Aρχαία μουσική από… κοχύλια
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
«Και στα αρχαία χρόνια υπήρχαν φίρμες της μουσικής», λέει ο Παναγιώτης |
Παράγωγες λέξεις προερχόμενες από το λήμμα «λύρα» θα βρει κανείς – τουλάχιστον
στο λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής – πολλές, λέει ο Παναγιώτης Στέφος: λυρόεσσα,
λυροθελγής, λυρόδμητος, λυρόθεν, λυροκτυπία. Αλλά και στη σημερινή γλώσσα
έχουμε τη Λυρική Σκηνή, τον λυρισμό, τους λυρικούς ποιητές. Εδώ και πέντε
χρόνια μπήκε στο λεξιλόγιό μας μία ακόμη: Λύραυλος. Είναι το όνομα του
σχήματος που ίδρυσε ο μουσικός Παναγιώτης Στέφος με σκοπό να αναδείξει την
αρχαιοελληνική μουσική. Τη μεγάλη άγνωστη της αρχαίας ελληνικής τέχνης.
«Μελετώντας τις πηγές, κατάλαβα ότι η λύρα δεν υπήρξε απλώς ένα όργανο
αναφοράς στην Αρχαιότητα, όπως είναι σήμερα το πιάνο ή το βιολί. Ήταν ένα
όργανο που συμβόλιζε ολόκληρη τη μουσική και την επαφή τού λαού με τη μουσική
τέχνη», εξηγεί ο ιδρυτής του Λύραυλου στα «NEA». Την Κυριακή θα παρουσιαστεί η
δουλειά που έχει γίνει σε συναυλία στην Εθνική Γλυπτοθήκη, στο πλαίσιο των
Ελληνικών Μουσικών Γιορτών, που εμπνεύστηκε η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. Πόσο
εφικτό είναι όμως να μιλάμε για πραγματική αναβίωση της αρχαίας ελληνικής
μουσικής, την οποία ουδέποτε ακούσαμε να παίζεται; «H μουσική που
παρουσιάζουμε είναι, βέβαια, μια πρόταση ως προς το πώς μπορεί να ακουγόταν η
αρχαία μουσική. Ως προς την κατασκευή των οργάνων και ως προς τον ήχο τους
είμαστε οπωσδήποτε πολύ κοντά», υποστηρίζει ο Παναγιώτης Στέφος. Πριν ιδρύσει
το σχήμα, έκανε πολυετή έρευνα σε βιβλιοθήκες και μουσεία της Ελλάδας και του
εξωτερικού. «Πρώτα έπρεπε να κατασκευαστούν τα όργανα. Αυτό το μέρος της
έρευνας απαίτησε χιλιάδες ώρες. Έπρεπε να κατασκευαστούν η αρχαία κιθάρα,
διαφόρων εποχών λύρες, η ομηρική φόρμιγξ, η πανδούρα ή τρίχορδον (πρόγονος του
λαούτου), η βάρβιτος, ο αυλός, κρουστά της εποχής. Χρησιμοποιήσαμε καύκαλο
χελώνας για ηχείο, δέρμα για καπάκι, εντέρινες χορδές και ξύλο – συνήθως
πυξάρι, έλατο, αλλά και μουριά και κρανιά. Ο ήχος που εκπέμπουν είναι
μαγικός».
Την κατασκευή των οργάνων κάνει μόνος του ο Παναγιώτης Στέφος από την
αρχή έως το τέλος – «από το ψάξιμο στο δάσος μέχρι το τελευταίο γυάλισμα»,
όπως ο ίδιος λέει. Βοηθοί του οι πηγές: αγγειογραφίες, ανάγλυφα, νομίσματα με
μουσικές σκηνές. Όπου μπορεί να διακρίνει κανείς τις διαστάσεις των οργάνων,
το σχήμα τους αλλά και τον τρόπο του παιξίματος (πώς κρατάει ο μουσικός το
όργανο). Βοηθούν φυσικά και οι φιλολογικές πηγές, καθώς είναι πολλοί οι
αρχαίοι συγγραφείς που έχουν γράψει για τη μουσική, όπως και… παρτιτούρες:
«Έχουν σωθεί 61 μουσικά κείμενα – “παρτιτούρες”», υποστηρίζει ο Π. Στέφος. Τα
περισσότερα μουσικά κομμάτια έχουν σωθεί θραυσματικά. Τα 10-15 από αυτά είναι
σε καλύτερη κατάσταση. Έχουν πάντως όλα αποκρυπτογραφηθεί. Οι νότες της εποχής
δεν έμοιαζαν με τις σημερινές, αλλά με τα γράμματα του αλφαβήτου – σε αρκετές
εκδοχές.
