Έχασε το στοίχημα ο Mπους

Οι περικοπές στη φορολογία ήταν εξ αρχής μία πράξη ανευθυνότητας και τα πράγματα έγιναν ακόμη χειρότερα μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, καθώς η κυβέρνηση Μπους αύξησε κατακόρυφα τις αμυντικές δαπάνες

Καθώς η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Μπους αποτυγχάνει, οι παγκόσμιες
αγορές αρχίζουν να αντιδρούν αρνητικά, μεγαλώνοντας την αβεβαιότητα στην
παγκόσμια οικονομία. Μάλιστα, καθώς η Αμερική εισέρχεται σε μια περίοδο που
χαρακτηρίζεται από έντονες πολιτικές συγκρούσεις και αδιέξοδα, καμία ελπίδα
δεν φαίνεται στον ορίζοντα.

Οι πάρα πολύ πλούσιοι, όταν συντάχθηκαν με τον Μπους, είχαν έναν αντικειμενικό
σκοπό: Να κερδίσουν από τις περικοπές στη φορολογία, οι οποίες ευνόησαν τα
ευκατάστατα νοικοκυριά. H Ευαγγελική Εκκλησία χρησιμοποιήθηκε για να προωθήσει
τις λεγόμενες «οικογενειακές αξίες» και αντιτάχθηκε στις εκτρώσεις και τους
γάμους των ομοφυλοφίλων. Επίσης, ωφελήθηκε από τις υποσχέσεις της κυβέρνησης
να υποστηρίξει περισσότερο τις πάσης φύσεως θρησκευτικές δραστηριότητες.

Δεν το είπαν

Το επιτελείο του Μπους πίστευε ότι θα κατάφερνε να καλύψει το κόστος των
φοροαπαλλαγών με μειώσεις των δαπανών. Αυτό, όμως, δεν το είπαν ποτέ στους
πολίτες. Αντίθετα, επί τέσσερα χρόνια παρίσταναν ότι δεν ανησυχούν για τα
ελλείμματα στον προϋπολογισμό. Μόνο μετά την επανεκλογή Μπους άρχισαν να
εξηγούν ότι θα πρέπει να γίνουν μεγάλες περικοπές στην κοινωνική ασφάλιση, στο
σύστημα υγειονομικής περίθαλψης και σε άλλους τομείς.

H πλειονότητα των Αμερικανών, όμως, η οποία είχε υποστηρίξει τις φορολογικές
περικοπές του Μπους (επειδή της επέτρεψαν να βρεθεί με περισσότερα χρήματα
στην τσέπη), δεν υποστηρίζει την «επίθεση» αυτή της κυβέρνησης σε βασικές
κρατικές παροχές. H αντίδραση αυτή παρατηρείται και μεταξύ ευαγγελιστών
ψηφοφόρων που ανήκουν στην εργατική ή στη μεσαία τάξη και που βασίζονται σε
αυτές τις παροχές. Πολλοί ευαγγελιστές τάσσονται υπέρ της «ελεύθερης αγοράς»
αλλά ως ψηφοφόροι υποστηρίζουν τη χρηματοδότηση των συντάξεων, της
υγειονομικής περίθαλψης και άλλων υπηρεσιών από την κυβέρνηση.

Ανευθυνότητα

Οι περικοπές στη φορολογία που προώθησε ο Μπους, ήταν εξ αρχής μία πράξη
ανευθυνότητας και τα πράγματα έγιναν ακόμη χειρότερα μετά τα γεγονότα της 11ης
Σεπτεμβρίου 2001. H κυβέρνηση Μπους αύξησε κατακόρυφα τις αμυντικές δαπάνες,
καθώς ξεκίνησε τους πολέμους στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. Αύξησε, επίσης, τις
δαπάνες για την ασφάλεια της χώρας, χωρίς όμως να εξηγήσει στους Αμερικανούς
από πού προέρχονταν αυτά τα χρήματα. Ο προϋπολογισμός για την άμυνα αυξήθηκε
κατά 2% του ΑΕΠ, ενώ τα έσοδα από τη φορολογία μειώθηκαν πολύ περισσότερο. Την
ίδια στιγμή, ο Μπους αύξησε τις δαπάνες για την εκπαίδευση και τη χορήγηση
φαρμάκων αλλά, για να προσφέρει της υπηρεσίες αυτές, δανείστηκε και δεν
αναζήτησε τρόπους για να εξασφαλίσει επαρκή φορολογικά έσοδα.

