TPITH AΠOΨH Παραδιχλωροβενζόλιο

Μέλι με γιαούρτι είναι το τελευταίο ανέκδοτο. Όμως ο θόρυβος γύρω από τα δύο
δημοφιλή προϊόντα διατροφής δεν δίνει, μέσα από τη γενίκευση, τις πραγματικές
διαστάσεις του προβλήματος. Διότι στην περίπτωση της ΦΑΓΕ έχουμε να κάνουμε με
μια αστοχία του συστήματος σε μια παρτίδα της παραγωγής. Το πρόβλημα δεν είναι
δομικό. Αντίθετα μάλιστα: η τυποποίηση και ιδιαίτερα η παστερίωση συνέβαλαν
σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας των γαλακτοκομικών προϊόντων. Εκείνο που
προσάπτουμε τόσο στην εταιρεία όσο και στα κρατικά όργανα, είναι η προσπάθεια
απόκρυψης του γεγονότος και η καθυστερημένη ενημέρωση των καταναλωτών.

Στην περίπτωση της «αποκάλυψης» για το μέλι, τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Πρόκειται για ένα ακόμη επεισόδιο στη μακριά αλυσίδα των συστηματικών
αντιφάσεων του αγροτοδιατροφικού μας συστήματος. Από τη μια η βελτίωση των
συντελεστών της παραγωγής, από την άλλη η επιδείνωση των επιπτώσεων στο
περιβάλλον και τους οργανισμούς. Οι περισσότερες έρευνες δίνουν μια σαφή
συσχέτιση μεταξύ της χρήσης των (οργανοχλωριωμένων κυρίως) φυτοφαρμάκων και
της εμφάνισης νεοφανών ασθενειών μεταξύ των οποίων ο καρκίνος και οι
ενδοκρινολογικές διαταραχές. Το παραδιχλωροβενζόλιο ανήκει στις ως άνω ουσίες,
των οποίων όμως η τοξικότητα και κυρίως η καρκινογένεση έχει αποδειχθεί σε
ζωϊκά πειραματόζωα. Το ότι δεν έχουν γίνει πειράματα σε ανθρώπινους πληθυσμούς
δεν συνιστά λόγο για τη συνέχιση της χρήσης του. Όμως ούτε στην Ελλάδα ούτε
στην E.E. έχει απαγορευθεί για λόγους που σχετίζονται περισσότερο με την αγορά
και λιγότερο με τη δημόσια υγεία.

Το παραδιχλωροβενζόλιο χρησιμοποιήθηκε για μια μεγάλη περίοδο ως
εντομοαπωθητικό και στη μελισσοκομία. Σήμερα, παρά τα πρόσφατα ευρήματα,
σταδιακά εγκαταλείπεται και αντικαθίσταται από πιο σύγχρονα και λιγότερο
επικίνδυνα σκευάσματα. Ενώ όμως απομακρύνεται από το πρωινό μας πιάτο, μπαίνει
στην καθημερινότητα από την κύρια είσοδο του σπιτιού μας. Σε ένα σημαντικό
ποσοστό στα καθαριστικά τουαλέτας, τα αποσμητικά χώρου ή τα σκωροκτόνα για την
προστασία των ρούχων χρησιμοποιείται ακόμα το ύποπτο αυτό φυτοφάρμακο και παρά
το γεγονός ότι υπάρχουν αβλαβή υποκατάστατα. Σε μια πρόχειρη έρευνα που έκανα
σήμερα το πρωί, πριν από τη συγγραφή αυτού του άρθρου, στο ντουλάπι της
κουζίνας μου, ανακάλυψα ένα οικιακό εντομοκτόνο με την επωνυμία aroxol που
περιέχει την εξίσου επικίνδυνη ουσία chlorpyrifos, η οποία και αναγράφεται
στην ετικέτα του προϊόντος. Το ερώτημα είναι αν και κατά πόσο αυτό σημαίνει
κάτι για τη νοικοκυρά ή την οικιακή βοηθό που είναι και ο συνηθέστερος
χρήστης.

Με βάση τα παραπάνω, δεν είναι καθόλου παράξενο το ότι οι έρευνες διαπιστώνουν
πως οι κυριότερες πηγές έκθεσης στο παραδιχλωροβενζόλιο (και άλλα συναφή)
βρίσκονται στους εσωτερικούς χώρους παρά στο εξωτερικό περιβάλλον. Να
σημειώσουμε επίσης πως τα παιδιά είναι πολύ περισσότερο ευάλωτα όχι μόνο
επειδή περνούν περισσότερες ώρες στο σπίτι, αλλά κυρίως γιατί παρά το
μικρότερο σωματικό τους βάρος μπορούν (λόγω της γρήγορης ανάπτυξης των ζωτικών
τους οργάνων) να εισπράξουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες ρύπων, περίπου
τετραπλάσιες απ’ ό,τι τα ενήλικα άτομα.

Από τα παραπάνω θα έπρεπε να συγκρατήσουμε δύο συμπεράσματα. Το πρώτο είναι
ότι, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είμαστε ακόμη
πολύ μακριά από την πλήρη αξιολόγηση και κατάταξη των 30.000 περίπου χημικών
σκευασμάτων που κυκλοφορούν στην αγορά και που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο
επηρεάζουν την υγεία μας. Πολύ περισσότερο μάλιστα τη στιγμή που προστίθενται
συνεχώς νέα προϊόντα, καθώς οι εταιρείες βλέπουν τα παλιά να απαξιώνονται ή να
μην έχουν πλέον εμπορικό ενδιαφέρον.

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι ο Έλληνας καταναλωτής είναι έρμαιο του
πατριωτισμού του εκάστοτε διοικούντος τον ΕΦΕΤ σε ό,τι αφορά τους ελέγχους και
την ενημέρωση, αλλά καθόλου προστατευμένος επί της ουσίας, μια και ουδείς
εθνικός οργανισμός είναι επιφορτισμένος με τη διεξαγωγή ελέγχων
επικινδυνότητας ή μελέτης των πραγματικών επιπτώσεων στην υγεία του δεδομένου
πληθυσμού. Τονίζω το “δεδομένου” γιατί άλλες οι συνθήκες της Ολλανδίας για
παράδειγμα και άλλες της Ελλάδας, άλλες οι διατροφικές συνήθειες των
Αμερικανών και άλλες της Μεσογείου. Όσο για τα περίφημα «όρια» που τόσο
φροντίζουν να τα προβάλουν οι κάθε λογής αρμόδιοι στα τηλεοπτικά παράθυρα, θα
πρέπει να ξέρουμε πως είναι ένα προϊόν συμβιβασμού (μια υποταγή στον ρεαλισμό
της αγοράς) και σε καμιά περίπτωση δεν μας διασφαλίζουν απέναντι στους
κινδύνους, ιδίως για τις ουσίες που προσβάλλουν το ανοσοποιητικό σύστημα ή τη
δομή των κυττάρων. Κι αυτό γιατί, παρά το αυτονόητο ότι όσο λιγότερο τόσο
καλύτερα, δεν υπάρχει βεβαιωμένο κατώφλι επικινδυνότητας και η βλάβη είναι
στοχαστική.

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.