TPITH AΠOΨH Aνατροπή ρόλων και ιεραρχιών

H δυσωδία που με ρυθμούς καταιγίδας καθημερινά εκπέμπεται τον τελευταίο καιρό
από κεντρικούς θεσμούς της κοινωνίας και της δημοκρατίας δεν είναι συνήθη
σκάνδαλα που πάντα συνέβαιναν και δεν θα πάψουν να συμβαίνουν· όσοι το
ισχυρίζονται, πολλοί μάλιστα που βρήκαν την ευκαιρία να ξαναπούν – από τα
αριστερά κυρίως – πόσο η Εκκλησία είναι παραγωγός ανομιών, δεν κάνουν άλλο από
το να αποπροσανατολίζουν και να υποβαθμίζουν τις σημερινές πραγματικότητες
(ποτέ το χθες δεν είναι σήμερα και ποτέ το αύριο δεν είναι σήμερα και χθες) –
να προσφέρουν, τελικά, ένα είδος «άφεσης αμαρτιών». Προβάλλεται μάλιστα
σχετικά ένα ευγενές επιχείρημα: εμείς ασχολούμαστε με τους παπάδες, ενώ η
ακρίβεια και η λιτότητα φουντώνουν· αραιά και πού, ευτυχώς, ακούμε και το
σερλοκχομικό, έβγαλαν τώρα τα σκάνδαλα για να μπορέσουν να «περάσουν» τη
λιτότητα, χωρίς να το πολυκαταλάβουμε, αφού περισσότερο από αυτήν θα μας
σκανδαλίζουν – και θα μας διασκεδάζουν; – τα ερωτικά καμώματα του Αγίου
Τριφυλίας!

Αν μπορέσει κανείς – είναι δύσκολο – να δει, μέσα στην αποπνικτικά όζουσα
ατμόσφαιρα που ζούμε, νέες σχέσεις και προσπάθειες για ανατροπές συσχετισμών
στο επίπεδο άσκησης εξουσίας, θα διακρίνει τον συγκλονισμό που δοκιμάζουν τα
θεμέλια της κοινωνίας από τις ισχυρότατες δονήσεις των συγκεκριμένων
γεγονότων: έχουμε να κάνουμε με αυτό που λέει ο τίτλος του σημερινού μου
σημειώματος, με ανατροπή ρόλων και ιεραρχιών. Είναι τα τελευταία χρόνια που η
Εκκλησία πρωτοστατεί στην τέτοια ανατροπή, είναι εκείνη δηλαδή που έχει
εγκαινιάσει το σύστημα ανατροπών που σήμερα παρακαλούμε να αγκαλιάζει τους
περισσότερους θεσμούς. H Εκκλησία, μέσω του επικεφαλής της, συνεχώς ασκεί
πολιτική, ακόμη και εξωτερική, και οργανώνει μεθοδικά τον δικό της ιδιόμορφο
κομματικό μηχανισμό και χρησιμοποιεί, για να στηρίζει την εκκοσμίκευσή της,
τον τεράστιο πλούτο της, την ίδια ώρα που διεκδικεί από την πολιτεία νέες
παντοειδείς παραχωρήσεις και ακόμη μεγαλύτερο ρόλο στην εκπαίδευση, ακόμη και
την Ανώτατη.

