H «άλλη» πλευρά του Mακεδονικού Aγώνα

Τα τελευταία χρόνια, οι νεώτεροι ιστορικοί και ερευνητές προσπαθούν, στην
πλειονότητά τους, να απαγκιστρωθούν από την ιδεολογική χρήση της ιστορίας και
τους ποικίλους -ισμούς. Διαβάζοντας τα τρία μελετήματα δύο νέων ιστορικών
ερευνητών, του λέκτορα Βαλκανικής Ιστορίας Ιάκωβου Μιχαηλίδη και του δόκτορα
Χρήστου Μανδατζή για την «Άλλη πλευρά του Μακεδονικού Αγώνα», γίνεται
κατανοητό πόση δουλειά χρειάζεται ακόμα για να φωτιστούν αθέατες πλευρές των
ιστορικών γεγονότων. M’ άλλα λόγια, πόση γενναιότητα και μόχθος χρειάζεται για
να κατακτηθεί, ίσως κάποτε, η εθνική αυτογνωσία. Ο Μιχαηλίδης καταγράφει τις
δυσκολίες στη στρατολόγηση και στην πειθαρχία των ανδρών (οι Κρήτες «εριστικοί
και απείθαρχοι», οι εντόπιοι Μακεδόνες «εντελώς αγύμναστοι για πολεμικές
ενέργειες») κι ακόμα «την ανυπαρξία κρατικής υποδομής στο ζήτημα της
περίθαλψης των αγωνιστών», όπου «οι Σαρακατσάνοι απετέλεσαν μια πρώτης τάξεως
λύση για προσωρινή περίθαλψη αρρώστων και τραυματιών»!

Στην πρώτη του μελέτη ο Μανδατζής μελετά ένα αδιερεύνητο ζήτημα: τα
οικονομικά, το κόστος δηλαδή του Αγώνα. Από ποια κανάλια έφθανε το χρήμα και
πού κατέληγε. Πριν παραθέσει πλήθος στοιχείων αναρωτιέται: Πρόκειται για μια
ακατάσχετη ροή χρημάτων, υπήρχε ή όχι έλεγχος των δαπανών και ποια προβλήματα
παρουσιάστηκαν κατά τη διάθεση των κονδυλίων; Από ‘κεί και πέρα, μπορεί κανείς
να αναρωτηθεί κατά πόσο τα κίνητρα όσων συμμετείχαν στον Αγώνα ήταν καθαρά
πατριωτικά και αλτρουιστικά ή μήπως, τελικά, πρόκειται για έναν «εθνικό» αγώνα
που «διεξήχθη με μισθοφόρους».

Στη δεύτερη μελέτη του ο συγγραφέας ερευνά την «Κοινωνική και οικονομική
διάσταση του Αγώνα». Εδώ θα δείτε τι τραβούσε ο απλός λαός απ’ όλες τις ομάδες
που εμπλέκονταν. Έριδες, ανταγωνισμοί, νομή της εξουσίας, συσσώρευση
πλούτου… Σημειώνει ο Μανδατζής:

«Πρόκειται, καταρχήν, για συμπτώματα δυσαρμονίας ή ολοκληρωτικής ρήξης ανάμεσα
σε εκπροσώπους του ανώτερου κλήρου (η μοναστική κοινότητα του Αγίου Όρους δεν
έμεινε αμέτοχη) και το ποίμνιό τους σε κάποιες (όχι πολλές) από τις κοινότητες
της Μακεδονίας. Ως αίτια λειτούργησαν τις περισσότερες φορές οι υπερβολικές
απαιτήσεις των πρώτων για εισφορές από τους πιστούς, παρά τη δυσχερή
οικονομική θέση των τελευταίων, η κακή διαχείριση του κοινοτικού
εκκλησιαστικού ταμείου και η κακή διανομή των καλλιεργήσιμων εκκλησιαστικών
γαιών».

Ο «ανώτερος κλήρος»… Κάθε συνειρμός επιτρεπτός.

Τιμή στον Sir Lloyd

Το εξαμηνιαίο περιοδικό Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης και της
Τεχνολογίας «Νεύσις» (Εκδόσεις Νεφέλη), που συμπλήρωσε δέκα χρόνια
ζωής, αφιερώνει τον τόμο που κυκλοφόρησε στον σπουδαίο μελετητή της ιστορίας
της αρχαίας ελληνικής επιστήμης – και όχι μόνο – Sir Geoffrey Lloyd. Τον
περασμένο Νοέμβριο ο Lloyd αναγορεύθηκε σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου
Αθηνών. Από αυτή την τελετή το περιοδικό απέσπασε και δημοσιεύει την ομιλία
του τιμωμένου με θέμα «Τρόποι έρευνας στην αρχαία ελληνική και κινέζικη
επιστήμη» και τον έπαινο που διάβασε ο καθηγητής Κώστας Γαβρόγλου. (Το
αφιέρωμα συμπληρώνεται με μια πολλαπλώς ενδιαφέρουσα συνέντευξη που έδωσε ο
Lloyd στους καθηγητές Κώστα Γαβρόγλου, Δημήτρη Διαλέτη και Γιάννη Χριστιανίδη.
Λίγες γραμμές από την κατάληξη της ομιλίας του Lloyd:

«Στους αρχαίους Έλληνες οφείλουμε όλα τα είδη των ιδεών που επηρέασαν
καθοριστικά τη μεταγενέστερη ευρωπαϊκή επιστήμη, ειδικά την αναζήτηση των
θεμελίων και το αίτημα για αιτιολόγηση. Αλλά η εμπειρία των Κινέζων και των
Μεσοποταμίων δείχνει ότι δεν είναι απαραίτητο να οδηγείσαι από τέτοιες
αναζητήσεις για να ασχοληθείς με συστηματική έρευνα. Στην αστρονομία, για
παράδειγμα, και οι δύο εκείνοι πολιτισμοί διεξήγαν συστηματικές παρατηρήσεις
για αιώνες και κατόρθωσαν εντυπωσιακά αποτελέσματα, τόσο σε επίπεδο
παρατήρησης (όταν κατέγραψαν φαινόμενα, όπως σουπερνόβα, που συχνά δεν
βρίσκονται στους αρχαίους Έλληνες) όσο και σε θεωρητικό επίπεδο. (…) Όλα
αυτά τείνουν να δείξουν ότι δεν υπήρξε μια βασιλική οδός για την ανάπτυξη της
επιστήμης στον αρχαίο κόσμο. Αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει αφού μια
στιγμιαία θεώρηση της ετερογένειας της σύγχρονης επιστήμης και των ποικίλων
παραγόντων που συμβάλλουν σε επιτεύγματα όπως είναι η ανάπτυξη της θεωρίας των
τεκτονικών πλακών ή η ανακάλυψη του DNA, είναι αρκετά για να επιβεβαιώσουν ότι
ακόμα δεν υπάρχει βασιλική οδός».

PENA ΧΑΤΖΙΔΑΚΗ. Να, γιατί χαιρόμαστε τον Γιώργο Χρονά: Δεν χαμπαρίζει
από «κανόνες αγοράς» κι αν ένα πρόσωπο πιστεύει ότι αξίζει, δεν διστάζει να
τυπώσει δεκάδες σελίδες στην «ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ» τιμώντας το. Τελευταίο
δείγμα: Εκατόν πενήντα (!) σελίδες για τη Ρένα Χατζιδάκη, μια ευαίσθητη
γυναίκα που, μεταξύ άλλων πολλών, έδωσε το συγκλονιστικό ποίημα «Κατάσταση
πολιορκίας» στον Μίκη Θεοδωράκη κι αυτός το πέρασε στις αρτηρίες μας, στα
χρόνια της χούντας. Το υπέγραψε ως «Μαρίνα» κι όλοι αναρωτιόμασταν τότε ποιο
ήταν αυτό το πλάσμα που φώναζε «θα θρυματίζω τον ύπνο τους με άσεμνα, /
φρικιαστικά βεγγαλικά…». Αλλά γιατί το ψευδώνυμο; Το εξήγησε η ίδια σε
συνέντευξή της στον Δημήτρη Γκιώνη το 1991: «Γιατί μου ήταν απεχθής η ιδέα ότι
αποκτούσα φήμη από μια εμπειρία αυθεντική, προσωπική (σημ.: ήταν κρατούμενη
στις Φυλακές Αβέρωφ όταν έγραψε το ποίημα). Δεν μου άρεσε επιπλέον η ιδέα να
κάνω κάτι τέτοιο τη στιγμή που οι άλλοι ήταν ακόμα στις φυλακές». Τον Αύγουστο
του 1993 η Ρένα Χατζιδάκη, η «Μαρίνα», η ποιήτρια και ψυχοθεραπεύτρια, η κόρη
της Λιλής Ζωγράφου, έσβησε στη θάλασσα της Τζιάς. Πάρτε το περιοδικό και
διαβάστε για μια προσωπικότητα σεμνή, μπλεγμένη, λάμπουσα.

ΠΕΡΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Με έρευνες, μελέτες, άρθρα και σχόλια για την
εκπαίδευση, τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τους γονείς κυκλοφόρησε το
τριμηνιαίο περιοδικό «Θέματα Παιδείας», που αφιερώνει πολλές σελίδες
στο «ειδικό θέμα» Ο νεοδαρβινισμός στην εκπαίδευση. Ενδιαφέρουσα η έρευνα
«Όταν ο σχολικός προσανατολισμός σημαίνει κοινωνική επιλογή».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ»: Τσιμισκή 2, Θεσσαλονίκη. Τηλ. 2310-551.754.

«ΝΕΥΣΙΣ»: Ασκληπιού 6, Αθήνα 106 80. Τηλ.: 210-3607.744.

«ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ»: Διδότου 39, Αθήνα 106 80. Τηλ.: 210-3616.782.

«ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ»: Τροίας 36, Αθήνα 112 51. Τηλ. 210-8213.430. !