μοιάζει περισσότερο
να «επανα-συνθέτονται». Το κουαρτέτο εγχόρδων, το πιο εμβληματικό μουσικό
σχήμα για την λόγια ευρωπαϊκή μουσική σκέψη, βρίσκει μέσα από τον ήχο του
κουαρτέτου Rosamunde από το Μόναχο μία από τις πιο «ανοιχτόμυαλες» εκδοχές
του. Τα κομμάτια μεταμορφώνονται μέσα από μια δημιουργική συνομιλία που φέρνει
στο φως μια σύγχρονη αυτοσχεδιαστική, ερμηνευτική αλλά και «πολύχρωμη»
πολιτιστικά μουσική πράξη.

INFO

Ο Dino Saluzzi και το Rasamunde Quartett εμφανίζονται απόψε στο Μέγαρο
Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 210-7282.333), στην αίθουσα
Δημήτρης Μητρόπουλος. Τιμές εισιτηρίων 12 και 20 ευρώ, φοιτητικά 5 ευρώ.