[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

H Τουρκία καθίσταται και πάλι ένας «αβέβαιος γείτονας», γεγονός με εμφανώς
ζημιογόνες συνέπειες ιδιαίτερα για τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις, το Κυπριακό
κ.λπ. Το εύλογο ερώτημα είναι, βεβαίως, γιατί η συμπεριφορά της Τουρκίας έχει
αλλάξει τόσο εντυπωσιακά τους τελευταίους μήνες και ιδιαίτερα μετά τον
Δεκέμβριο του 2004· μετά την ιστορική απόφαση, δηλαδή, για την έναρξη
ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που
ερμηνεύουν την αρνητική και εν πολλοίς απρόσμενη αυτή εξέλιξη – απρόσμενη
καθώς πολλοί περίμεναν ότι η Τουρκία (έχοντας πετύχει τον πολυπόθητο στόχο τής
έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων) θα ακολουθούσε μια, ολοένα και πιο
έντονα, «ευρωπαϊκή πορεία». Ωστόσο, συμβαίνει μάλλον το αντίθετο, πράγμα που
προβληματίζει και ανησυχεί την Ευρωπαϊκή Ένωση. Θα πρέπει να προβληματίζει
περισσότερο την Ελλάδα βεβαίως. Κατά την άποψή μου, ο βασικός λόγος για τη
συμπεριφορά αυτή της Τουρκίας συνδέεται με τη βαθμιαία συνειδητοποίηση ότι η
ένταξή της στη E.E. – ως πλήρους, θεσμικού μέλους – δεν συνιστά ρεαλιστική
επιλογή για το ορατό μέλλον τής προσεχούς εικοσαετίας (για αργότερα ουδείς
γνωρίζει, «μακροχρονίως, όλοι θα είμαστε νεκροί», όπως θα έλεγε και o J. Μ.
Keynes). Ακόμη και η έναρξη των διαπραγματεύσεων τίθεται τώρα σε αμφισβήτηση.
Εξαρτάται από την πορεία των μεταρρυθμίσεων. Εξαρτάται περισσότερο από την
πορεία επικύρωσης του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Εάν η Γαλλία, π. χ καταψηφίσει
το Σύνταγμα στο δημοψήφισμα της 29ης Μαΐου, τότε η διαδικασία της παραπέρα
διεύρυνσης θα «παγώσει». Ούτε η Τουρκία ούτε οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων
μπορούν να ελπίζουν σε ένταξη, χωρίς την εκπλήρωση μίας βασικής προϋπόθεσης:
τη θεσμική μεταρρύθμιση της Ένωσης, όπως προβλέπεται στο Σύνταγμα (η Συνθήκη
της Νίκαιας «δεν χωράει» άλλα νέα μέλη εκτός από τη Βουλγαρία και τη
Ρουμανία). Επομένως, οι προοπτικές της Τουρκίας για την «ευρωπαϊκή της πορεία»
εμφανίζονται – δυστυχώς – ως μάλλον δυσοίωνες. Αυτό συνειδητοποιείται και
οδηγεί στην αναβίωση όλων των παραδοσιακών αβεβαιοτήτων αλλά και νέων
διλημμάτων ως προς τη θέση και τον προσανατολισμό της χώρας (λ.χ.: «ευρωπαϊκός
εταίρος» ή «περιφερειακή δύναμη»;) H κατάσταση αυτή μάλλον θα επιδεινωθεί με
απρόβλεπτες και σπασμωδικές αντιδράσεις. Χρειάζεται επομένως προσοχή και
σχεδιασμός από πλευράς μας…

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.