Πολιτική με άγνοια κινδύνου

Τη Δευτέρα, την Τετάρτη και την Παρασκευή οι μετοχές στη Γουώλ Στρητ
ανεβαίνουν λίγο. Την Τρίτη και την Πέμπτη υποχωρούν όσο ανέβηκαν την
προηγουμένη. H αγορά ανεβαίνει όταν υπάρχουν ειδήσεις, όπως, για παράδειγμα,
ότι η Τζένεραλ Ελέκτρικ θα έχει (λίγο) καλύτερα τριμηνιαία κέρδη από τα
αναμενόμενα. Οι μετοχές υποχωρούν όταν η αγορά μαθαίνει ότι ο γενικός
εισαγγελέας της Νέας Υόρκης έχει βάλει στο στόχαστρο άλλη μια μεγάλη εταιρεία
που βρίσκεται στη λίστα των 500 μεγαλύτερων επιχειρήσεων του «Fortune».

Κρύος ιδρώτας

Το γεγονός ότι η Γαλλία, η Γερμανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσονται με
χαμηλότερους ρυθμούς απ’ ό,τι οι ΗΠΑ είναι μικρή παρηγοριά για τους
Αμερικανούς πατριώτες. Εκείνο που λούζει με κρύο ιδρώτα όσους ψήφισαν για την
επανεκλογή Μπους είναι τα άσχημα νέα που εξακολουθούν να έρχονται από το Ιράκ.
Δεν υπάρχει σεβασμός πια ούτε για το Παντοδύναμο Δολάριο. Το δολάριο
υποτιμάται έναντι του γεν, του γουον και του ευρώ, χωρίς να χρειάζεται ο ΟΠΕΚ
να αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου για να συμβεί αυτό.

Οι πλούσιοι αλλά και οι φτωχοί Αμερικανοί αρχίζουν τώρα να σκέφτονται το
απίστευτο: Ότι κάποια ημέρα μερικοί κερδοσκόποι θα επιτεθούν στο δολάριο –
εκτός κι αν οι ΗΠΑ αποδειχτούν εξαιρετικά τυχερές. Και – ακόμη χειρότερα – ότι
κάποια ημέρα τα οικονομικά τύπου «βουντού» των υπέρμαχων του Μπους θα
καταστρέψουν, πιθανότατα, την εμπιστοσύνη των αγορών στα αμερικανικά ομόλογα.

Ο Γκρίνσπαν

Θα ήταν παρήγορο, αν υπήρχαν κάποια σημάδια ότι ο επανεκλεγείς πρόεδρος Μπους αρχίζει τη δεύτερη και τελευταία θητεία του έχοντας αντιληφθεί τους κινδύνους των οικονομικών τύπου «βουντού» αλλά και των υπέρμετρων γεωπολιτικών φιλοδοξιών

Μέσα σε έναν χρόνο ο «μάγος» Άλαν Γκρίνσπαν θα συνταξιοδοτηθεί από την
Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ. Πρέπει πραγματικά να μετρά τις ημέρες, καθώς η καλή
φήμη, που δημιούργησε την περίοδο 1986 – 2000, φαίνεται να χαλάει σταδιακά. Ο
κ. Γκρίνσπαν θα πρέπει, κάποιες φορές, να αναρωτιέται: «Μήπως θα έπρεπε να έχω
κάνει περισσότερα για να τιθασεύσω την κερδοσκοπική φούσκα στον τομέα της
υψηλής τεχνολογίας; Μήπως θα έπρεπε να είμαι λιγότερο ανεκτικός σε
δημοσιονομικές πολιτικές τύπου “βουντού”; Γιατί δεν είχα προβλέψει ότι οι
συνέπειες από το σκάσιμο της φούσκας θα ήταν τόσο άσχημες, όσο αποδείχτηκε ότι
ήταν;»

Εμείς οι δημοσιογράφοι και οι ακαδημαϊκοί μπορούμε πολύ εύκολα να ασκούμε
κριτική για αποφάσεις που θα έπρεπε να έχουν ληφθεί στο παρελθόν, χωρίς αυτός
που τις πήρε να γνωρίζει όλες τις διαστάσεις της κατάστασης. Όμως, το διάστημα
1981 – 1988, όταν είχε τη διακυβέρνηση ο Ρήγκαν, οι περισσότεροι Αμερικανοί
οικονομολόγοι – από το Χάρβαρντ, το Πρίνστον ή το Μπέρκλεϊ – είχαν αρχίσει να
καταλαβαίνουν ότι τα αμερικανικά νοικοκυριά άρχιζαν να υπερκαταναλώνουν και να
μην αποταμιεύουν.

Στον βασικό αυτό λόγο που το αμερικανικό ισοζύγιο πληρωμών ξέφυγε από τον
έλεγχο, πρέπει να προσθέσουμε το προφανές: ότι πολλές άλλες οικονομίες, από
διάφορα μέρη του κόσμου, κατάφεραν να κερδίσουν την προτίμηση μερικών από τις
πιο κερδοφόρες βιομηχανίες των ΗΠΑ (οι οποίες αποφάσισαν να μεταφέρουν εκεί
θέσεις εργασίας και εργοστάσια).

Επίθεση στο δολάριο;

Σε πρόσφατη συνάντηση κορυφαίων Αμερικανών οικονομολόγων, κάποιος από το
ακροατήριο έκανε μια ερώτηση στον ομιλητή: «Μπορείτε να υπολογίσετε, έστω κατά
προσέγγιση, ποια είναι η πιθανότητα να πραγματοποιηθεί επίθεση στο δολάριο
πριν από το 2010; Ποιες είναι οι πιθανότητες να συμβεί αυτό; Μία στις εκατό ή
μία στις δύο;»

Κατάλαβα τη δυσκολία του ομιλητή να απαντήσει. Έπρεπε να είχα σημειώσει την
απάντηση που έδωσε αλλά, αν δεν με απατά η μνήμη μου, ήταν η εξής: «Μέσα στα
επόμενα χρόνια δεν περιμένω να υπάρξουν πυροτεχνήματα στις διεθνείς αγορές
συναλλάγματος. Όμως, δεν υπάρχουν στοιχεία που να μας δείχνουν με ασφάλεια ότι
το χρόνιο έλλειμμα των ΗΠΑ, που φτάνει το 5%, θα μειωθεί. Γι’ αυτό, με
πιθανότητες δύο προς ένα, φοβάμαι ότι θα έρθει η ημέρα που αναπτυσσόμενες
οικονομίες οι οποίες κινούνται από τις εξαγωγές (η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία ή
η Μαλαισία) θα σταματήσουν να ανακυκλώνουν τα πλεονάσματά τους αγοράζοντας με
χαμηλό επιτόκιο το συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος μας. Όταν – και αν – έλθει
αυτή η στιγμή, η υποτίμηση του δολαρίου που θα συμβεί στις ελεύθερες αγορές
δεν θα είναι ελεγχόμενη. Τότε, απ’ ό,τι μπορώ να προβλέψω, μια παγκόσμια
οικονομική κρίση θα είναι αναπόφευκτη».

Αγνοούν τους κινδύνους

Μακάρι να μην είχα πάει στο σεμινάριο αυτό. Πιστεύω ότι τέτοια καταστροφικά
σενάρια είναι δυνατόν να αποφευχθούν με την υιοθέτηση της σωστής πολιτικής για
το μέλλον. Όμως, αμφιβάλλω αν το αμερικανικό εκλογικό σώμα – ή η πλειοψηφία
του Κογκρέσου – αντιλαμβάνονται τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο μέλλον.

Θα ήταν παρήγορο, αν υπήρχαν κάποια σημάδια ότι ο επανεκλεγείς πρόεδρος Μπους
αρχίζει τη δεύτερη και τελευταία θητεία του έχοντας αντιληφθεί τους κινδύνους
των οικονομικών τύπου «βουντού» αλλά και των υπέρμετρων γεωπολιτικών
φιλοδοξιών. Όπως φαίνεται, όμως, ο βασικός του στόχος είναι να υποστηρίζει τις
φοροαπαλλαγές στα υψηλά κέρδη και στους υψηλούς μισθούς. Την ίδια στιγμή, οι
προτάσεις του «να σωθεί το Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλισης από τη χρεοκοπία»
έχουν προκαλέσει μεγάλες αντιδράσεις.

Άραγε, μπορεί κανείς να βασίζεται στο εκλογικό σώμα των Δημοκρατικών για τον
έλεγχο των κυβερνητικών παραγόντων που ξεφεύγουν από τον δρόμο τους; H ιστορία
δεν είναι γεμάτη με τέτοια παραδείγματα. Ευτυχώς, οι μεταρρυθμίσεις δεν πρέπει
να θεσπιστούν το αργότερο αύριο ή του χρόνου. Λάθη που γίνονταν επί μεγάλο
χρονικό διάστημα μπορεί να διορθωθούν σε μεγάλο χρονικό διάστημα. Και οι
οικονομολόγοι ελπίζουν.

© Tribune Media Services

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