Οι πόλεμοι των ζώων

Οι καβγάδες και οι αψιμαχίες είναι συχνό φαινόμενο στην καθημερινότητα των
ζώων. Τσακώνονται μεταξύ τους, με βίαιο πολλές φορές τρόπο. Ματώνουν,
ντροπιάζονται και κάθονται απόμερα για να απαλύνουν τις πληγές τους. Όμως προς
έκπληξη των επιστημόνων, τα ίδια αυτά ζώα μονοιάζουν ύστερα από λίγα μόλις
λεπτά. Είναι ξανά αγαπημένα, επειδή υπακούν σε κάποια ένστικτα που ο άνθρωπος
έχει από καιρό διαγράψει. Το παράδειγμα των ζώων επιφυλάσσει πολλά διδάγματα
για τις ανθρώπινες κοινωνίες.

«Έλα τώρα βρε Ντέιβ, άσε με να σε κεράσω ένα ποτό!»

Σε ένα βιβλίο που εξέδωσαν πρόσφατα ο Φρανς Ντα Γάαλ από το Πανεπιστήμιο Emory
της Ατλάντα και ο Φίλιππο Αουρέλι από το Πανεπιστήμιο John Moores του
Λίβερπουλ, περιγράφεται ένα χαρακτηριστικό περιστατικό.

Ο Νίκι και η Χένι. Σε έναν ζωολογικό κήπο, μια νεαρή θηλυκή χιμπαντζής
που λέγεται Χένι δέχεται, στη διάρκεια κάποιας αψιμαχίας, ένα ηχηρό χαστούκι
από τον Νίκι. Ο Νίκι ήταν ο αρχηγός της ομάδας χιμπαντζήδων που συνεπλάκησαν
μεταξύ τους. H Χένι, λοιπόν, μόλις δέχτηκε το χτύπημα άρχισε με το χέρι της να
τρίβει απαλά το σημείο που την πονούσε και στη συνέχεια αποτραβήχτηκε από τον
κουρνιαχτό και κάθησε ξαπλωμένη στο γρασίδι, σε μακρινή από τα υπόλοιπα μέλη
απόσταση.

Ύστερα από περίπου 15 λεπτά, η Χένι σηκώθηκε και κατευθύνθηκε προς την ομάδα
των χιμπαντζήδων όπου βρισκόταν και ο Νίκι. Τον πλησίασε και κοιτώντας τον στα
μάτια άρχισε να βγάζει μικρούς βρυχηθμούς. Στη συνέχεια τού άπλωσε το χέρι,
ζητώντας από τον Νίκι να φιλήσει στην παλάμη της. Ο αρσενικός χιμπαντζής
κράτησε ολόκληρο το χέρι της Χένι, το φίλησε και στη συνέχεια τη φίλησε στο
στόμα.

Σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό «NewScientist», η συμπεριφορά αυτή
αποτελεί έναν γενικό κανόνα που χαρακτηρίζει τον τρόπο με τον οποίον
συμφιλιώνεται το συγκεκριμένο είδος ζώων ύστερα από μια έντονη αψιμαχία. H
Γκάμπριελ Σίνο, που εργάζεται στο Εθνικό Συμβούλιο Ερευνών στη Ρώμη, έχει
καταγράψει αντίστοιχες συμπεριφορές και στις κατσίκες. Ύστερα από τσακωμούς
για το ποιος θα καρπωθεί τη μεγαλύτερη μερίδα φαγητού, πολλές κατσίκες που
είχαν χτυπηθεί απο άλλες, δυνατότερες, ανέλαβαν πρωτοβουλία συμφιλίωσης,
πλησιάζοντάς τες και τρίβοντας τη μουσούδα τους στη δική τους. Μέσα σε λίγα
λεπτά, είχαν ξεχαστεί όλα.

Παρδαλές ύαινες. Το ίδιο συμβαίνει και με τις παρδαλές ύαινες. Όσο κι
αν τσακωθούν μεταξύ τους, ύστερα από 5 λεπτά θα φιλάει η μια την άλλη, θα
τρίβονται και θα χαριεντίζονται για να εκτονώσουν την ένταση μεταξύ τους. Αυτό
όμως που προκάλεσε τη μεγαλύτερη έκπληξη σε ερευνητές ­ όπως η Άμι Σάμιουελ
από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο «Woods Hole» στη Μασαχουσέτη και η Σίντι
Φλάχερτι, από τον Ζωολογικό Κήπο Brookfield ­ ήταν το τι συμβαίνει με τα
δελφίνια.

