TPITH AΠOΨH Πώς μπλέξαμε πάλι έτσι;

Ως πολίτης, απαιτώ από την πολιτεία να εξασφαλίζει ότι τα δημόσια έργα και οι
κρατικές προμήθειες αντιπροσωπεύουν την ποιότητα που θέλω και κοστίζουν όσο το
δυνατό φθηνότερα. Γι’ αυτό, της ζητώ να διεξάγει αδιάβλητους διαγωνισμούς και
να παρακολουθεί τη σωστή εκτέλεση των συμβάσεων. Όσον αφορά τους
επιχειρηματίες που διεκδικούν τις δημόσιες συμβάσεις, δεν με ενδιαφέρει ποιοι
είναι και τι άλλο κάνουν στη ζωή τους. Όποιος προσφέρει τη χαμηλότερη τιμή,
για μια δεδομένη ποιότητα, παίρνει τη «δουλειά». Αυτοί είναι οι όροι τού
προβλήματός μου ως πολίτη.

Είναι κοινή πεποίθηση ότι το ελληνικό κράτος τα πάει άσχημα σε αυτά τα
ζητήματα. Αντί όμως να αντιμετωπίσει τις αδυναμίες του ευθέως, το κράτος – με
την παράγραφο 14.9 του Συντάγματος – κάνει μια εκπληκτική δήλωση αδυναμίας·
δεν μπορώ, λέει, να εξασφαλίσω αδιάβλητους διαγωνισμούς ούτε να παρακολουθήσω
τίποτε, χωρίς να εξαγορασθώ. Τι κάνω, λοιπόν; Αποκλείω από τα δημόσια έργα
ένα μέρος εκείνων που μπορούν να με βάλουν σε πειρασμό. Οι ιδιοκτήτες,
μέτοχοι, διευθυντές των MME και οι συγγενείς τους δεν επιτρέπεται να
πλησιάσουν το Δημόσιο για δουλειά. Πρόκειται για απίστευτη μετάθεση ευθυνών
από τους πρωτόπλαστους στον όφι.

Πώς «πέρασε» τούτο; Για λόγους καθαρής δημαγωγίας. H τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ
δέχθηκε τη ρύθμιση αυτή, για να διώξει τη N.Δ. από τον σβέρκο της. Δεν
εννοούσε όμως να την πάρει στα σοβαρά! Ο εκτελεστικός τής συνταγματικής
ρύθμισης νόμος άφηνε «παράθυρα» διαφυγής.

Για τη N.Δ., ως αντιπολίτευση, η διαπλοκή ήταν ο πολιορκητικός κριός με τον
οποίον ροκάνιζε την κυβέρνηση Σημίτη. Ήταν η κωδική λέξη που θύμιζε στους
πολίτες τις εμπειρίες διαφθοράς που είχαν από τις συναλλαγές τους με το
Δημόσιο. Επιπλέον, περιείχε τον υπαινιγμό ότι στην «κορυφή» τα πράγματα ήταν
χειρότερα. Όσο ήταν αντιπολίτευση, η μέθοδος αυτή υπηρέτησε καλά τη N.Δ.
Φούρκιζε τον κόσμο και άφηνε τη συνωμοσιολογία να κάνει τη δουλειά της.

Για την N.Δ. ως κυβέρνηση όμως, το πράγμα ήταν… δηλητήριο. H N.Δ. ήταν
δέσμια της ρητορείας της και ήταν υποχρεωμένη να υπερθεματίσει έναντι του
ΠΑΣΟΚ. Το αποτέλεσμα ήταν ο νέος, τελείως άκαμπτος νόμος περί βασικού μετόχου.
Αυτός, περιπλέκει την επιχειρηματική δραστηριότητα και περιορίζει τη
«δεξαμενή» των εταιρειών που επιτρέπεται να συναλλάσσονται με το Δημόσιο. Μια
εταιρεία που, ως φθηνότερη και καλύτερη, θα έπαιρνε έναν δημόσιο διαγωνισμό με
το σπαθί της αποκλείεται αυτομάτως εάν ο ιδιοκτήτης της έχει έναν θείο που
διευθύνει μια εφημερίδα στην Κοζάνη. Τούτο βλάπτει τα συμφέροντα του πολίτη.

