«Διάβασαν» έναν αρχαίο ελληνικό θησαυρό!

Γεγονότα που οδήγησαν στον Τρωικό Πόλεμο περιγράφουν οι στίχοι του ποιητή του 7ου π.X. αιώνα Αρχιλόχου, διαδόχου του Ομήρου, σε πάπυρο που βρέθηκε στην Οξύρρυγχο της Αιγύπτου

Μια επαναστατική φωτογραφική μέθοδος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ζωντάνεψε
ξανά κάτω από το φως των υπέρυθρων ακτίνων τους σβησμένους στίχους άγνωστων
έργων τών Σοφοκλή, Ευριπίδη, Αρχιλόχου και Ησιόδου από τους Παπύρους της
Οξυρρύγχου και ανοίγει τον δρόμο για να γνωρίσουμε τα χαμένα έργα της Αρχαίας
Ελλάδας, της Ρώμης και άγνωστα Ευαγγέλια. Οι επιστήμονες περιμένουν να
διαβάσουν με την ίδια μέθοδο συνολικά 5.000.000 λέξεις!

Εύρημα! Πάνω από 400.000 αποσπάσματα σβησμένων παπύρων που είχαν βρεθεί
κουρελιασμένα, μαυρισμένα και σκοροφαγωμένα από τον περασμένο αιώνα (το 1897)
στη λάσπη της αρχαίας πόλης Οξύρρυγχος της Αιγύπτου και φυλάσσονταν σε 800
κούτες στη Βιβλιοθήκη Sackler στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης μπορούν τώρα να
διαβαστούν. Το σβησμένο μελάνι φωτίζεται και βγαίνει στο φως κάτω από το φάσμα
των υπέρυθρων ακτίνων και τα κείμενα φωτογραφίζονται βάσει μιας τεχνολογίας
που χρησιμοποιείται σε δορυφορικές φωτογραφίσεις και εφαρμόσθηκε από ειδικούς
του Νέου Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, επαναφέροντας έτσι στη «ζωή» ποιος
ξέρει πόσους θησαυρούς της χαμένης αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Μόνο κατά τις τέσσερις πρώτες ημέρες οι κλασικοί φιλόλογοι και
ιστορικοί του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έκαναν καταπληκτικές ανακαλύψεις,
ερευνώντας αποσπάσματα διαλόγων του Σοφοκλή, όπως αποδείχθηκε, από την
τραγωδία του «Επίγονοι». Το έργο που έγραψε για την τύχη των παιδιών τών «Επτά
επί Θήβας», τριάντα ολόκληρους στίχους από τις Ελεγείες του ποιητή Αρχιλόχου
του 7ου αι. π.X., αποσπάσματα ενός χαμένου μυθιστορήματος του Λουκιανού του
2ου αιώνα, ενός μυθολογικού ποιήματος του Παρθενίου του 1ου αι. π.X. και
σπαράγματα έργων του Ησιόδου (επίσης του 7ου αι. π.X.).

Παγκόσμια αίσθηση προκάλεσαν και η ανακάλυψη μιας ωδής του Πινδάρου και ενός
αποσπάσματος από το βιβλίο της Αποκαλύψεως, όπου μιλά το Κτήνος.

«Κείμενα που οι επιστήμονες αναζητούσαν αιώνες τώρα», θεωρεί τα ευρήματα ο καθηγητής στην έδρα Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Κρίστοφερ Πέλινγκ

H ανακάλυψη αυτής της μεθόδου – εμφάνισης των κειμένων μπορεί να αυξήσει κατά
20% το υλικό της αρχαίας γραμματείας, να μας γνωρίσει τα χαμένα έργα, να
συμπληρώσει πολλά κενά. Υπολογίζεται όμως ότι θα χρειασθεί μία δεκαετία για να
διαβασθεί και να αποδοθεί ο μεγαλύτερος θησαυρός αρχαίων κλασικών χειρογράφων
του κόσμου, τα οποία σώζονται σε αποσπασματική μορφή και συνθέτουν ένα
τεράστιο παζλ. «Κανονικά είμαστε τυχεροί και μόνο αν αποκτήσουμε ένα τέτοιο
εύρημα τη δεκαετία», εξήγησε ο καθηγητής Ρίτσαρντ Γιάνκο, επικεφαλής τώρα του
Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. «Ανεκτίμητη» θεωρεί ο δρ Πίτερ Τζόουνς την
ανεύρεση των 30 στίχων του ποιητή Αρχιλόχου, από τον οποίο σώζονταν συνολικά
μέχρι σήμερα μόνο 500 γραμμές.

«H συλλογή των Παπύρων της Οξυρρύγχου είναι απαράμιλλης σημασίας,
ιδιαίτερα τώρα που μπορεί να διαβασθεί πλήρως και με σχετική ταχύτητα», είπε ο
διευθυντής της έρευνας δρ Ντερκ Όμπνικς. Και συνέχισε: «Το υλικό θα ρίξει φως
σε κάθε πλευρά της ζωής στην ελληνιστική και τη ρωμαϊκή Αίγυπτο και κατ’
επέκτασιν σε όλο τον κλασικό κόσμο».

Ενώ ο ιστορικός Μπετάνι Χιούζ, που επιμελείται σειρά βρετανικών τηλεοπτικών
εκπομπών για τους παπύρους της Οξυρρύγχου πρόσθετε πως «οι αιγυπτιακές
χωματερές αποδείχθηκαν χρυσωρυχεία. Οι επιστήμονες θρηνούσαν πάντα την απώλεια
σημαντικών κειμένων μεγαλοφυών ποιητών, όπως η Σαπφώ ή ο Σοφοκλής. H ανάγνωση
τούτων των παπύρων θα αλλάξει, αν μη τι άλλο, το χάρτη της γνώσης μας για την
αρχαία ελληνική – αλλά και τη ρωμαϊκή – δημιουργία».

Το μεγαλύτερο ποσοστό των παπύρων είναι γραμμένο στην ελληνική γλώσσα.
Υπάρχουν όμως κείμενα στις γλώσσες λατινική, εβραϊκή, κοπτική, συριακή,
αραμαϊκή, αραβική, νουβιανή και πρώιμη περσική. Ελάχιστα από αυτά έχουν
αναγνωσθεί και το σύνολο του θησαυρού των παπύρων φυλάσσεται σε 800 κιβώτια.

Οικογενειακά αρχεία πίσω από τις τραγωδίες

H Οξύρρυγχος της Αιγύπτου πήρε το όνομά της από τα άφθονα γνωστά ψάρια από τα
οποία προέρχεται το χαβιάρι. Ήταν μια τυπική ελληνοαιγυπτιακή πόλη που ήκμασε
ώς το 350-400 μ.X., αλλά με το πέρασμα του χρόνου την κατάπιε η άμμος…

Σκαλίζοντας τον σκουπιδότοπο της χαμένης πόλης, δύο αρχαιολόγοι της
βικτωριανής εποχής έκαναν μια εκπληκτική ανακάλυψη: χιλιάδες σπαράγματα
αρχαίων παπύρων, με κείμενα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων είχαν χρησιμοποιηθεί
για να καταγραφούν στην πίσω όψη τους αξιομνημόνευτες στιγμές της καθημερινής
ζωής της πόλης (όπου επιτρεπόταν ο γάμος μεταξύ αδελφών) αλλά και δίκες,
φορολογικοί κατάλογοι, επιστολές και λίστες για ψώνια ή ολόκληρα οικογενειακά
αρχεία.

Στο αρχείο λ.χ. του Τρύφωνα, βρέθηκαν το ωροσκόπιό του, το γαμήλιο συμβόλαιο
με τη Σαρκία, η έκκληση κατά της πρώτης του συζύγου η οποία προσέβαλε τη νέα
σύζυγο, η μαθητεία του γιου του στην τέχνη του υφαντή και λεπτομέρειες από μια
κρίση του Σολομώντα. Μέχρι τώρα, λόγω της αποσπασματικής μορφής και της κακής
κατάστασης, η έρευνα και η δημοσίευση του περιεχομένου των παπύρων της
Οξυρρύγχου ήταν εξαιρετικά δύσκολη.

Θραύσμα από την τραγωδία «Επίγονοι» του Σοφοκλή

Ομιλητής A: «… οι περικεφαλαίες σείουν τα βαμμένα πορφυρά τους λοφία,
και για όσους φορούν θώρακες οι υφαντές αρχίζουν τα τραγούδια της σοφής σαΐτας
που ξυπνά εκείνους που ακόμα κοιμούνται…».

Ομιλητής B: «… κι εκείνος, έτοιμος, συγκολλά τις αναρτήσεις του
άρματος…».