TPITH AΠOΨH Οι κέρβεροι

Στην ταφόπετρα

δεν θ’ αναφέρουν την αιτία

B. Δαλακούρα, 26 ποιήματα

Σε μια πανοπτική κοινωνία όπου οι μεν παρακολουθούν τους δε, καθώς οι κάμερες
βρίσκονται παντού (στους δρόμους, στα γραφεία, στα σπίτια-φρούρια), ποια είναι
ακριβώς η έννοια του περιορισμού της publicity; Αυτοί μας κοιτάνε από παντού,
όλοι ζούμε σε συνθήκες επιτήρησης και παρακολούθησης, όλο και περισσότερες
εξαιρέσεις εισάγονται στον κανόνα απαγόρευσης επεξεργασίας προσωπικών
δεδομένων (με βάση τον κοινωνικά πρόσφορο και αναγκαίο χαρακτήρα τους) και οι
εξουσιαστές συνεχίζουν να μας κάνουν μαθήματα περί των επιτρεπτών ορίων της
πληροφόρησης. Τους αρέσει η διαφανής κοινωνία (αφού είναι δυνάμει πιο
πειθαρχημένη), αλλά οι ίδιοι δεν θέλουν να είναι ορατοί, άρα ελέγξιμοι, όταν
ασκούν την εξουσία τους.

Δημόσιο όμως σημαίνει «ανοικτό, ορατό, παρατηρήσιμο, διαθέσιμο στο κοινό».
Είναι δηλαδή το αντίθετο του μυστικού, του ιδιωτικού, του συμβαίνοντος σε
περιορισμένο κύκλο ανθρώπων.

Δημόσιο σημαίνει προσκήνιο (και όχι παρασκήνιο) με ρόλους διακριτούς και
ορατούς, με σταθμίσεις των οποίων γνωρίζουμε τους κανόνες. Ο πολίτης δεν είναι
ανυπεράσπιστος απέναντι στα MME (αλλά δεν είναι και αυτονόητο ότι θα τα
χρησιμοποιήσει ορθολογικά). H αποκωδικοποίηση γίνεται με βάση το προτιμητέο
νόημα, το οποίο θέλει ο καθένας να προσδώσει στο μήνυμα. H απόδοση της
πραγματικής σημασίας στη μεταδιδόμενη πληροφορία αλλά και η αρνητική ελευθερία
της γνώμης προϋποθέτουν αφενός όχι μονοδιάστατη μετάδοση της πληροφορίας και
αφετέρου ελεύθερη πρόσβαση στις πηγές πληροφοριών και ενημέρωσης (έστω και με
τη μορφή της παθητικής πληροφόρησης). H ανισοκατανομή της πληροφορίας
συνδέεται με τη δημοκρατία και την ελευθερία. H οποιαδήποτε στενότητα
ερμηνείας του όρου «δημοσιότητα» είναι βέβαιο ότι υψώνει πληροφοριακό τείχος,
με συνέπεια την καλλιέργεια ενός κλίματος γενικευμένης ανομίας. Εφόσον δεν
δεχόμαστε την ύπαρξη προτιμώμενου δικαιώματος η όποια σύγκρουση έννομων αγαθών
μπορεί να αρθεί με βάση την αρχή της κοινωνικής προσφορότητας ή των θεμιτών
αναγκών της κοινότητας για πληροφόρηση. H στάθμιση των αγαθών δεν πρέπει όμως
να γίνεται με την επίκληση ορίων στις ελευθερίες (χωρίς να
συγκεκριμενοποιείται ποιος θα τις περιορίζει και πότε), αλλά με βάση τους
κανόνες της ελεύθερης κοινωνίας και της ανεκτικής δημοκρατίας.

H προτεραιότητα στο ένα ή στο άλλο έννομο αγαθό (πχ. ατομικό δικαίωμα
ιδιωτικής σφαίρας και δημόσιο συμφέρον ενημέρωσης του κοινού) θα δοθεί μέσω
της εξειδίκευσης. Οι συνθήκες, ο βαθμός προσβολής, το αναγκαίο μέτρο και η
αναλογικότητα πρέπει να συνεκτιμώνται, αλλά σε μια δημοκρατία το τεκμήριο
πρέπει να λειτουργεί υπέρ της δημοσιότητας.

H Δημοκρατία και το Κράτος Δικαίου έχουν ως κοινό θεμελιώδες γνώρισμα τη
δημοσιότητα, τη διαφάνεια και τον έλεγχο. Το ίδιο ισχύει (και) για το κύρος
της Δικαιοσύνης.

H Δημοκρατία δεν φοβάται τη δημοσιότητα (την οποία φαίνεται να τη φοβάται η
εκάστοτε εξουσία).

Το Κράτος Δικαίου στηρίζεται σε μια κοινωνία που γνωρίζει και όχι σε μια
κοινωνία κρυψίνοιας.

H δημοσιότητα είναι το τίμημα που καταβάλλεται για τη διαβίωση σε μια
δημοκρατική κοινωνία. Το διακύβευμα δεν είναι από τη μία μεριά το κύρος της
Δικαιοσύνης και από την άλλη η ασυδοσία των MME, αλλά το αν οι θεσμικές
λειτουργίες του Κράτους θέλουν να έχουν σύμμαχο και συμμέτοχο τον λαό η
προτιμούν να τον κρατούν στην άκρη, επικαλούμενες αναχρονιστικές αντιλήψεις
«κλειστών συστημάτων».

H Δημοκρατία και η Δικαιοσύνη είναι ισχυρότερες από τα Media και πρέπει να τα
χρησιμοποιούν για να εμπνεύσουν περισσότερη εμπιστοσύνη στους πολίτες και όχι
να τα εξορκίζουν επικαλούμενες ανύπαρκτους ή ελάχιστους κινδύνους.

Τα Media πρέπει να είναι ελεύθερα να μπορούν να μεταδίδουν ό,τι θέλουν για να
μη μπορεί η εξουσία να κάνει ό,τι θέλει.

Άλλωστε όλοι και όλα κρίνονται στην ώρα τους και με βάση τις ευαισθησίες του
λαού μας.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.