TPITH AΠOΨH Ο έσω Πάπας

Ποτέ στη σύγχρονη Ιστορία οι δρόμοι όλης της ανθρωπότητας δεν οδηγούσαν τόσο
πολύ στη Ρώμη όσο τούτες τις μέρες. Εκατομμύρια συνέρρευσαν και δισεκατομμύρια
δάκρυσαν για τον Πολωνό Πάπα. Το ξεχείλισμα αυτό συγκίνησης αλλά και
μιμητισμού μάς δίνει την ευκαιρία να ξεφύγουμε για λίγο από τις μικρότητες της
δικής μας πολιτικής ζωής και να σκεφτούμε για ποιο λόγο στο πρόσωπο του
συγκεκριμένου ανθρώπου (γιατί, τη στιγμή του θανάτου ακόμα και οι αλάθητοι
ξαναγίνονται άνθρωποι) εκφράστηκε με τέτοιο τρόπο ένα διάχυτο, αδιευκρίνιστο,
αλλά και παντοδύναμο λαϊκό αίσθημα.

Το ότι ο Πάπας ήταν Πάπας, δηλαδή ενσαρκωτής του πιο διαδεδομένου χριστιανικού
δόγματος και, ως τέτοιος, ένας παγκόσμιος πνευματικός και πολιτικός ηγέτης,
δεν αρκεί: κι άλλοι Ποντίφικες πέρασαν κι έφυγαν πολύ πιο αθόρυβα και με πολύ
μικρότερη επιρροή στην καρδιά των πιστών. Το ότι ο συγκεκριμένος Πάπας, ο κατά
κόσμον Κάρολος Βοϊτίλα, υπήρξε μια αναμφισβήτητα χαρισματική προσωπικότητα
οδηγεί τον συλλογισμό μας ένα βήμα παραπάνω, αλλά δεν λύνει ακόμη το αίνιγμα:
γιατί το ζήτημα δεν είναι αν υπήρξε ή σε τι ακριβώς συνίσταται το χάρισμα ενός
θρησκευτικού ηγέτη που συμπορεύτηκε ενεργητικά με όλες τις κατακλυσμιαίες
εξελίξεις του τελευταίου τέταρτου του εικοστού αιώνα, αλλά γιατί και πώς έγινε
αισθητό και αποδεκτό από την ανθρωπότητα, παρά την ύπαρξη και μεγάλων γκρίζων
ζωνών. Σχηματικά μπορεί να ειπωθεί ότι ο Ιωάννης Παύλος B’ απελευθέρωσε την
πολιτική λειτουργία του ρόλου του (υπήρξε ο Πάπας της παγκοσμιοποίησης, της
δημοκρατίας και της ανεκτικότητας, ο πρώτος και ο μόνος που ταξίδεψε σε κάθε
γωνιά της γης, πολέμησε τα απολυταρχικά καθεστώτα και συναντήθηκε με τα άλλα
δόγματα και θρησκείες), αλλά περιόρισε την ελευθερία στο εσωτερικό της
Καθολικής Εκκλησίας (υπήρξε βαθιά συντηρητικός στους δογματικούς και κυρίως
στους κοινωνικούς προσανατολισμούς του, αρνούμενος πεισματικά και ώς το τέλος
μιαν άλλη ελευθερία, εκείνη των απεριόριστων δυνατών επιλογών σε ζητήματα ηθών
και ηθικής στάσης. H Ιστορία μοιάζει να αποφαίνεται οριστικά ότι ο Πάπας που η
ανθρωπότητα διάλεξε να θυμάται είναι ο αεικίνητος προσκυνητής με το
«παπαμόμπιλε», ο πολύγλωσσος αλλά ποτέ μεγαλόστομος δημόσιος ρήτορας με τη
φωνή και το βλέμμα σαιξπηρικού ηθοποιού, ο συνομιλητής με όλους τους
παγκόσμιους ηγέτες, αλλά και με τον παραλίγο δολοφόνο του (αν πρέπει να
συγκρατήσουμε μία και μόνη εικόνα από μια εντελώς κινηματογραφική ζωή, δεν
μπορεί να είναι άλλη από αυτή) και όχι ο γέροντας που κήρυττε την αποχή από
τον σωματικό έρωτα, διόριζε καρδιναλίους μόνο όσους συμφωνούσαν μαζί του και
αρνιόταν ότι η φτώχεια, η πείνα και η αρρώστια μπορούν να καταπολεμηθούν και
με άλλους από τη θεϊκή παρέμβαση τρόπους.

Για το ιστορικό αυτό ισοζύγιο δεν μπορεί να υπάρξει πλήρης εξήγηση: κάθε
ξεχωριστός άνθρωπος είναι κυρίως ο μύθος του. Δεν μπορεί όμως, πιστεύω, να μην
έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι ο Ιωάννης Παύλος B’ έδρασε στην εποχή που
συνέκλιναν τα άκρα και γκρεμίστηκαν τα τείχη, που ξεθώριασαν οι ουτοπίες και
μαζί οι ριζικές αντιπαλότητες, χωρίς όμως, παράλληλα, να διαμορφωθούν
ηπιότερες εναλλακτικές ελπίδας, να χτιστούν άλλες γέφυρες, να εμφανιστεί ένα
νέο ηγετικό πρότυπο. Ο Πάπας μίλησε την εποχή της σιωπής, ενσάρκωσε ηθικές
αξίες την εποχή της πτώσης τους, έψαξε τον άνθρωπο και μέσα στον Άνθρωπο την
εποχή της παρακμής της ίδιας της έννοιας της ανθρωπιάς. Ήταν ο αντιφατικός
αλλά ποτέ φοβισμένος εαυτός του σε μια ιστορική στιγμή μεγάλων αλλαγών και
μικρών ανθρώπων. Και υπ’ αυτή την έννοια, η πολιτική (αλλά μια πολιτική χωρίς
διαδόχους) υπερίσχυσε της θρησκείας στην πολυετή θητεία του.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου.