H «άγνωστη» αντίσταση της Δωδεκανήσου

31 Μαρτίου 1947: Στη Ρόδο υποστέλλεται η βρετανική σημαία και τελειώνει η δίχρονη βρετανική κατοχή. Το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «TA NEA», με κύριο θέμα την Ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα

Ποια μυστικά έκρυβε η βρετανική κατοχή στα Δωδεκάνησα την περίοδο 1945-1947;
Ποιος και γιατί ίδρυσε το Εθνικό Μέτωπο Πανδωδεκανησιακής Απελευθέρωσης, που
έδρασε με στόχο να φύγουν τα βρετανικά στρατεύματα, να μη δοθεί «καθεστώς
αυτονομίας» ή κάποιο νησί στην Τουρκία και να ενωθεί η Δωδεκάνησος με την
Ελλάδα; Ποιοι ήταν οι ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας μελών του ΕΜΠΑ στο νησί
Σεσκλί της Σύμης; Και ποιοι συνεργάσθηκαν με τους Ιταλούς κατακτητές της
Δωδεκανήσου;

Απαντήσεις δίνουν ανέκδοτες αφηγήσεις και, κυρίως, 107 έγγραφα – ντοκουμέντα
στο βιβλίο «Οι ανυπότακτοι της Σύμης – Βρετανική Κατοχή στα Δωδεκάνησα» του
χειρουργού οδοντίατρου Ελευθέριου I. Διακογιάννη, στελέχους του ΕΜΠΑ, το οποίο
θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος. Βιβλίο το
οποίο περιλαμβάνει και αποκαλύψεις από τους Μανώλη Γλέζο, Βάσο Λυσσαρίδη, Βάσο
Μαθιόπουλο και Αλίκη Παλοηδήμου.

«Το πρωινό της Τετάρτης, 28 Απριλίου του ’43», γράφει ο Ελευθέριος I.
Διακογιάννης, «το σκάσαμε, με κίνδυνο της ζωής μας, από τη Σύμη και από την
κατεχόμενη από τη φασιστική Ιταλία Δωδεκάνησο. Ο Θοδωρής Χατζηστρατής κι εγώ
θέλαμε να πάμε στη Μέση Ανατολή για να πολεμήσουμε τους ναζί. Τότε, ούτε κατά
διάνοια είχαμε σκεφθεί να γράψουμε ένα βιβλίο. Το μόνο που μας ένοιαζε ήταν να
στείλουμε ένα μήνυμα ανυπακοής κατά του φασισμού και του ναζισμού. Και να
πολεμήσουμε για την Ένωση των νησιών μας με την Ελλάδα.

Είχαμε βεβαίως λόγους για να δείξουμε την ανυπακοή μας. Γιατί πέντε μέρες
νωρίτερα ο Ιταλός διοικητής της κατεχόμενης από το 1912 Δωδεκανήσου, ο
ναύαρχος Καμπιόνι της φασιστικής Τετρανδρίας του Ντούτσε είχε βγάλει μια
σκληρή διαταγή. Για να σταματήσει το κύμα των αποδράσεων προς τις συμμαχικές
Ένοπλες Δυνάμεις, έλεγε ότι όποιος συλλαμβάνεται θα εκτελείται δημοσίως για
παραδειγματισμό.

Έπρεπε λοιπόν να σπάσουμε το κλίμα τρομοκρατίας που καλλιεργούσαν οι
φασιστικές δυνάμεις κατοχής. Πήραμε μια… βάρκα και αποδράσαμε. Τραβήξαμε για
μέρες κουπί. Τα καταφέραμε, κι ας μας πρόδωσε ένας Συμιακός, ο οποίος
ειδοποίησε τους Ιταλούς φασίστες. Γλιτώσαμε όμως – παρά το ότι πάνοπλοι οι
Ιταλοί στρατιώτες μάς καταδίωξαν με ταχύπλοο σκάφος – γιατί μας βοήθησαν άλλοι
Συμιακοί, πατριώτες».

Παρ’ όλα αυτά, σημειώνει ο συγγραφέας, ελάχιστες αναφορές στην αντίσταση των
Δωδεκανησίων κατά της βρετανικής κατοχής υπάρχουν σήμερα. «Από τα σχολικά
βιβλία λείπουν πολλά», γράφει. «Απεκρύβησαν σημαντικά στοιχεία από την
πραγματική ιστορία. Ακόμη και στην πολυσέλιδη έκδοση του υπουργείου Εξωτερικών
“Δωδεκάνησος, η μακρά πορεία προς την ενσωμάτωση”, του 1996, υπάρχει μονάχα
μία αναφορά (εννέα αράδες) για το ΕΜΠΑ. Κι αυτή για να διαστρεβλώνει την
πραγματικότητα!»

«Για μένα ήταν πλέον χρέος να παραθέσω όσα έζησα, τις μαρτυρίες που
συνέλεξα, όσα στοιχεία και ντοκουμέντα βρήκα ψάχνοντας σε αρχεία (ελληνικά και
ξένα) ή συνομιλώντας με άλλους συναγωνιστές και πρωταγωνιστές τής λευτεριάς
των Δωδεκανησίων», καταλήγει ο Ελευθέριος I. Διακογιάννης. «Τούτο το βιβλίο
είναι ελάχιστος φόρος τιμής προς όσους έδωσαν τα πάντα, ακόμα και τη ζωή τους
για την όμορφη Σύμη μας και τα Δωδεκάνησα. Και, επομένως, τα όποια κέρδη από
τις πωλήσεις του βιβλίου θα διατεθούν – όλα – για έναν σκοπό: να αναδειχθεί η
ιστορία της αντίστασης κατά της ιταλικής και γερμανικής κατοχής, καθώς και των
αγώνων του πατριωτικού μετώπου ΕΜΠΑ για την Ένωση των νησιών με την Ελλάδα».

Κατέβασαν τη βρετανική σημαία

Ο Ελευθέριος I. Διακογιάννης (δεξιά) και ο Αργύρης Γιαλλουράκης, στελέχη της μυστικής οργάνωσης ΕΜΠΑ (Εθνικό Μέτωπο Πανδωδεκανησιακής Απελευθέρωσης) στη Σύμη

«Ήμουν στην ελληνική Πολεμική Αεροπορία στη Μέση Ανατολή μέχρι που τέλειωσε ο
B’ Παγκόσμιος Πόλεμος», γράφει ο Ελευθέριος I. Διακογιάννης στο βιβλίο του «Οι
ανυπότακτοι της Σύμης – Βρετανική Κατοχή στα Δωδεκάνησα». «Γυρίσαμε στην Αθήνα
και κάποια στιγμή, στις αρχές του ’46, μας άφησαν να επιστρέψουμε στα
Δωδεκάνησα. Όμως – έκπληκτοι – είδαμε πως αντί να κυματίζει η ελληνική σημαία
στα νησιά μας, κυμάτιζε η βρετανική! Χρειάστηκαν νέοι αγώνες, όχι μόνο σε
διπλωματικό επίπεδο, αλλά και στους δρόμους. Παλέψαμε μέσα από τη μυστική
οργάνωση ΕΜΠΑ (Εθνικό Μέτωπο Πανδωδεκανησιακής Απελευθέρωσης) κατά των σχεδίων
της βρετανικής κατοχής. Δεν ανεχθήκαμε άλλοι ξένοι να διαδεχθούν τους φασίστες
και τους ναζί.

Περάσαμε αρκετά. Τελικώς, η Ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα επιτεύχθηκε.
Και δεν ευοδώθηκαν τα αρχικά σχέδια των Βρετανών για αυτονομία και παραχώρηση
κάποιων νησιών μας στους Τούρκους… H βρετανική σημαία κατέβηκε από τον ιστό
της Ρόδου στις 31 Μαρτίου του 1947 και ανέβηκε η ελληνική σημαία. Ευτυχώς! Τα
νησιά μας δεν είχαν την ίδια τύχη με την τραγική Κύπρο μας».

Σε άλλο σημείο ο συγγραφέας καταγράφει: «Κραυγαλέα ήταν η περιπέτεια του
κορυφαίου στρατιωτικού και ήρωα της Δωδεκανήσου, του Μάρκου Κλαδάκη, που
πλήρωσε τα ανδραγαθήματά του! Δύο δεκαετίες πριν από τον Μανόλη Γλέζο,
κατέβασε μπροστά στα μάτια της ιταλικής φρουράς (το 1919) την ιταλική σημαία.
Αργότερα, το1940, οργάνωσε το Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών. Διέπρεψε ως
στρατιωτικός στη Μέση Ανατολή, ως προσωπάρχης του υπουργείου Στρατιωτικών της
εξόριστης κυβέρνησης του Καΐρου. Και στο τέλος – γιατί ήταν πατριώτης – τον
έστειλαν στις εξορίες και στις φυλακές. Και από κακία και μικρότητα του
ξήλωσαν τα γαλόνια, μεταφέροντάς τον στις τάξεις του απλού στρατιώτη!»

Βασανιστήριο σε σακί με γάτες!

Το εμφυλιοπολεμικό κράτος, συνεχίζει ο συγγραφέας, «ήταν αδυσώπητο απέναντι
στους αγωνιστές, απέναντι στους ήρωες πατριώτες. Τον Θοδωρή τον Χατζηστρατή
θέλησαν να τον εκδικηθούν για τις προοδευτικές ιδέες του. Τον έστειλαν στον Άη
Στράτη και στη Μακρόνησο. Τον υπέβαλαν – γιατί δεν υπέγραφε δήλωση – σε
μεσαιωνικά βασανιστήρια. Τον τυράννησαν βάζοντάς τον σε σακί με γάτες! Κι όταν
του κατέστρεψαν την υγεία τον άφησαν… λεύτερο. Για να “ζήσει” το υπόλοιπο
της ζωής του στο Δρομοκαΐτειο και στο Ψυχιατρείο της Λέρου. Έως ότου πέθανε…
αδικαίωτος!

Σκληρή τύχη είχαν κι άλλοι Δωδεκανήσιοι. Όπως ο “δικός” μας, ο Συμιακός, ο
μεγάλος πατριώτης και εξαίρετο φωτεινό μυαλό, ο Παρασκευάς Φουντουραδάκης,
ηγετικό στέλεχος του ΕΜΠΑ, ο οποίος σάπισε στην εξορία… Τραγική ήταν και η
ιστορία με την οικογένεια Τσαταλιού. Τρία από τα αδέλφια – τα δύο ήταν στελέχη
του ΕΜΠΑ – τα δολοφόνησαν στο Σεσκλί γιατί απλά διατράνωναν τις ιδέες τους για
δικαιοσύνη και πανανθρώπινη τη λευτεριά».

INFO

Ελευθέριου I. Διακογιάννη, «Οι ανυπότακτοι της Σύμης – Βρετανική Κατοχή στα
Δωδεκάνησα», Εκδόσεις Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος. Παρουσίαση: τη Δευτέρα 18
Απριλίου στις 18.30, στην Παλαιά Βουλή.