TPITH AΠOΨH Ένας χρόνος μετά το «Όχι»

Με τη συμπλήρωση, πριν από μερικές ημέρες, ενός έτους από το ελληνοκυπριακό
βροντερό «’Οχι» στο Σχέδιο Ανάν τής 24ης Απριλίου 2004, ήρθε η στιγμή για
ορισμένες διαπιστώσεις.

Κατ’ αρχήν, η επίλυση του Κυπριακού δεν έχει έρθει πλησιέστερα, αλλά
δυσχεραίνεται μέρα με την ημέρα. Ο κύριος λόγος που η επίλυση βρίσκεται πολύ
πιο μακριά απ’ ό,τι βρισκόταν ακόμη την επομένη τού « Όχι» είναι ότι στο
διάστημα αυτό του ενός έτους, ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν έκανε τίποτε προς την
κατεύθυνση της επίλυσης. Συγκεκριμένα: (α) Δεν έχει προβεί στην παραμικρή
κίνηση γενναιοδωρίας προς τους Τουρκοκυπρίους και (β) Δεν έχει δώσει καμία
απάντηση στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ για σημεία βελτίωσης του Σχεδίου Ανάν.
Είναι, προφανώς, ότι απλούστατα δεν θέλει καμία λύση στη βάση της χαλαρής
ομοσπονδίας (που αποτελεί τη μόνη λογική, μέση λύση για την αποφυγή της
διχοτόμησης) και στη βάση της νομικής ισότητας με την τουρκοκυπριακή
κοινότητα, που αποτελεί το sine qua non οποιασδήποτε λύσης του
Κυπριακού εδώ και 40 χρόνια.

H κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας ταμπουρώνεται πίσω από το ένα
νομικίστικο επιχείρημα μετά το άλλο έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των
Τουρκοκυπρίων και της Άγκυρας, όπως είχε κάνει πρωτύτερα με το Σχέδιο Ανάν.
Επιπλέον, στο νότιο τμήμα του νησιού συνεχίζεται η αναίσχυντη καμπάνια κατά
των υποστηρικτών του «Ναι»· ότι, ούτε λίγο ούτε πολύ, είναι αργυρώνητοι και
γι’ αυτό είπαν «Ναι» στο Σχέδιο! Με αυτά τα δεδομένα, δεν ξαφνιάζει το ότι η
Κυπριακή Δημοκρατία, υπό τη σημερινή της ηγεσία, δεν χαίρει μεγάλης εκτίμησης
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με αποτέλεσμα οι δυνατότητές της να επηρεάσει τα
πράγματα να περιορίζονται στο ελάχιστο.

Στο βόρειο τμήμα του νησιού, αντιθέτως, η κατάσταση πηγαίνει από το καλό στο
καλύτερο και η τουρκοκυπριακή κοινότητα θεωρείται πια διεθνώς – δικαίως – ο
ηθικός νικητής, μια και κατέφερε να θέσει «εκτός» τους δικούς της αδιάλλακτους
ηγέτες. Με τη διπλή νίκη Ταλάτ, τόσο στις βουλευτικές όσο και στις προεδρικές
εκλογές, ολοκληρώθηκε – θα έλεγα – η αντιστροφή των ρόλων μεταξύ Ελληνοκυπρίων
και Τουρκοκυπρίων· μια πορεία που είχε ξεκινήσει πριν από δύο και πλέον
χρόνια, στις αρχές του 2003. Τότε ήταν που είχαμε το οξύμωρο, οι Τουρκοκύπριοι
να βγαίνουν κατά χιλιάδες στους δρόμους κατά του αδιάλλακτου Ντενκτάς και οι
Ελληνοκύπριοι, από την πλευρά τους, να εκλέγουν τον πλέον απορριπτικό ηγέτη
που είχαν ποτέ, από το 1960 και έπειτα.

Έρχομαι τώρα στο εύλογο ερώτημα, γιατί – ακόμη και ύστερα από έναν χρόνο – το
«Όχι» συνεχίζει να έχει το «πάνω χέρι»; Γιατί οι Ελληνοκύπριοι δεν βγαίνουν
στον δρόμο να απονομιμοποιήσουν τον δικό τους απορριπτικό ηγέτη, ενώ είναι
ηλίου φαεινότερο ότι με τη στάση τους αυτή «τσιμεντώνεται» η διχοτόμηση;
Ισχύουν, νομίζω, 4 λόγοι γι’ αυτήν τη στάση, όπως και στις 24 Απριλίου 2004: η
γνωστή αίσθηση ανασφάλειας λόγω Τουρκίας – και ας βρίσκονται τώρα εντός της
Ευρωπαϊκής Ένωσης -, η οικονομική διάσταση και η δυσκολία «μοιράσματος της
πίτας» με τους φτωχότερους Τουρκοκύπριους, το γεγονός ότι η συνδιαχείριση της
εξουσίας με την άλλη κοινότητα δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτή έπειτα από 41
ολόκληρα χρόνια αποκλειστικής ελληνοκυπριακής διακυβέρνησης και ότι για
πολλούς θεωρείται αδιανόητο οι Τουρκοκύπριοι να λογίζονται ισότιμοι.

Πάνω απ’ όλα όμως, αυτό που πραγματικά εκπλήσσει είναι ότι η σημερινή
ελληνοκυπριακή ηγεσία φαίνεται να τα θέλει μονά – ζυγά δικά της: από τη μία
δεν έχει καμία απολύτως διάθεση να αποδεχθεί τους Τουρκοκυπρίους ως
συνεταίρους στην Κύπρο και από την άλλη θέλει ολόκληρο το νησί
ελληνοκρατούμενο. Δηλαδή, δεν θέλει «γάμο, με το πιστόλι στον κρόταφο» – κάτι
απολύτως θεμιτό. Από την άλλη, θέλει μόνον «άνισο γάμο», κάτι μη επιτρεπτό.
Δεν φαίνεται να έχει συναίσθηση ότι η στάση αυτή οδηγεί νομοτελειακά στη
οριστικοποίηση της διχοτόμησης. Μήπως, όμως, τελικά αυτή είναι η επιδίωξη του
T. Παπαδόπουλου και των λοιπών ακραιφνών απορριπτικών Ελληνοκυπρίων;

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο.