Για όλα φταίει το… Σύνταγμα

H απαντητική επιστολή της κυβέρνησης προς την Κομισιόν για τον βασικό
μέτοχο ξεκινά με δύο αιχμές:

Προκόπης Παυλόπουλος, Πέτρος Μολυβιάτης, Θεόδωρος Ρουσόπουλος, οι τρεις υπουργοί που υπογράφουν την απαντητική επιστολή προς την Κομισιόν σχετικά με τον νόμο του βασικού μετόχου

«Πρώτον, ουδέποτε μας γνωστοποιήθηκε, ούτε διά των επιστολών που έχουν ώς τώρα
σταλεί από την Επιτροπή ούτε κατά τις κατ’ ιδίαν συζητήσεις στους κόλπους της
Επιτροπής, ποιες είναι οι καταγγελίες των εταιριών, από την Ελλάδα και το
εξωτερικό, στις οποίες αναφέρεσθε και ποιο το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους
(…). Δεύτερον, εξακολουθούμε να μην γνωρίζουμε ποιοι λόγοι υπέρτερου
κοινοτικού συμφέροντος, που διαπιστώνει η Επιτροπή ή προέρχονται από τις ώς
άνω καταγγελίες, ήταν εκείνοι οι οποίοι δικαιολόγησαν και μπορούν ακόμη να
δικαιολογήσουν την ασφυκτική προθεσμία των 15 ημερών που έταξε η Επιτροπή…».

Στη συνέχεια, η κυβέρνηση υπεραμύνεται της αναγκαιότητας που οδήγησε στην
ψήφιση του άρθρου 14, παρ. 9 του Συντάγματος: «Σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος
αναγνώρισε την κρίσιμη κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα αναφορικά με τη
μετάλλαξη της αποστολής των MME και, ακολούθως, με την ύπαρξη φαινομένων
αθέμιτης επιρροής που ασκούνται από MME στην οικονομική και πολιτική ζωή της
χώρας. H έλλειψη αυτή διαφάνειας που παρουσιάσθηκε στην Ελλάδα είναι,
πράγματι, ιδιόμορφη εκφεύγοντας των ορίων της συνήθους διαφθοράς, που
συνίσταται στην αποδεδειγμένη και άμεση επιρροή τρίτων σε συγκεκριμένη έννομη
σχέση δημόσιου δικαίου, συμβατική ή μη. H αδιαφάνεια που κλήθηκε ν’
αντιμετωπίσει η εσωτερική έννομη τάξη οφείλεται, ιδίως, στην κατά τ’ ανωτέρω
μετάλλαξη της αποστολής και του ρόλου των MME εξαιτίας της επιδίωξης, από την
πλευρά των συμμετεχόντων σε ορισμένα απ’ αυτά, οικονομικών συναλλαγών μεγάλου
αντικειμένου με το ίδιο το κράτος και, ως εκ τούτου, στην έμμεση πλην σαφή,
και, συνεπώς, δυσαπότρεπτη και δυσαπόδεικτη επιρροή τους στις οικονομικές
λειτουργίες του κράτους και, ιδίως, στη διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων.
Επρόκειτο για φαινόμενα αδιαφάνειας με τη δημιουργία μη ανεκτής κατάστασης που
παράγει τα κίνητρα και προκαλεί τον κίνδυνο άσκησης τέτοιας αθέμιτης επιρροής,
για μία, δηλαδή, “λανθάνουσα επιρροή” που δεν μπορεί να καλυφθεί από τις
συνήθεις διατάξεις περί διαφθοράς…».

«Αποτροπή»

Υπ’ αυτό το πρίσμα, ο σκοπός των εκτελεστικών νόμων που ακολούθησαν «είναι η
αποτροπή δημιουργίας καταστάσεων, με τη σύμπτωση των ιδιοτήτων του ιδιοκτήτη
MME και του αναδόχου δημόσιων συμβάσεων που, κατά τα δεδομένα της κοινής
πείρας, προκαλούν γενικώς τον κίνδυνο νόθευσης της πολυφωνίας και της
αντικειμενικότητας της πληροφόρησης…».

Ακολούθως, η κυβέρνηση προς ενίσχυση της θέσης της επικαλείται τη νομολογία
του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) και κυρίως την υπόθεση
“Veronica” (C-148/91), που αφορούσε νόμο της ολλανδικής κυβέρνησης για τη
λειτουργία των ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης και είχε κριθεί συμβατός με το
κοινοτικό δίκαιο. Στη βάση αυτής της απόφασης, με την απαντητική επιστολή
υποστηρίζεται ότι «η υιοθέτηση ρυθμίσεων προς αποτροπήν, κατά τ’ ανωτέρω,
πραγματικών καταστάσεων ευεπίφορων για τη νόθευση της αποστολής των MME και,
ως εκ τούτου, της άσκησης αθέμιτης, έμμεσης και αφανούς επιρροής στις
οικονομικές λειτουργίες του κράτους και, ειδικότερα, στις διαδικασίες σύναψης
δημόσιων συμβάσεων είναι όχι απλώς θεμιτή και σύμφωνη προς τους κανόνες του
κοινοτικού δικαίου, αλλά και υποχρεωτικώς ανατεθειμένη στην κυριαρχική
ρυθμιστική εξουσία των κρατών-μελών».

«Καμία παραβίαση»

Στη συνέχεια, η ελληνική κυβέρνηση αντιμάχεται τη θέση της Κομισιόν ότι ο
επίμαχος νόμος παραβιάζει τις κοινοτικές διατάξεις περί οικονομικής
ελευθερίας: «Οι εθνικές διατάξεις δεν αποσκοπούν και δεν αφορούν τη ρύθμιση
όρων και προϋποθέσεων που σχετίζονται με την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων,
την ελευθερία εγκατάστασης, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, την ελεύθερη
διακίνηση των εργαζομένων ή την ελεύθερη κίνηση των κεφαλαίων, όπως στην
Επιστολή αναφέρεται, ούτε βεβαίως παρεμποδίζουν, αμέσως ή εμμέσως, το
ενδοκοινοτικό εμπόριο. Αντιθέτως, με τις διατάξεις αυτές ρυθμίζονται πρωτίστως
ζητήματα που άπτονται της αποστολής και λειτουργίας των MME και της διαφάνειας
στην πολιτική και οικονομική ζωή της Χώρας. Ακόμη, επομένως, και εάν γίνει
δεκτό ότι οι εθνικές διατάξεις είναι ικανές να εισαγάγουν περιορισμούς σε
εταιρίες, δεν εισάγουν πάντως καμία δυσμενή διάκριση μεταξύ των ημεδαπών και
αλλοδαπών εταιριών, αλλ’ αντιθέτως εφαρμόζονται σε όλες τις εταιρίες που
ασκούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα στο εθνικό έδαφος κατά τον ίδιο, νομικώς
και πραγματικώς, τρόπο. Επομένως, δεν τίθεται ζήτημα μη συμβατότητας των
εθνικών διατάξεων με το κοινοτικό δίκαιο…».

Προσθέτει δε ότι «οι όποιοι περιορισμοί στην άσκηση των κοινοτικών ελευθεριών
είναι επιτρεπτοί και σύμφωνοι με την αρχή της αναλογικότητας», ενώ υποστηρίζει
ότι δεν εισάγονται διαφορετικοί κανόνες για ημεδαπές ή αλλοδαπές εταιρίες,
αντιθέτως στηρίζεται η μέση κοινοτική επιχείρηση. «H θέσπιση – αναφέρεται
χαρακτηριστικά – τών εν λόγω ασυμβίβαστων ιδιοτήτων μεταξύ ΜΜΕ και εταιριών
που συνάπτουν δημόσιες συμβάσεις δεν παρεμποδίζει την άσκηση των βασικών
ελευθεριών του πρωτογενούς κοινοτικού δικαίου. Αντιθέτως, ενισχύει ουσιαστικά
την άσκηση των ελευθεριών αυτών μέσω της προστασίας της διαφάνειας και του
υγιούς και ανόθευτου ανταγωνισμού. H εφαρμογή των εθνικών διατάξεων δεν
καθιστά λιγότερο ελκυστική την εγκατάσταση κοινοτικών εταιριών στην Ελλάδα,
όπως θα συνέβαινε εάν υιοθετούντο μέτρα σε βάρος του ενδοκοινοτικού εμπορίου,
αλλά, αντιθέτως, δημιουργεί ένα τέτοιο πλαίσιο λειτουργίας της αγοράς στον
τομέα των δημόσιων συμβάσεων, το οποίο ενισχύει περισσότερο την επί ίσοις
όροις συμμετοχή όλων των εταιριών, και αποκλείει την, καθ’ οιονδήποτε αφανή
και δυσαπόδεικτο τρόπο, δυνατότητα εκμετάλλευσης της θέσης ισχύος των ΜΜΕ και
τη νόθευση του ελεύθερου και υγιούς ανταγωνισμού. Πράγματι είναι τουλάχιστον
δυσχερής η θέση της μέσης κοινοτικής επιχείρησης, όταν πρέπει ν’ ανταγωνισθεί
σε δημόσιο διαγωνισμό μία ελληνική ή άλλη κοινοτική επιχείρηση, η οποία
σχετίζεται ταυτόχρονα με ελληνική επιχείρηση ΜΜΕ. Με επιχείρηση δηλαδή που,
από τη θέση ισχύος της, έχει τη δυνατότητα, με αφανείς πλην όμως ιδιαιτέρως
αποτελεσματικές μεθόδους, ν’ ασκεί ουσιώδη επιρροή στις αποφάσεις των κρατικών
φορέων…».

«Πρόληψη»

Επιπροσθέτως αναφέρεται ότι «η αρχή της πρόληψης για την αποτροπή βαρύτατης
βλάβης είναι γνωστή τόσο στα εθνικά δίκαια (π.χ. ρυθμίσεις για τη συγκέντρωση
ιδιοκτησίας MME) όσο και στο κοινοτικό δίκαιο (π.χ. διατάξεις που αφορούν στις
συμπράξεις επιχειρήσεων)…».

Στη συνέχεια της απαντητικής επιστολής η ελληνική κυβέρνηση ουσιαστικά
υποστηρίζει ότι αδυνατεί να διασφαλίσει τη νομιμότητα των δημόσιων
διαγωνισμών, όπως ζητούσε η Κομισιόν, και γι’ αυτό καταφεύγει
στις επίμαχες ρυθμίσεις: «Τα ενδεικτικώς δε αναφερόμενα από την Επιτροπή
κατασταλτικά ποινικά μέτρα είναι προφανώς απρόσφορα και ακατάλληλα για την
επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού και, σε κάθε περίπτωση, ουδόλως μπορούν να
έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με αυτό που επιδιώκει ο συντακτικός νομοθέτης, όπως
δεσμευτικώς ερμηνεύεται από τον εθνικό δικαστή. Καμία ποινή και κανένας
έλεγχος δεν μπορεί ν’ αποτρέψει την επιλογή συγκεκριμένης τοποθέτησης επί
ζητημάτων της επικαιρότητας από μέσο ενημέρωσης, με σκοπό την προώθηση των
οικονομικών του συμφερόντων σε σχέση με το κράτος (τέτοιος άλλωστε έλεγχος θ’
αποτελούσε λογοκρισία). Καμία, επίσης, ποινή ή έλεγχος δεν μπορεί ν’
αποκλείσει την άσκηση αθέμιτης επιρροής και τη δημιουργία δυσαπόδεικτων
στρεβλώσεων στον τομέα των δημόσιων συμβάσεων, όπως διά της «εσωτερικής
πληροφόρησης», όταν εξ ορισμού δεν μπορούν να υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία
(όπως π.χ. στη δωροδοκία)… Εξάλλου, ακόμη και εάν ήταν, καταρχήν, κατάλληλα
τα ενδεικτικώς αναφερόμενα από την Επιτροπή μέτρα για την αποκάλυψη
συγκεκριμένων περιπτώσεων, και στην περίπτωση αυτή θα ήταν προφανώς απρόσφορα
για την επιδίωξη του επιδιωκόμενου σκοπού, που είναι η αποτροπή της
δημιουργίας συνθηκών, οι οποίες δημιουργούν τη διακινδύνευση βλάβης θεμελιωδών
αγαθών. Και δεν είναι, βεβαίως, η προσπάθεια αποκάλυψης συγκεκριμένων
περιπτώσεων (και αναγκαστικώς βεβαίως όχι όλων), και μάλιστα αφού η βαρύτατη
βλάβη έχει ήδη επέλθει…».

Ύποπτοι…

Και καθιστά οιονεί υπόπτους όσους επενδύουν σήμερα σε MME στην Ελλάδα,
γιατί, όπως λέει, δεν είναι κερδοφόρες επιχειρήσεις:
«Όπως προκύπτει από όλα τα οικονομικά στοιχεία των MME στην Ελλάδα, αυτά δεν
είναι σε τέτοιο βαθμό κερδοφόρα, ούτως ώστε ν’ αποτελούν έναν ελκυστικό από
οικονομική άποψη τομέα άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας… Ως συνέπεια
των αμέσως ανωτέρω, εγείρεται το ζήτημα της αναζήτησης των πραγματικών αιτίων
για τις όποιες εταιρίες δημόσιων συμβάσεων δείχνουν τέτοια εμμονή στη
συμμετοχή τους σε MME, εφόσον στην Ελλάδα πρόκειται, ουσιαστικά, για μια
οικονομικώς μη σημαντική δραστηριότητα. Και τούτο, όταν, μάλιστα, σε
συγκεκριμένες περιπτώσεις, αυτή η επιχειρηματική τους δραστηριότητα οδηγεί όχι
απλώς στον μη προσπορισμό κέρδους αλλά σε απώλεια σημαντικών κεφαλαίων. H
αδικαιολόγητη αυτή επιχειρηματική εμμονή συνιστά και μία από τις αιτιολογικές
βάσεις της θέσπισης στην Ελλάδα του ασυμβιβάστου του άρθρου 14 παρ. 9 του
Συντάγματος…».

Ακολούθως υπερασπίζεται τις απαγορεύσεις για τα συγγενικά πρόσωπα και τη
θέσπιση του ορίου 1% για τους κατόχους μετοχών: «Οι ρυθμίσεις ήταν
απολύτως αναγκαίες για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, αφού διαφορετικά
θα ακυρωνόταν η ισχύς του ασυμβιβάστου, δεδομένου ότι θα μπορούσε κάποιος
ευχερώς μέσω, π.χ. του πατέρα, του υιού ή του αδελφού του (μεταξύ των οποίων
ειδικώς στην Ελλάδα υπάρχει, κατά τα δεδομένα της κοινής πείρας, κοινότητα
συμφερόντων σύμφωνα και με το σκεπτικό του εθνικού δικαστή) ν’ αποφύγει την
εφαρμογή της συνταγματικής διάταξης και της εκτελεστικής νομοθεσίας. (…)
Απολύτως αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού είναι και η
προϋπόθεση της κατοχής ποσοστού μετοχών τουλάχιστον 1% για την εφαρμογή των
ασυμβίβαστων ιδιοτήτων. Από τη σαφή βούληση του συντακτικού νομοθέτη σχετικά
με την έννοια του βασικού μετόχου προκύπτει ότι βασικός μέτοχος δεν είναι ο
μεγάλος μέτοχος, πολλώ μάλλον δεν είναι, όπως αναφέρεται με την
Επιστολή, ο μέτοχος που κατέχει την πλειοψηφία του κεφαλαίου. H έννοια του
βασικού μετόχου, σύμφωνα με τον ίδιο τον σκοπό της κρίσιμης συνταγματικής
διάταξης, θεσπίσθηκε όχι για να καθορίσει τον μέτοχο που έχει τη δεσπόζουσα
επιρροή σε μία επιχείρηση, αλλά για ν’ αποφευχθούν περιττές υπερβολές
που θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνουν ακόμη και περιπτώσεις που κάποιος
κατέχει μία μετοχή τυχαία ή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και οι
οποίες θα οδηγούσαν σε αδυναμία εφαρμογής του Συντάγματος…».