Όλα αυτά τα παρακολουθούμε εύγλωττα τον τελευταίο καιρό· παρακολουθούμε πώς
νέες σχέσεις εξουσίας διαμορφώνονται, κάποτε ερήμην της πολιτείας, ανεξάρτητα
αν και αυτό το «ερήμην» μπορεί να είναι η μεγάλη ευθύνη της. Τα «σκάνδαλα» που
καταιγιστικά αποκαλύπτονται είναι σύμπτωμα, οσμή από τη λειτουργία των νέων
μηχανών. Το χαρακτηριστικότερο δείγμα αυτού που ονομάζω ανατροπή ρόλων και
ιεραρχιών είναι κάποια ηλεκτρονική δημοσιογραφία – πολυπληθέστερη από αυτήν
που φαίνεται με πρώτη ματιά – η οποία ανοιχτά πλέον διεκδικεί για τον εαυτό
της όλες τις εξουσίες και εμφανίζεται ως ο μόνος εκφραστής αρχών – και Αρχών.
Δεν περιορίζεται στην ενημέρωση για τα πράγματι τρομακτικά που συμβαίνουν, που
είναι η δουλειά της, αλλά ανακρίνει, απαγγέλλει κατηγορία, δικάζει και εκδίδει
απόφαση. Και το χειρότερο δεν είναι που αλιεύει την πληροφορία με αθέμιτα και
απαράδεκτα μέσα· είναι ότι πολλοί προστρέχουν σε αυτήν για να παράσχουν
τεκμήρια και να βρουν προστασία. Άλλωστε, η απειλή «θα φωνάξω τα κανάλια» πάει
να αντικαταστήσει την προσφυγή στους εντεταλμένους με την αντίστοιχη
αρμοδιότητα φορείς της κοινωνίας και της πολιτείας.

Ακόμη χειρότερα: όλο και περισσότερο αυτή η «κάποια» ηλεκτρονική δημοσιογραφία
αποκτά το δικαίωμα να ομιλεί ή και να λειτουργεί στο όνομα της κοινωνίας, σαν
εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπός της· και ο προστάτης της, αφού κανένας άλλος δεν
έχει κατορθώσει να την απαλλάξει από τις επιθέσεις της ανηθικότητας και της
σήψης. Ας παρακολουθήσουμε τι κάνει τα τελευταία χρόνια αυτή η δημοσιογραφία:
καταδικάζει όλους αυτούς που καταπιέζουν και εκμεταλλεύονται τον λαό· τον
γιατρό με το φακελάκι, τον καθηγητή με τα ιδιαίτερα, τον εφοριακό που «τα
πιάνει», τον υπάλληλο της πολεοδομίας που κάνει το ίδιο και τόσους άλλους.
Εκφράζει έτσι την φιλολαϊκή ηθική, μιας άλλης μορφής θεολογίας με μέσο τη
διαπόμπευση· και τη διαμόρφωση όμως νέων αρχών (ηθικών) και κανόνων
συμπεριφοράς απέναντι στις κοινωνικές και θεσμικές ιεραρχίες.

Όλα αυτά, σκάνδαλα ιεραρχών και ανώτερων δικαστικών, αποκαλύψεις για
εκκλησιαστικοδικαστικό παρακράτος και για χρησιμοποίηση εγκληματιών από
μυστικές κρατικές υπηρεσίες, καθώς και η τιμωρός ηλεκτρονική δημοσιογραφία,
όπως την περιέγραψα πριν, μαζί με την αδράνεια πολιτικών εξουσιών, δεν
αποβλέπουν παρά στην κατατρομοκράτηση της κοινωνίας. H επιδέξια διοχέτευση της
ιδέας ότι όλα είναι σάπια, αφού όλοι κατασκοπεύουν, μαγνητοφωνούν,
βιντεοσκοπούν όλους και όλα, όλοι και όλα πληρώνονται και αθωώνονται, αφού η
Αγία Εκκλησία περιθάλπει εγκληματίες, δεν αποβλέπει παρά στην εξουθένωση της
κοινωνίας· για να αναδειχθούν οι νέες ιδέες των σχέσεων εξουσίας και η νέα
ηθική, αυτή με τα έντονα θεολογικά χαρακτηριστικά. H ιδέα άλλωστε, το ξέρουμε
καλά, του «όλα είναι σάπια» που έχει – ή θα είχε – και την πιθανή απόληξη
«γιατί όχι κι εγώ», είναι άκρως φασιστική.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών·
διευθυντής των «Αρχείων Πρωθυπουργού».