Διαστάσεις Mία φωτεινή εξαίρεση

Από τους 7.800 Εβραίους της Δανίας, οι 7.300 φυγαδεύτηκαν το 1943 στη
Σουηδία. Μόνο 116 Εβραίοι πέθαναν στο Ολοκαύτωμα σε αυτή τη χώρα. Τι είναι,
άραγε, αυτό που κάνει τους Δανούς μία φωτεινή εξαίρεση στην Ευρώπη;

Επιτέλους, ασφαλείς. Εβραίοι της Δανίας κατά την άφιξή τους στη Σουηδία

H κατοχή της Δανίας από τους Γερμανούς πήγαινε σε γενικές γραμμές καλά,
καλύτερα από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα. Μέχρι το 1943 οι Δανοί
διαχειρίζονταν οι ίδιοι τις εσωτερικές τους υποθέσεις, οργάνωναν μάλιστα και
εκλογές. Τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς όμως, ύστερα από ένα κύμα απεργιών
και πράξεων δολιοφθοράς, οι Γερμανοί κήρυξαν στρατιωτικό νόμο στη χώρα. Και
τον Σεπτέμβριο, ο αντιπρόσωπος του Ράιχ Βέρνερ Μπεστ αποφάσισε τον εκτοπισμό
των Εβραίων της Δανίας. Αλλά το σχέδιό του διέρρευσε. Και τη νύχτα της 1ης
Οκτωβρίου, όταν ειδικές δυνάμεις της γερμανικής αστυνομίας εισέβαλαν στα
σπίτια των Εβραίων, δεν βρήκαν σχεδόν κανέναν. Άλλους οι Δανοί τούς είχαν
κρύψει στα σπίτια τους, άλλους τούς είχαν μεταμφιέσει, άλλους τούς είχαν βάλει
στα νοσοκομεία με ψεύτικα ονόματα. H μισή Κοπεγχάγη γνώριζε τι συνέβαινε, αλλά
δεν πρόδωσε κανείς. Τις επόμενες ημέρες, χιλιάδες Εβραίοι μεταφέρθηκαν με
ψαρόβαρκες στη Σουηδία. Ένας Σουηδός δημοσιογράφος που είδε μια τέτοια βάρκα
να φτάνει διηγείται ότι οι Εβραίοι άρχισαν ξαφνικά να τραγουδούν τον σουηδικό
εθνικό ύμνο. «Θυμόντουσαν μια λέξη εδώ και μια λέξη εκεί, αλλά παρά ταύτα
τραγουδούσαν, δυνατά, χαρούμενα, σαν οργανωμένη χορωδία. Ήταν σχεδόν αφόρητο».

Γιατί οι Δανοί συνεργάστηκαν με τον Χίτλερ σε πολλά ζητήματα, αλλά
προστάτευσαν με νύχια και με δόντια τους Εβραίους; Επειδή τους θεωρούσαν μέρος
του ομοιογενούς δανικού συνόλου. Επειδή οι πάστορες διακήρυσσαν από τον άμβωνα
ότι είναι χρέος της χριστιανικής εκκλησίας να προστατεύσει τους Εβραίους από
τις διώξεις, καθώς «οι διώξεις αυτές έρχονται σε σύγκρουση με την αίσθηση
δικαιοσύνης του δανικού λαού και με τη δανική χριστιανική κουλτούρα». Επειδή η
Λουθηρανική Εκκλησία θεωρούσε ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο πνεύμα, αλλά και
σάρκα, άρα οι πράξεις του σε αυτόν τον κόσμο έχουν σημασία. Όπως λέει ο Ούφε
Έστεργκορντ, διευθυντής του Δανικού Κέντρου Μελετών για το Ολοκαύτωμα και τη
Γενοκτονία, «οι Εβραίοι σώθηκαν όχι επειδή ήταν Εβραίοι, αλλά επειδή δεν
αντιμετωπίζονταν από τους Δανούς ως Εβραίοι».

Σε αυτήν ακριβώς τη χώρα, που όχι μόνο έδειξε αλληλεγγύη προς τους Εβραίους
αλλά ούτε προσπάθησε στη συνέχεια να κεφαλαιοποιήσει τη στάση της αυτή,
γεννήθηκε νωρίτερα και δυνάμωσε γρηγορότερα από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη
ευρωπαϊκή χώρα ένα ακροδεξιό κόμμα. Στις βουλευτικές εκλογές του 2001, το
Δανικό Λαϊκό Κόμμα έλαβε 12%. Πώς εξηγείται ότι η χώρα της αυτοθυσίας έγινε,
μέσα σε εξήντα χρόνια, η χώρα της ισλαμοφοβίας; H απάντηση είναι ότι οι
Μουσουλμάνοι δεν μπόρεσαν να ενσωματωθούν στη δανική κοινωνία όπως οι Εβραίοι.
Είναι, βέβαια, περισσότεροι. Οι πιο πολλοί έφτασαν πρόσφατα. Είναι και
μελαψοί. Άρα καταδικασμένοι;