Πολλές πληροφορίες έχουμε από τον Αλύπιο (4ος αι. μ.X.), ο οποίος διέσωσε
πίνακες με νότες. Επίσης αρκετά πράγματα γνωρίζουμε για τους τρόπους
(κλίμακες) που ήταν πολλοί, αλλά και για τη ρυθμική ποικιλία της αρχαίας
μουσικής. Τα περισσότερα κομμάτια που έχουν σωθεί είναι ύμνοι και παιάνες
(προς τους θεούς ή τις μούσες). Εν τούτοις κάθε μουσική στην Αρχαία Ελλάδα
είχε έναν συγκεκριμένο σκοπό να εξυπηρετήσει. Είτε τη λατρεία είτε τη συνοδεία
αθλητικών αγώνων είτε τη συνοδεία θεατρικών έργων. Στα Πύθια, όπου κάθε
τέσσερα χρόνια αγωνίζονταν διάσημοι μουσικοί, σκοπός ήταν η ηχητική περιγραφή
εικόνων. Έπρεπε, για παράδειγμα, να αποδοθεί ο τριγμός των οδόντων του Πύθωνα
την ώρα που τον πετύχαινε το βέλος».
H συναυλία της Κυριακής θα ξεκινήσει με το A’ Στάσιμο από την τραγωδία
«Ορέστης» του Ευριπίδη. H μουσική είναι του ίδιου του Ευριπίδη! «Κάτι, βέβαια,
που δεν ξέρουμε είναι πώς τραγουδούσαν», λέει ο κ. Στέφος. «Μπορούμε όμως να
κάνουμε σημαντικές παρατηρήσεις από τη στάση των τραγουδιστών στα αγάλματα και
τις αγγειογραφίες. Βλέπουμε φερ’ ειπείν ότι όσο μυώδεις και να είναι, δεν
έχουν σφιχτούς ώμους. Κάτι που δείχνει ότι η φωνή έβγαινε αβίαστη,
εξευγενισμένη, χωρίς γρέζο. Οι αρχαίοι είχαν δουλεμένες όλες τις τέχνες. Δεν
βλέπει κανείς τον λόγο να μην είχαν και τη μουσική», εξηγεί. Προσθέτει όμως
ότι «δεν σώζονται καθόλου κομμάτια διονυσιακά, βακχικά. Γνωρίζουμε εν τούτοις
ότι είχαν μεγάλη ποικιλία στον ρυθμό».
«Σαν να βλέπουν αρχαία τραγωδία»
Ο Λύραυλος έχει δώσει πολλές συναυλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει
εμφανιστεί σε Πανεπιστήμια της Βοστώνης και του Μόντρεαλ, αλλά και στην
αίθουσα της Σορβόννης όπου αναβίωσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Επίσης στο
Βερολίνο, στη Βαρσοβία, αλλά και στις Βρυξέλλες, μπροστά σε 2.000 παιδιά
εργαζομένων στην Κοινότητα. Αλλά και στην Ελλάδα, σε πολλά σχολεία, όπως και
στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο. «Πάντοτε εξηγούμε τι ακριβώς κάνουμε», λέει ο ιδρυτής
τού Λύραυλου, Παναγιώτης Στέφος. «Άλλος μπορεί να έρχεται από περιέργεια,
άλλος μπορεί να είναι επιφυλακτικός μέχρι να ακούσει. Από τα πρώτα όμως
κομμάτια που παίζονται χάνεται κάθε επιφύλαξη και στο τέλος οι άνθρωποι
φεύγουν συγκλονισμένοι. Ακούν ήχους που δεν έχουν ξανακούσει. Δεν είναι άραγε
καινούργιος ο ήχος ενός κοχυλιού που παίζει ένα μοιρολόι; Επιπλέον ο κόσμος
χαίρεται που βλέπει ανθρώπους του σήμερα, χωρίς χλαμύδα, να σέβονται αυτό που
έχουν και να δημιουργούν. Μας αντιμετωπίζουν, κατά κάποιον τρόπο, σαν να
πηγαίνουμε να δείξουμε αρχαία τραγωδία». Στη συναυλία της Κυριακής θα
δοκιμαστεί για πρώτη φορά ο συνδυασμός της αρχαίας (από τον Λύραυλο) με τη
Βυζαντινή μουσική, αφού στο δεύτερο μέρος θα εμφανιστεί η Ελληνική Βυζαντινή
Χορωδία υπό τον Λυκούργο Αγγελόπουλο.
INFO
Εθνική Γλυπτοθήκη, Άλσος Στρατού, Γουδί (είσοδος από Κατεχάκη), Κυριακή 8
Μαΐου, ώρα 20.30. A’ μέρος: Λύραυλος, B’ μέρος Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία.
Ίντερνετ: http: //www.lyravlos.gr
Google news