H κύρια στρέβλωση, όμως, των όρων του προβλήματος βρίσκεται στην εσωτερική
λογική τού νομικού πλαισίου: καθώς η ευθύνη για τη διαπλοκή επιρρίπτεται στους
επιχειρηματίες των MME και όχι στο κράτος, το κράτος δεν πρέπει να
συναλλάσσεται με όσους μπορούν να το βάλουν σε πειρασμό. H προέκταση αυτής της
λογικής οδηγεί σε ατέλειωτους παραλογισμούς. Δεν είναι μόνον οι επιχειρήσεις
των MME που μπορούν να ασκήσουν αθέμιτη επιρροή πάνω στις κυβερνήσεις. Κάθε
μεγάλη εταιρεία μπορεί. Κατά λογική συνέπεια, το ελληνικό Δημόσιο δεν πρέπει
να συναλλάσσεται με καμία μεγάλη εταιρεία. Γιατί, όμως, να σταματήσουμε στις
επιχειρήσεις; Κάθε ισχυρός κοινωνικός Οργανισμός μπορεί να βάλει σε πειρασμούς
μια κυβέρνηση. Οι κοινωνικοί φορείς, βέβαια, δεν διεκδικούν δημόσια έργα.
Μπορούν να διεκδικήσουν όμως δαπανηρότατα προνόμια. Επί παραδείγματι, οι
υποχρεώσεις της N.Δ. προς την Εκκλησία της Ελλάδος δεν συνιστούν διαπλοκή; Με
βάση τη λογική αυτή, μια κυβέρνηση δεν πρέπει να «μιλάει» με κανέναν.

Τούτων δοθέντων, έρχεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και λέει αυτό που ήδη ξέρουμε:
ότι είμαστε για δέσιμο. Και, αίφνης, καλούμαστε να υπερασπισθούμε τα ιερά και
τα όσια του ελληνικού Συντάγματος. Τίποτα τέτοιο δεν διακυβεύεται. Μόνον η
υπόληψη μερικών που πήραν στα σοβαρά τη ρητορεία τους.

Υπάρχει όμως και ένας βαθύτερος λόγος που η N.Δ. αυτοπαγιδεύτηκε στο αδιέξοδο.
Το σύνθημα της διαπλοκής ήταν το άλλοθι της N.Δ.: οι εκλογικές τους αποτυχίες
δεν οφείλονταν στις δικές τους αδυναμίες, αλλά στο ότι όλοι (και, κυρίως, τα
MME) συνωμοτούσαν εναντίον τους. Στην πραγματικότητα, έχαναν γιατί δεν έπειθαν
ούτε ως πρόσωπα ούτε ως σενάριο διακυβέρνησης. H ιδέα όμως ότι έχαναν γιατί
έτσι τους άξιζε είναι ταμπού για τη N.Δ.

Όσον αφορά τον κόσμο, αυτός ψήφισε λογικά και σύμφωνα με τις προτεραιότητές
του. Το 1996 και το 2000, ο κ. Σημίτης αποτελούσε μια καταλυτικά πειστικότερη
πρόταση απ’ ό,τι η N.Δ. Όταν το ΠΑΣΟΚ έδειξε να εξαντλείται, ο κ. Καραμανλής
κέρδισε άνετα τις εκλογές τού 2004, παρά το ότι ακριβώς τα ίδια MME που τον
αντιμάχονταν πριν, συνέχισαν να τον αντιμάχονται. Οι υπαρκτές ή φανταστικές
συνωμοσίες των MME δεν αλλοίωσαν τη φυσιολογική εξέλιξη των πραγμάτων. Μπορεί
να πληγώνει τη ματαιοδοξία όλων ημών που γράφουμε και μιλάμε, αλλά δεν έχουμε
τόση επιρροή στις αποφάσεις του κοινού όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Το άλλοθι τού «όλοι μάς κατατρέχουν» υπηρέτησε τη N.Δ. στην αντιπολίτευση.
Είναι δηλητήριο για τη N.Δ. ως κυβέρνηση. Σκιάζει την κρίση τους και οδηγεί σε
πράξεις εκδικητικότητας. Υποκρύπτει δε βαθύ αυταρχισμό: όποιος δεν δέχεται την
εικόνα της χώρας που σερβίρουν, είναι αυταποδείκτως διαπλεκόμενος.

H N.Δ. δύσκολα θα απαλλαγεί από την ιδέα ότι όλοι τούς αδικούν. Οι οπαδοί της
και, φοβούμαι, η ίδια η ηγεσία έχουν γαλβανισθεί με αυτήν. Τα προβλήματα της
κακής λειτουργίας του κράτους υπάρχουν. Απλώς, δεν τίθενται με τους όρους που
τα θέτει η N.Δ.

Ο X. Ιορδάνογλου διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.