Tο «ευρωπαϊκό όνειρο» ανατέλλει

Το αμερικανικό όνειρο φεύγει, το ευρωπαϊκό έρχεται. H Ευρώπη προσφέρει μια νέα
εναλλακτική οπτική για τον κόσμο, η οποία γίνεται ελκυστική σε όλο και
περισσότερους ανθρώπους. H ευοίωνη αυτή πρόβλεψη για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα,
ωστόσο, δεν έρχεται από την Ευρώπη, αλλά από τις ΗΠΑ. Ενώ ευρωπαϊστές και
ευρωσκεπτικιστές αναλώνονται σε διαμάχες για το Ευρωσύνταγμα, μία ομάδα
Αμερικανών θεωρητικών διατυπώνει τον θαυμασμό της για τα επιτεύγματα της
Ευρώπης και υποστηρίζει ότι το μοντέλο ζωής της Γηραιάς Ηπείρου κλέβει την
αίγλη του αμερικανικού ονείρου.

«Την ώρα που το αμερικανικό πνεύμα μαραίνεται στο παρελθόν», τονίζει στο νέο
του βιβλίο («The European Dream») ο Τζέρεμι Ρίφκιν, «ένα νέο ευρωπαϊκό όνειρο
γεννιέται». Σε αντίθεση με την Αμερική, γράφει ο γνωστός συγγραφέας, «η Ευρώπη
δίνει έμφαση στις κοινοτικές σχέσεις αντί της ατομικής αυτονομίας, στην
πολιτιστική ποικιλία αντί της αφομοίωσης, στην ποιότητα ζωής αντί της
συγκέντρωσης πλούτου. H Ευρώπη βρίσκεται στην καλύτερη θέση, ανάμεσα στον
ακραίο ατομισμό των ΗΠΑ και τον ακραίο κολεκτιβισμό της Ασίας, για να ηγηθεί
της νέας εποχής», καταλήγει ο Ρίφκιν.

Τις απόψεις του ασπάζεται και ο Άντριου Μοράβσικ, καθηγητής Πολιτικών
Επιστημών και διευθυντής του Προγράμματος Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Πανεπιστήμιο
του Πρίνστον, από τους γνωστότερους θεωρητικούς των ευρωπαϊκών πραγμάτων. «Επί
χρόνια το αμερικανικό μοντέλο ήταν πρότυπο ζωής. Αλλά ο κόσμος δεν εμπνέεται
πια από τον αμερικανικό τρόπο ζωής. Κάθε Ευρωπαίος έχει εγγυημένο ένα ελάχιστο
επίπεδο διαβίωσης μέσω του κοινωνικού κράτους. H αναδιανομή του πλούτου
επιτρέπει στους φτωχούς Ευρωπαίους να ζουν πιο ισορροπημένα. Κάποιοι θα
μπορούσαν ν’ αντιτείνουν ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες δεν έχουν δυναμισμό.
Όμως, η διαφορά στα κατά κεφαλήν εισοδήματα αντικατοπτρίζει την προτίμηση των
Ευρωπαίων στον ελεύθερο χρόνο και όχι τη διαφορά στην οικονομική
αποτελεσματικότητα. Το θέμα είναι να το συνειδητοποιήσει η Ευρώπη για να
πραγματοποιήσει το ευρωπαϊκό όνειρο», εξηγεί στα «NEA» ο Άντριου Μοράβσικ.

Ο ίδιος θεωρεί την E.E. μοναδική στο είδος της: «Είναι η πρώτη διακριτή νέα
μορφή πολιτικής τάξης που έχει εμφανισθεί και επιτύχει μετά την άνοδο του
κράτους πρόνοιας πριν από 100 χρόνια», επισημαίνει, τονίζοντας ότι «ο
κομμουνισμός και ο φασισμός αναδύθηκαν, αλλά δεν πέτυχαν, ενώ ο ισλαμικός
φονταμενταλισμός είναι απλώς μια ιδεολογία και όχι μια νέα μορφή
διακυβέρνησης».

Δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν ότι το ευρωπαϊκό όνειρο θα μεταβληθεί σε
αμερικανικό, αφού υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στη νεοφιλελεύθερη λογική της
παγκόσμιας οικονομίας και οποιοδήποτε ευρωπαϊκό όραμα. Ο Μοράβσικ δεν
συμφωνεί: «Όσο οι Ευρωπαίοι είναι διατεθειμένοι να πληρώνουν το κράτος
πρόνοιας και να το υποστηρίζουν εκλογικά, θα είναι βιώσιμο. Αν οι Ευρωπαίοι
είναι πιο μορφωμένοι και παραγωγικοί από τον υπόλοιπο κόσμο – η αύξηση της
παραγωγικότητας είναι πολύ μεγαλύτερη στη Γαλλία απ’ ό,τι στις ΗΠΑ – και
πρόθυμοι να στηρίζουν το κοινωνικό κράτος, τότε γιατί να μην το έχουν;».

Ο Τίμοθι Γκάρτον Ας στο νέο του βιβλίο («Free World») υποστηρίζει ότι το χάσμα
Ευρώπης – Αμερικής δεν είναι τόσο τεράστιο όσο ισχυρίζονται οι οπαδοί της
θεωρίας του Άρη (ΗΠΑ) και της Αφροδίτης (Ευρώπης). Τελικά, πόσο μεγάλες είναι
οι διαφορές; «Τα πράγματα δεν είναι ασπρόμαυρα», λέει ο Μοράβσικ. Και
συνεχίζει: «Και οι Ευρωπαίοι είναι ισχυροί: έχουν περίπου 100.000 στρατεύματα.
Το γεγονός είναι ότι υπάρχουν ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα και για την
Ευρώπη και για την Αμερική. Γνώμη μου είναι ότι η Δύση και οι Ευρωπαίοι πρέπει
να συγκεντρωθούν σε αυτό που κάνουν καλύτερα. H ήπια ισχύς είναι πιο αποδοτική
οικονομικά, ο κόσμος τη χρειάζεται περισσότερο και γεγονότα όπως η ευρωπαϊκή
διεύρυνση είναι θεαματικές επιτυχίες. Αν οι Ευρωπαίοι πολιτικοί έχουν
διαθέσιμο πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο, πρέπει να το ξοδέψουν στην
ενθάρρυνση και την εξομάλυνση της ένταξης της Τουρκίας και όχι σ’ έναν
δεύτερης ποιότητας ευρωπαϊκό στρατό που δεν θα έχει σαφή αποστολή».

Μια Ευρώπη από την Αρκτική μέχρι το Ιράκ

«H διεύρυνση δείχνει ότι η E.E. δεν είναι απλώς ένα μεταπολεμικό δυτικοευρωπαϊκό πολιτιστικό εγχείρημα, αλλά ένα γεγονός τεράστιας ιστορικής σημασίας, στο οποίο οι ιστορικοί θα ανατρέχουν έπειτα από 100 χρόνια», λέει στα «NEA» ο Άντριου Μοράβσικ, διευθυντής του Προγράμματος Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον

Πώς φαντάζεται ο Άντριου Μοράβσικ την Ευρώπη σε δύο δεκαετίες; «Όπως είναι
σήμερα, απλώς μεγαλύτερη γεωγραφικά. H διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης
έχει τελειώσει. Υπάρχει μια “ευρωπαϊκή συνταγματική συμφωνία”, η οποία είναι
σταθερή. H E.E. έχει φθάσει στην ωριμότητα – ένα στάδιο στο οποίο φθάνει κάθε
πολιτεία όταν πια δεν χρειάζεται να προχωρήσει περισσότερο για να
σταθεροποιηθεί. Γι’ αυτό ελπίζω οι Ευρωπαίοι να επικεντρωθούν σε άλλα ζητήματα
και κυρίως στο να διευκολύνουν την ένταξη της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, της
Τουρκίας, της Ουκρανίας και της Νορβηγίας. Τότε η Ευρώπη θα εκτείνεται από την
Αρκτική μέχρι τα σύνορα του Ιράκ. Δεν είναι αρκετή αυτή η φιλοδοξία;».

Πώς όμως θα γίνει και πολιτική η E.E. την ώρα που οι Ευρωπαίοι εξαρτώνται
στρατιωτικά από το ΝΑΤΟ; «Μπορούν. Οι πιο σημαντικές και αποδοτικές οικονομικά
μορφές παγκόσμιας επιρροής σήμερα δεν είναι στρατιωτικές. Οι Ευρωπαίοι
δηλώνουν ότι το πιστεύουν αυτό κι επικρίνουν τις ΗΠΑ για την
υπερστρατιωτικοποίηση του Ιράκ. Αλλά όταν τους ρωτάς τι σκοπεύουν να κάνουν,
λένε, “να χτίσουμε ευρωπαϊκό στρατό”. Ο Ρόμπερτ Κέιγκαν, ο οποίος επινόησε τη
διάκριση Άρη – Αφροδίτης θα καγχάζει αυτή τη στιγμή… Μια ολόκληρη ήπειρος
την επικρίνει φωναχτά και ύστερα, ακολουθεί τη συμβουλή του!», απαντά.

«Το Ευρωσύνταγμα δεν αλλάζει τίποτα»

Μέχρι στιγμής, το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα συναντά έντονες αντιδράσεις. Αν δεν
επικυρωθεί, δεν θα αποτελεί αυτό μια σαφή ένδειξη ότι η E.E. δεν θα γίνει ποτέ
τίποτα παραπάνω από μια οικονομική ένωση; «Δεν έχει μεγάλη σημασία. Με
ελάχιστες εξαιρέσεις, το Σύνταγμα απλώς απλοποιεί και κωδικοποιεί το υπάρχον
σύστημα. Ήταν λάθος εξαρχής η χρήση “συνταγματικής” ρητορικής ως τρόπου
εξασφάλισης της λαϊκής υποστήριξης, τη στιγμή που το ουσιαστικό εγχείρημα ήταν
τόσο ασήμαντο. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί που άρχισαν το εγχείρημα ήταν πολύ
κοντόφθαλμοι και τώρα το πληρώνουν. Το Ευρωσύνταγμα δεν αλλάζει τίποτα. Απλώς
συμβολίζει πόσα έχουν καταφέρει οι Ευρωπαίοι μέχρι σήμερα», απαντά ο Άντριου Μοράβσικ.

INFO

Andrew Moravcsik, «The Choice for Europe: Social Purpose and State Power from
Messina to Maastricht», εκδ. Routledge/ UCL Press.

Jeremy Rifkin, «The European Dream», εκδ. Tarcher/Putnam. (θα κυκλοφορήσει από
τις εκδόσεις Λιβάνη).

Timothy Garton Ash, «Free World: America, Europe and the Surprising Future of
the West», εκδ. Random House.