διακοπές Άμφισσα

Οι περισσότεροι θα την ξέρουν από τις ελιές. Οι υπόλοιποι από τις
πινακίδες, καθώς την προσπερνούν πηγαίνοντας στους Δελφούς και στο Γαλαξίδι.
Οι ελάχιστοι τυχεροί ταξιδιώτες που θα έρθουν ώς εδώ και θα χαθούν
πεζοπορώντας στα δρομάκια της θα ανακαλύψουν μια από τις ομορφότερες
κωμοπόλεις της Ρούμελης με πολλά γοητευτικά μυστικά.

Άμφισσα

Άμφισσα έλεγαν μιαν από τις πολλές ερωμένες του θεού Απόλλωνα, η οποία ήταν
και εγγονή του θεού Αιόλου. Κατά τον Αριστοτέλη όμως η πόλη πήρε το όνομά της
από τη συναρπαστική βουνίσια της γειτονιά, καθώς «Άμφισσα ωνομάσθη διά το
όρεσιν περιέχεσθαι». Και όχι άδικα δηλαδή, αφού η πόλη βρίσκεται τριγυρισμένη
από τις βουνοκορφές του Παρνασσού και τις απότομες ορθοπλαγιές της Γκιώνας. H
αρχαία Άμφισσα βρισκόταν ακριβώς στη θέση της σημερινής και εκεί ζούσαν Οζόλες
Λοκροί.

H πόλη ήταν μεγάλη και ακμαία και στα χρόνια των μεγάλων αποικισμών –
συγκεκριμένα το 673 π.X. – Αμφισσαίοι ταξιδιώτες ίδρυσαν τους Επιζεφύριους
Λοκρούς στην Κάτω Ιταλία.

Όπως θα δείτε, μπροστά στην πόλη και μέχρι την Ιτέα απλώνεται ένας υπέροχος,
στη θέα, ασημοπράσινος ελαιώνας. Είναι το αρχαίο Κρισσαίο Πεδίο, το οποίο
έμελλε να είναι η καταστροφή της πόλης γιατί ανήκε στο Αμφικτιονικό Συνέδριο
των Δελφών, οπότε η καλλιέργεια των κτημάτων από τους Αμφισσαίους έγινε αιτία
πολέμου. Συγκεκριμένα του Γ’ Ιερού Πολέμου, οπότε ο Μακεδόνας βασιλιάς
Φίλιππος ήρθε το 338 π.X. και κατέσκαψε εκ θεμελίων την ωραία Άμφισσα.

Στο πέρασμα των αιώνων…

Το Κάστρο

Ο χρόνος όμως γιατρεύει κάθε καταστροφή. Έτσι η Άμφισσα ξαναχτίστηκε και έγινε
πρωτεύουσα των Οζολών Λοκρών τον 2ο π.X. αιώνα. Μετά την ίδρυση της Νικόπολης
πολλοί Αιτωλοί προτίμησαν να μεταναστεύσουν στην Άμφισσα, οπότε η πόλη
μεγάλωσε πολύ και έγινε πανίσχυρη και πλούσια.

Ίσως θα έχετε ακούσει την Άμφισσα και ως Σάλωνα (εκ του δημοφιλούς άσματος που
λέει πως «… στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά και στο Χρυσό κριάρια…» και λοιπά
δυσάρεστα για τα παλικάρια στην ποδιά της Μαρίας της Πενταγιώτισσας). H πόλη
ονομάστηκε Σάλωνα μάλλον από Δαλματούς (υπάρχει πόλη Σάλωνα και στη Δαλματία)
οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην ερειπωμένη από τις επιδρομές περιοχή τον
Μεσαίωνα. Αργότερα οι Φράγκοι κτήτορες του τόπου ίδρυσαν τη βαρονία των
Σαλώνων την οποία διοίκησαν οι Στρομονκούρτ περίπου 100 χρόνια. Αργότερα ήρθαν
στην Άμφισσα οι Καταλανοί. «Και ύστερα ήρθαν οι μέλισσες»… δηλαδή οι
Τούρκοι, οι οποίοι στρογγυλοκάθησαν στα Σάλωνα 460 χρόνια. Για την ακρίβεια
μέχρι το Πάσχα του 1821, όταν οι Ρουμελιώτες οπλαρχηγοί καταλαμβάνουν το
Κάστρο των Σαλώνων και κατασφάζουν όλους τους εκεί έγκλειστους Τούρκους.
Εξάλλου από τα Σάλωνα είχε αρχίσει πριν από λίγες ημέρες ολόκληρη η επανάσταση
στη Ρούμελη με επικεφαλής τον Αθανάσιο Διάκο, τον Πανουργιά, τον Δυοβουνιώτη
και τον Επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα.

… μέχρι σήμερα

Ωραίες και ηρωικές εποχές θα πείτε. Βεβαίως, αλλά καλύτερες εκείνες της
ειρήνης. Μετά την Απελευθέρωση η πόλη ακμάζει, τα οθωμανικά κτίρια (μεταξύ των
οποίων και έξι τζαμιά) κατεδαφίζονται, ο σεισμός του 1870 ρημάζει πολλά παλιά
σπίτια. Στη θέση τους χτίζονται θαυμάσια νεοκλασικά, υπέροχα αρχοντόσπιτα γύρω
από άνετες πλατείες και κάτω από τη σκιά του πευκοφυτεμένου κάστρου. Πολλή από
αυτή τη γοητεία του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα διατηρήθηκε σχεδόν
αναλλοίωτη στη σημερινή Άμφισσα: ανηφορικά δρομάκια, λιγοστά σκαλιά, σπαρμένα
νεοκλασικά δίπατα με εκείνα τα φθαρμένα παστέλ της γλυκιάς παρακμής, με τα
άψογα ακροκέραμα, τα στεφανωμένα με ανάγλυφα πορτοπαράθυρα, τις μικρές αυλές
με τις πορτοκαλιές και τους δοξαστικούς φοίνικες. Και ανάμεσά τους μικρότερα
φτωχικά σπιτάκια, γειτονιές των μαστόρων με πλινθόκτιστα εργαστήρια, τα
τομαράδικα της Χάρμαινας, οι ωραίες εκκλησίες, τα κλαριά της ανθισμένης
νεραντζιάς στην αυλή του ειρηνοδικείου, οι βρεγμένες πευκοβελόνες στα
κυκλώπεια τείχη του κάστρου, σκόρπια ψηφιδωτά και αρχαία σπαράγματα δίπλα στα
σχολεία με τα ονόματα των μεγάλων ανδρών της Άμφισσας, του Δελμούζου, του
Γάτου, του Μαρκίδη.

Την επόμενη φορά που ο δρόμος θα σας φέρει προς την Αράχοβα, τους Δελφούς και
το Γαλαξίδι αξίζει να κάνετε μια μικρή παράκαμψη προς την Άμφισσα. Και να
ανακαλύψετε μια άλλη πόλη, καλά φυλαγμένη μέσα στις αγκαλιές του Παρνασσού και
τις Γκιώνας, φυλαγμένη από έναν ελαιώνα-αρχιπέλαγος με βραχονησίδες και
υφάλους τις μυτερές κορυφές των κυπαρισσιών.

ΑΞΙΖΕΙ NA ΔΕΙΤΕ

Το θρυλικό Κάστρο των Σαλώνων. Είναι η ακρόπολη της Άμφισσας σε όλες τις
ιστορικές της περιόδους, γι’ αυτό και στα τείχη θα δείτε δόμηση
αρχαιοελληνική, ρωμαϊκή και βυζαντινή ενώ υπάρχουν και πελασγικοί ογκόλιθοι.
Στο εσωτερικό ανάμεσα στα πεύκα θα δείτε λείψανα φραγκικής και βυζαντινής
εκκλησίας και ρωμαϊκού τεμένους. Εκτός από τα παραπάνω θα απολαύσετε μια
εντελώς εκπληκτική θέα στην πόλη και στον ελαιώνα.

Το αρχαιολογικό Μουσείο της Άμφισσας. Είναι το μικρό διαμαντάκι της
πόλης. Στεγάζεται σε ένα εξαιρετικά διαμορφωμένο νεοκλασικό του Αρείου Πάγου
Σαλώνων. H έκθεσή του περιλαμβάνει ευρήματα από την Άμφισσα και από την
ευρύτερη περιοχή (Κίρρα, Κρίσσα, Λιδορίκι κ.λπ.), μεταξύ των οποίων και ένα
εντυπωσιακό άγαλμα της Περσεφόνης από το αρχαίο Κάλλιο, μια εξαιρετική συλλογή
νομισμάτων και στις λουλουδιασμένες αυλές του αρχοντικού ανάμεσα στις
επιτύμβιες στήλες μερικά ωραία ψηφιδωτά από διάφορα σημεία της πόλης. Παρότι
βρίσκεται στη σκιά του επιβλητικού μουσείου των Δελφών, έχει τη δική του
ιδιαίτερη ομορφιά.

Τον μητροπολιτικό ναό της Ευαγγελίστριας. Κυρίως στο εσωτερικό του ναού
είναι όλο το ενδιαφέρον το οποίο έχει να κάνει με τις εξαιρετικές τοιχογραφίες
του μεγάλου Νεοέλληνα ζωγράφου Σπύρου Παπαλουκά. Έξω από το ναό ψάξτε να δείτε
ένα ωραίο μνημείο της αρχαίας Άμφισσας. Είναι η κυκλική αίθουσα μιας
παλαιοχριστιανικής βασιλικής διακοσμημένη με εξαιρετικής τέχνης μωσαϊκό δάπεδο.

Τον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Βρίσκεται ψηλά, πάνω στους
βορινούς λόφους της πόλης και είναι από τους ομορφότερους και πιο χαριτωμένους
βυζαντινούς ναούς της Ρούμελης. Χρονολογείται από τις αρχές του 12ου αιώνα και
οι χτισμένοι από κιτρινωπό πωρόλιθο τοίχοι του λάμπουν γεμάτοι θαυμάσια
κεραμοπλαστικά διακοσμητικά. Είναι σχεδόν πάντα κλειστός αλλά αξίζει
οπωσδήποτε τη μικρή βόλτα.

Το κοντινό χωριό Ελαιώνας. Είναι πολύ γραφικό και έχει ωραίες πέτρινες
κρήνες με παγωμένο νερό. Βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον ελαιώνα της Άμφισσας
σε πολύ ωραία τοποθεσία.

Τη μοναδική συνοικία της Χάρμαινας, με τα παμπάλαια βυρσοδεψεία που
χρονολογούνται από την τουρκοκρατία. Σήμερα ελάχιστα λειτουργούν ακόμη αλλά η
εικόνα είναι ασύλληπτη: χαμόσπιτα από κόκκινες πλίθες, ανώγεια με
σαρακοφαγωμένα ξύλα και σκουριασμένους γάντζους όπου στέγνωναν τα δέρματα,
σκοτεινές πόρτες μέσα στο ημίφως των οποίων βλέπεις στοίβες με γυαλιστερά
τομάρια, μηχανές που στριγκλίζουν, ζουμιά που τρέχουν στα πλακόστρωτα και μια
όξινη μυρωδιά παντού.

Δείτε και το Τουλασίδι, ένα περίφημο πέτρινο κτίριο με κρήνη. Τα
τομαράδικα και η γειτονιά τους είναι μια ψηφίδα από την αληθινή άγνωστη Άμφισσα.

ΔΙΑΜΟΝΗ

H Άμφισσα δεν είναι τουριστικός προορισμός, όπως καταλαβαίνετε. Παρ’ όλ’
αυτά έχει δύο αξιοπρεπή ξενοδοχεία, το «Amfissaeum» (22650-22161) και το
«Apollon» (22650-72261). Περισσότερες επιλογές έχετε στους Δελφούς («Αμαλία»
22650-82101, «Ακροπόλ» 22650-82675, «Ερμής» 22650-82318) και στην Ιτέα
(«Γαλήνη» 22650-32278, «Ναυσικά» 22650-33300, «Πανόραμα» 22650-34715).

ΦΑΓΗΤΟ

Στα σοκάκια της Άμφισσας θα βρείτε μερικές ωραίες ταβερνούλες, οι
περισσότερες εκ των οποίων όμως είναι ανοιχτές μόνο βράδυ. Πολύ καλό είναι το
«Μπαλκονάκι» για μεζέδες και ψητά της ώρας και το «Δέλεαρ» επίσης για φαγητά
της ώρας. H ταβέρνα του «Φαρόπουλου» έχει την τέλεια ατμόσφαιρα σε ένα παλιό
κτίριο της αγοράς με μυριάδες ετερόκλητα αντικείμενα στους τοίχους (όργανα,
παλιές ρεκλάμες κα πολλά λοιπά) ενώ στο ψητοπωλείο «Κρίσσα» θα βρείτε πολύ
καλά κρεατικά της σούβλας και εξαιρετικό κοντοσούβλι από προβατίνα. Στον
φούρνο του Νικολάου στην πλατεία Ησαΐα θα βρείτε ωραίες τυρόπιτες.

INFO

Αστυνομία 22650-79409, Νοσοκομείο 22650-22331, Δήμος 22650-28913.