Πολιτική στήριξη

H στρατηγική του αυτή απέδωσε. Επανεξελέγη, με μικρή διαφορά, αυξάνοντας τη
δύναμή του στο Κογκρέσο. Αμέσως μετά άρχισε να φαίνεται πόσο μεγάλη ήταν η
απερισκεψία του. Το έλλειμμα στον προϋπολογισμό των ΗΠΑ έφτασε, σε ετήσια
βάση, το 5% του ΑΕΠ. Τεράστιο μέρος του ελλείμματος αυτού χρηματοδοτείται,
χρόνο με τον χρόνο, από ασιατικές τράπεζες που έχουν τώρα στην κατοχή τους
αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία αξίας 2 τρισ. δολαρίων. Αμέσως μόλις
επανεξελέγη, ο Μπους άρχισε να προτείνει περικοπές σε δημοφιλή κυβερνητικά
προγράμματα. Αν και τις περικοπές αυτές τις απορρίπτει το ίδιο του το κόμμα,
το αμερικανικό Κογκρέσο, το οποίο ελέγχεται από Ρεπουμπλικανούς, τις
υποστηρίζει, επειδή θέλει να μονιμοποιήσει τις φορολογικές ελαφρύνσεις για
τους πλούσιους.

Σοβαρές συνέπειες

Επειδή η αμερικανική οικονομία είναι τόσο μεγάλη και ο ρόλος του δολαρίου τόσο
σημαντικός για την παγκόσμια οικονομία, τα τεράστια αμερικανικά ελλείμματα που
χρονίζουν, θα έχουν σοβαρές συνέπειες για ολόκληρο τον κόσμο. Το δολάριο
εξασθενεί, καθώς οι χρηματαγορές καταλαβαίνουν ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να
δανείζονται τεράστια ποσά από το εξωτερικό για τα επόμενα χρόνια. Ακόμη πιο
σημαντικό είναι το γεγονός πως η επιθυμία των ξένων κεντρικών τραπεζών να
δανείζουν τις ΗΠΑ φαίνεται ότι σταδιακά εξανεμίζεται. Άλλωστε, γιατί θα έπρεπε
οι κεντρικές τράπεζες στην Κίνα, στην Ιαπωνία, στη Νότιο Κορέα και σε άλλες
ασιατικές χώρες να συγκεντρώνουν τεράστια ποσά σε αμερικανικά ομόλογα, τα
οποία πιθανότατα θα χάνουν σταδιακά την αξία τους τα επόμενα χρόνια; Κατά έναν
περίεργο τρόπο, η Αμερική κατηγορεί άλλους για τα προβλήματά της. Οι τεράστιες
φορολογικές περικοπές και η αύξηση των αμυντικών δαπανών προκάλεσαν μεγάλη
διόγκωση των εισαγωγών. Έτσι, πέρα από τα δημοσιονομικά της προβλήματα, η
Αμερική θα πρέπει τώρα να ανησυχεί και για το τεράστιο εμπορικό της έλλειμμα.
Όμως, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι κατηγορούν την Κίνα και άλλες χώρες για
«αθέμιτες» εμπορικές πρακτικές φτάνοντας σε σημείο να απειλούν ακόμη και με
κυρώσεις. H αντίδραση αυτή έχει απήχηση στους ψηφοφόρους, αλλά σαν πρακτική
είναι γελοία – ιδιαίτερα αν αναλογιστούμε πως οι ΗΠΑ εξαρτώνται από την Κίνα
για τη χρηματοδότηση των ελλειμμάτων τους.

Θα κάνουν πίσω

Όταν ο Μπους ζήτησε, στις αρχές του χρόνου, περικοπές στις δαπάνες – στις
οποίες περιλαμβάνονται και αυτές για το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης – οι
δανειστές των ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο πίστευαν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα
κατάφερνε να επιβάλει την πολιτική του. Δεν περίμεναν ότι οι Αμερικανοί
ψηφοφόροι, οι οποίοι ποτέ δεν υποστήριξαν τις περικοπές αυτές, θα
αντιστέκονταν. Καθώς οι προοπτικές της οικονομίας θα επιδεινώνονται, οι ξένοι
επενδυτές δεν θα δείχνουν τόσο μεγάλη προθυμία να δανείζουν χρήματα στις ΗΠΑ,
προκαλώντας ακόμη μεγαλύτερη εξασθένιση του δολαρίου. Αυτό θα προκαλέσει
αύξηση των αμερικανικών επιτοκίων και θα υπονομεύσει τα χρηματιστήρια και τον
πλούτο των Αμερικανών.

Καθώς τα σύννεφα μαζεύονται, ο πολιτικός συνασπισμός που έφερε τον Μπους στην
εξουσία θα καταπνίξει κάθε πρόοδο σε ό,τι αφορά τη βελτίωση των
δημοσιονομικών. Ο Μπους από την αρχή δεν είχε καμία ελπίδα να κερδίσει το
στοίχημα που έβαλε και στην πορεία ζημίωσε – και θα ζημιώνει για πολλά χρόνια
– όχι μόνο τις ΗΠΑ, αλλά και τον υπόλοιπο κόσμο.

© Project Syndicate 2005, www.project-syndicate.org

Ο Jeffrey Sachs είναι καθηγητής οικονομικών και διευθυντής του Earth
Institute στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Columbia.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