Δρόμοι

Για τις πολιτικές…

… διαφορές ανάμεσα στην αμερικανική και την ευρωπαϊκή πολιτική, τα είπαμε
χθες, με την ευκαιρία της επίσκεψης του προέδρου Μπους. Όμως, οι διαφορές
ανάμεσα στα δύο συστήματα είναι και οικονομικές. Καλό είναι να τις θυμηθούμε
και αυτές μια και ο πρόεδρος Μπους δεν πρόκειται να μας τις θυμίσει σε αυτό το
ταξίδι του.

Οι οπαδοί…

… της παγκοσμιοποίησης υποστηρίζουν πως το αμερικανικό της μοντέλο είναι το
τελειότερο. Δεν είναι. Έχει πολλά προβλήματα: από τους χρυσοδάκτυλους μάνατζερ
των πολυεθνικών εταιρειών που συμπεριφέρονται σαν πειρατές, μέχρι την επίμονη
φτώχεια που μαστίζει τον Τρίτο Κόσμο. Στο Αφρικανόπουλο που μας δείχνει ο
πρόεδρος Μπους να είναι καθισμένο μπροστά σε ένα κομπιούτερ και να συνομιλεί
με τους φίλους του που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, εμείς έχουμε να
του δείξουμε ένα εργοστάσιο υφαντουργίας που βάζει λουκέτο. Στον νεαρό
Βραζιλιάνο χρηματιστή που μας δείχνει να μεταφέρει μέσα σε μια στιγμή τις
επενδύσεις του στη Σιγκαπούρη, εμείς έχουμε να του δείξουμε ένα δάσος στον
Αμαζόνιο που έχει τυλιχτεί στις φλόγες. Το σημερινό «παγκόσμιο χωριό» έχει
αφήσει απ’ έξω δισεκατομμύρια ανθρώπους. Οι περισσότεροι από τους πολίτες του
κόσμου ζουν με λιγότερα από 10 δολάρια την ημέρα. Οι περισσότεροι δεν ξέρουν
τι θα πει τηλέφωνο. Οι περισσότεροι δεν έχουν ταξιδέψει ποτέ 100 χιλιόμετρα
παραπέρα από το σπίτι τους.

Για να διορθωθούν…

… τα περισσότερα από αυτά τα προβλήματα χρειάζονται έναν ενεργό ρόλο του
κράτους. Ένα από τα λίγα πράγματα στα οποία συμφωνούν δεξιοί και αριστεροί
είναι πως η παγκοσμιοποίηση περιορίζει τη σημασία του κράτους. Κάνουν λάθος.
Σύμφωνα με την πραγματεία «Από το Σαράγεβο στην 11η Σεπτεμβρίου» των
Μικλτουέιτ και Γούλντριτζ, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Πόλισι Ριβιού», ο
βαθμός παγκοσμιοποίησης μιας οικονομίας δεν έχει καμιά σχέση με το μέγεθος του
δημόσιου τομέα της. H Σουηδία και η Δανία έχουν δύο από τις πιο ανοιχτές
οικονομίες στον κόσμο (οι εισαγωγές τους σε σχέση με το εθνικό τους εισόδημα
είναι διπλάσιες από τις αμερικανικές), αλλά ο κρατικός τομέας τους αντιστοιχεί
στο 50% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος τους.

H αλήθεια…

… λοιπόν είναι ακριβώς η αντίθετη: πως η παγκοσμιοποίηση αυξάνει τη σημασία
του κράτους, ιδιαίτερα του κοινωνικού. Γιατί μόνο αυτό μπορεί να αντιμετωπίσει
τις βίαιες αναταράξεις που προκαλούνται στις εργασιακές σχέσεις και τον
κοινωνικό ιστό. Σε αυτό τον τομέα, η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερέχει σημαντικά έναντι
της Αμερικής, επειδή οι βασικές χώρες της εμμένουν στο κοινωνικό κράτος που τα
θεμέλιά του έθεσε ο Βίσμαρκ, την ίδια ώρα που ο πρόεδρος Μπους επιχειρεί να
ξεπουλήσει στο χρηματιστήριο όσο κοινωνικό κράτος παρέλαβε από τον πρόεδρο
Κλίντον. Μπορεί λοιπόν η παγκοσμιοποίηση να είναι μια πραγματικότητα, όπως
είναι ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά το αμερικανικό μοντέλο της δεν είναι – και
ούτε πρέπει να είναι – ένας μονόδρομος.