Οι παρδαλές ύαινες δεν κρατούν κακία η μια στην άλλη. Πέντε λεπτά μετά τον καβγά, θα χοροπηδούν μονοιασμένες! – Οι ειδικοί αναρωτιούνται αν θα μπορούσε ο άνθρωπος να γίνει καλύτερος, μαθαίνοντας από το παράδειγμά τους

Και επιθετικά δελφίνια. H αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς,
βλέποντας στην τηλεόραση το κεφάλι ενός δελφινιού με το τεράστιο χαμόγελο να
διαγράφεται από άκρη σε άκρη, σχηματίζουμε την εντύπωση ότι τα πλάσματα αυτά
είναι από τα πιο χαρωπά και ευαίσθητα που υπάρχουν στη Φύση. Κάποια είδη
δελφινιών, όμως, είναι ιδιαίτερα επιθετικά. Οι δύο ερευνήτριες, που
παρατηρούσαν ορισμένα δελφίνια σε ζωολογικό κήπο, είδαν ότι ύστερα από έναν
άγριο καβγά αποκαθιστούσαν τις φιλικές τους σχέσεις τρίβοντας τα ρύγχη τους
και κολυμπώντας «σφιχτά» δίπλα δίπλα το ένα με το άλλο.

Ειρηνευτική διαδικασία. Οι ύαινες, οι χιμπαντζήδες, οι κατσίκες, τα
δελφίνια και πολλά άλλα θηλαστικά είναι κοινωνικά ζώα. Πίσω από το κοινό τούτο
στοιχείο, ίσως να κρύβεται η απάντηση στο ερώτημα, γιατί τα ζώα επιχειρούν
στις περισσότερες περιπτώσεις να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους ύστερα από
έναν άγριο τσακωμό.

Οι ειδικοί θεωρούν ότι η εκτόνωση της έντασης μεταξύ τους σχετίζεται και με
την ίδια τους την επιβίωση. Αν το υποδεέστερο ζώο σε ένα κοπάδι αναγκαζόταν να
φύγει μακριά κάθε φορά που τις «έτρωγε», τότε όλη η υπόλοιπη παρέα θα
βρισκόταν σε μια κατάσταση συνεχούς αστάθειας, με καταστροφικά ενδεχομένως
αποτελέσματα. Άλλωστε, όσο λιγότερα ζώα συνυπάρχουν σε μια ομάδα, τόσο πιο
αδύναμη είναι η άμυνά τους απέναντι σε κάποια άλλη ομάδα ζώων που θα τους
επιτεθεί για να διεκδικήσει μερίδιο στο φαγητό.

Ζήτημα επιβίωσης. Αν πάλι το ζώο που χτυπήθηκε σε έναν καβγά
επιχειρούσε να ξεκόψει τους δεσμούς του με τους συντρόφους του, τότε οι μέρες
του θα ήταν… μετρημένες, καθώς θα είχε όλο και λιγότερη πρόσβαση στις πηγές
διατροφής. Να ένας λόγος για να τείνει χείρα φιλίας στον νικητή! Όμως και ο
νικητής φαίνεται πως θέλει να παραμείνει φίλος με το θύμα. Αν δεν πει κατά
κάποιον τρόπο και αυτός «συγγνώμη», τότε θα διακατέχεται συνεχώς από την
αγωνία μήπως η μάχη επαναληφθεί σύντομα. Θα βρίσκεται σε ταραχή, εκτιμούν
κάποιοι επιστήμονες, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι ορμόνες που προκαλούν
στρες και οι οποίες είναι γνωστές ως κορτικοστεροειδή. Οι ουσίες αυτές
υπονομεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και το κάνουν πιο ευπαθές στις προσβολές
από διάφορες ασθένειες.

H συνύπαρξη φέρνει την ειρήνη

Καθώς οι μηχανισμοί που καθορίζουν τις σχέσεις και τη συμπεριφορά
μεταξύ των ζώων γίνονται ολοένα και περισσότερο κατανοητοί από τον άνθρωπο,
ορισμένοι επιστήμονες ευελπιστούν ότι κάποια στιγμή θα μπορέσουν να
αξιοποιήσουν τα διδάγματα αυτά για τη βελτίωση των σχέσεων που διέπουν τις
ανθρώπινες κοινωνίες. από μερικά χρόνια, έγινε μια μελέτη που αφορούσε
πιθήκους ρέζους και κολοβούς πιθήκους. Οι πρώτοι είναι επιθετικοί και σπάνια
επιζητούν τη συμφιλίωση ύστερα από καβγά. Οι δεύτεροι έχουν μια ιδιαίτερη
ικανότητα να συμφιλιώνονται. Οι επιστήμονες που εκπόνησαν τη μελέτη θέλησαν να
δουν τι σχέσεις θα ανέπτυσσαν μεταξύ τους τα παιδιά των δύο ειδών, αν
μεγάλωναν μαζί! Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι μικροί κολοβοί πίθηκοι πρόσφεραν
απλόχερα τα συναισθήματά τους στους ρέζους συνομηλίκους τους, με αποτέλεσμα οι
τελευταίοι να γίνουν σιγά σιγά πιο ήπιοι και πιο δεκτικοί στη συμφιλίωση
ύστερα από κάποια παρεξήγηση. Το γεγονός αυτό κάνει τους ειδικούς να πιστεύουν
ότι από τη στιγμή που η Φύση προσφέρει στο ζωικό βασίλειο το πρόσφορο έδαφος
για μια ειρηνική συμβίωση, τότε ίσως να υπάρχει ελπίδα «σωτηρίας» και για τον
Homo sapiens.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου