Στον… αυτόματο πιλότο η εξωτερική πολιτική

Στην εξωτερική μας πολιτική υπάρχει σήμερα ένα ασαφές και ομιχλώδες τοπίο. H
κυβέρνηση συρρικνώνει την παρουσία της χώρας στο ελάχιστο δυνατό, με έντονα τα
χαρακτηριστικά της συντηρητικής πολιτικής της εσωστρέφειας.

«Δεν βλέπει, δεν ακούει, δεν μιλά». Είναι η άγνοια του περίπλοκου διεθνούς
περιβάλλοντος; Είναι η αδυναμία σχεδιασμού; Είναι η αγωνία του πολιτικού
κόστους; Είναι η απώλεια του αυτόματου πιλότου; Ή μήπως όλα αυτά απλά εξηγούν
τη μη-πολιτική που ξεδιπλώνεται τους τελευταίους δέκα μήνες, με απτά δείγματα
και παραδείγματα;

Διεθνείς σχέσεις. Στα ελληνοτουρκικά ο Πρωθυπουργός ξεκίνησε με την
υπερεκτίμηση του ρόλου των προσωπικών σχέσεων στις διεθνείς διαπραγματεύσεις.

Θεώρησε ότι, μετά την περίφημη πλέον κουμπαριά, μπορούσε να κερδίσει, δίνοντας
λευκή επιταγή στην ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση με τη δήλωση, από
τον Ιούνιο του 2004, ότι η Ελλάδα θα στηρίξει την παροχή ημερομηνίας ένταξης
της Τουρκίας χωρίς οποιαδήποτε αναφορά σε όρους.

Τον Σεπτέμβριο δήλωνε «πετύχαμε την πρώτη συμφωνία μείωσης των εξοπλισμών»,
βασιζόμενος σε προφορικές προσωπικές συνεννοήσεις με τον κ. Ερντογάν, όπως μας
εξήγησαν στη συνέχεια, και στις 6 Νοεμβρίου η Τουρκία ανακοίνωσε τον
μεγαλύτερο προϋπολογισμό αμυντικών δαπανών που είχε ποτέ.

Το δόγμα της ακινησίας. H διαπραγμάτευση για τη Σύνοδο Κορυφής της 17ης
Δεκεμβρίου έγινε χωρίς να γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο αισθητός ο ρόλος και οι
«θέσεις» της Ελλάδας. H ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών – ύστερα από έξι
μήνες αμηχανίας – αναγνώρισε τον Οκτώβριο τη σημασία και επιστρέφει στις
διατυπώσεις της Συμφωνίας του Ελσίνκι. Όμως ενώ ο κ. Ερντογάν σαρώνει τις
ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ο κ. Καραμανλής επιλέγει να επισκεφθεί την Αίγυπτο!!

H Σύνοδος Κορυφής γίνεται σε ένα εξαιρετικά φορτισμένο κλίμα για την Τουρκία,
Υπάρχει η γνωστή αρνητική στάση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, και όμως η
Ελλάδα δεν φαίνεται να συμμετέχει στη θερμή και με μέλλον συζήτηση για τη
σχέση Ευρώπης – Τουρκίας. Τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής, από επιλογή ή
από αδυναμία μας, δεν αναφέρονται πλέον σε κανένα χρονοδιάγραμμα, ως προς τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις, αφήνοντας την εξέλιξη των πραγμάτων στον χρόνο. Στο
θεμελιώδες ερώτημα σε όφελος ή σε βάρος τίνος δουλεύει πλέον ο χρόνος, η
κυβέρνηση μοιάζει να απαντά «ας εργαστεί ο χρόνος, όχι εμείς».

Χωρίς κινήσεις. Μια ματιά στη διεθνή σκηνή, στους σημαντικούς παίκτες
της και τις σχέσεις που έχουμε μαζί τους, το τελευταίο διάστημα, έχει
ενδιαφέρον:

Οι ΗΠΑ αναβάλλουν δύο φορές ανακοινωμένη επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών στην
Ελλάδα, ενώ όχι μόνο προχωρούν αλλά και ανακοινώνουν την αναγνώριση του
ονόματος των Σκοπίων με τον πλέον άκομψο και προσβλητικό τρόπο για την Ελλάδα.

Ο Έλληνας Πρωθυπουργός επισκέπτεται τη Ρωσία και επικεντρώνεται στον
εξευμενισμό της ρωσικής ηγεσίας μετά τη διεθνή διαπόμπευση της ρωσικής
αμυντικής βιομηχανίας, με τους γνωστούς χειρισμούς του υπουργού Εθνικής
Άμυνας, που δεν φαίνεται να έχει αίσθηση τι σημαίνει «διπλωματία των
εξοπλισμών». Την ίδια περίοδο ο Ερντογάν επισκεπτόμενος τη Ρωσία επιτυγχάνει
όχι μόνο την πλήρη αναβάθμιση των ρωσοτουρκικών σχέσεων αλλά και την αλλαγή
για πρώτη φορά διατυπώσεων της Ρωσίας σε θέματα που αφορούν τη στάση της στο
Κυπριακό.

Στη Μέση Ανατολή, μετά τη συμβολική κίνηση του Γιώργου Παπανδρέου με τον
Τούρκο ομόλογό του I. Τζεμ να αναλαμβάνουν για πρώτη φορά πρωτοβουλία διαλόγου
μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, το 2004 το σκηνικό επαναλαμβάνεται με μόνη την
παρουσία του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας κ. Γκιούλ.

Οι διεκδικήσεις των Τούρκων. Στην ενδεικτική παραπάνω αναφορά σε
γεγονότα πρέπει να προσθέσουμε την προκλητική προβολή των διεκδικήσεων των
Τούρκων στο Αιγαίο με ποιοτικά διαφορετικές παραβιάσεις από ό,τι στο παρελθόν,
με επαναφορά επεισοδίων, όπως πρόσφατα στα Ίμια, που είχαμε να δούμε από το
1996. Οι προκλήσεις δε αυτές συμβαίνουν σε μια περίοδο που η Τουρκία
ετοιμάζεται για την υπογραφή έναρξης διαπραγματεύσεων ένταξης στην E.E., στις
3 Οκτωβρίου. H τουρκική στρατηγική είναι σαφής. Άλλο η διαπραγμάτευση του
ευρωπαϊκού κεκτημένου, άλλο οι διεκδικήσεις και οι προκλήσεις στο Αιγαίο. Τα
δύο δεν συνδέονται. Εμείς τι κάνουμε;

Πολιτικά και νομικά, είναι αδιανόητη η ένταξη στην ευρωπαϊκή οικογένεια με
ταυτόχρονες συγκρούσεις με μέλη της, γεγονός εξαιρετικά αξιοποιήσιμο από
πλευράς μας. Όμως επειδή δεν αρκεί το ευνοϊκό πλαίσιο, καλό θα ήταν να ξέρουμε
πώς εξελίσσεται η ελληνική στρατηγική στο θέμα αυτό. Πόσο μάλλον που οι
επιπτώσεις από την αποδυνάμωση του τρίπτυχου Ευρώπη – Ελληνοτουρκικά –
Κυπριακό, που αποτελούσε τη βάση της στρατηγικής των προηγούμενων χρόνων, θα
γίνονται όλο και περισσότερο αισθητές.

Αυτή η ματιά σε επιμέρους ζητήματα των εξωτερικών σχέσεων, μας μελαγχολεί και
φυσικά μάς ανησυχεί. Μας υπενθυμίζει ότι η εξωτερική πολιτική – κάτι πολύ
πέραν των ελληνοτουρκικών σχέσεων – χρειάζεται όραμα, βούληση και σχέδιο,
χρειάζεται για τη χώρα ΗΓΕΤΗ με όλα κεφαλαία… Ζητείται…