Όλα για το πετρέλαιο

Οι καλοί μυθιστοριογράφοι και οι καλοί δημοσιογράφοι επιδίδονται σε μια
παράλληλη αναζήτηση. Προσπαθούμε πάντα να βρούμε μια καλύτερη προσέγγιση στη
διακριβωμένη αλήθεια. Διότι η αλήθεια αυτή παραμορφώνεται συνήθως από τα
ισχυρά συμφέροντα.

God Bless America. Ο Τζορτζ Μπους φρόντισε να ενισχύσει την πεποίθηση ότι η Αμερική ήταν ξεχωριστή χώρα, ότι ο Θεός ενδιαφερόταν ιδιαίτερα γι’ αυτήν…

Καθ’ οδόν προς το Ιράκ, ακούσαμε ουκ ολίγες ιστορίες. Σύμφωνα με μια θεωρία,
ένας τέτοιος πόλεμος θα ήταν φαύλος. Μη χύσετε αίμα για το πετρέλαιο, ήταν το
σύνθημα. Άλλες θεωρίες προσέφεραν έναν πολύ πιο ενάρετο λόγο: η κατάκτηση του
Ιράκ θα επέφερε τον εκδημοκρατισμό της Μέσης Ανατολής. Με τη σειρά της, η
αμερικανική κυβέρνηση μάς γνώρισε τα όπλα μαζικής καταστροφής. Αμέσως
ζωντάνεψε στο αμερικανικό μυαλό ένα θρίλερ: θα καταφέρναμε να εντοπίσουμε
αυτούς τους εφιάλτες προτού μάς ανατινάξουν; Υπήρχαν και άλλες υποθέσεις -θα
βρίσκαμε ή δεν θα βρίσκαμε σύντομα τον Οσάμα μπιν Λάντεν; Παραμονές του
πολέμου, ακόμα ένα ματωμένο μυθιστόρημα: Σοκ και δέος. Είχαμε λοιπόν
ανασκολοπίσει τόσο γρήγορα την καρδιά του Σαντάμ Χουσεΐν;

Δυνατές υποθέσεις. Καμία δεν άντεξε. Ούτε τότε μάθαμε ούτε τώρα συμφωνούμε στο
γιατί συρθήκαμε σε αυτόν τον θλιβερό πόλεμο. Με βάση τη «λεπίδα του Όκαμ», η
σωστή εξήγηση είναι κατά πάσα πιθανότητα η απλούστερη εξήγηση: πήγαμε σε
πόλεμο διότι αυτή ήταν η απλούστερη λύση που μπορούσε να βρει η κυβέρνηση
Μπους για το αδιέξοδο στο οποίο είχε περιέλθει η Αμερική.

Νόρμαν Μέιλερ: «Προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τους φόβους που οι ίδιοι δημιουργήσαμε, επιστρατεύσαμε τους πιο δυναμικούς αμερικανικούς μύθους», λέει ο γνωστός Αμερικανός συγγραφέας

Τέσσερα χρόνια πίσω, το 2001, πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, το χάσμα ανάμεσα
στην ποπ κουλτούρα και τον φονταμενταλισμό μεγάλωνε. Στα μάτια της
θρησκευτικής Δεξιάς, η Αμερική γινόταν απερίσκεπτη, άξεστη, άθρησκη και
σκανδαλωδώς ανήθικη. Για την κυβέρνηση Μπους, η 11η Σεπτεμβρίου ήρθε σαν
λύτρωση: μια ευκαιρία για την Αμερική να επιλύσει κάποια προβλήματα. Τώρα
μπορούσε να ξεκινήσει τη μεγάλη περιπέτεια της αυτοκρατορίας. Προκειμένου να
αντιμετωπίσουμε τους φόβους που οι ίδιοι δημιουργήσαμε, επιστρατεύσαμε τους
πιο δυναμικούς αμερικανικούς μύθους. Πρέπει να διεξάγουμε διαρκή πόλεμο
εναντίον του αόρατου βασιλείου του Σατανά. Αυτό ενισχύθηκε από την πεποίθηση
ότι η Αμερική ήταν ξεχωριστή χώρα, ότι ο Θεός ενδιαφερόταν ιδιαίτερα γι’
αυτήν.

Έτυχε ωστόσο οι θιασώτες αυτής της πεποίθησης να είναι παράλληλα και πρακτικά
μυαλά. Ήταν έτοιμοι να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι οι περισσότεροι
Αμερικανοί μπορεί να μην είχαν καμιά όρεξη για παγκόσμια ηγεμονία. H Αμερική
αγαπούσε τις απολαύσεις – εξίσου κακό, για τους ανθρώπους αυτούς, με το να
αγαπά την ειρήνη. H εισβολή λοιπόν έπρεπε να παρουσιαστεί με ένα ηθικοπλαστικό
περιτύλιγμα. Πράγματι, ήταν καθήκον μας ως καλοί Αμερικανοί να φέρουμε τη
δημοκρατία σε μια χώρα επί τόσα χρόνια αιχμάλωτη ενός κακού ανθρώπου.

H δημοκρατία, ωστόσο, δεν είναι αντιβιοτικό ούτε μαγικός ορός. Στην ιδανική
της κατάσταση είναι μια ευλογία, κάτι μεγαλειώδες. Είναι σχεδόν αδύνατο να
πιστέψουμε πως άνθρωποι τόσο ρεαλιστές, εφευρετικοί και κυνικοί όσο ο Καρλ
Ρόουβ ή ο Ντικ Τσέινι, θεωρούσαν τον γοργό εκδημοκρατισμό του Ιράκ πιθανό.

Είναι μια ωμή άποψη, αλλά νομίζω ότι ο Τσέινι, αν μη τι άλλο, βρίσκεται στο
Ιράκ για έναν λόγο: το πετρέλαιο. Χωρίς τον έλεγχο των πετρελαίων της Μέσης
Ανατολής, τα οικονομικά προβλήματα της Αμερικής θα εξακολουθήσουν να
διογκώνονται. Θα παραμείνουμε λοιπόν στο Ιράκ πολλά χρόνια ακόμα. Διότι αν
αποχωρήσουμε μετά την προχειροκατασκευή του νέου, ημικατασταλτικού κράτους,
δεν θα έχουμε κερδίσει τίποτα.

«Αφήστε τα παιδιά να διαβάσουν»

«TI ΘΑ ΑΛΛΑΖΑΤΕ αν μπορούσατε προκειμένου να βελτιώσετε την Αμερική;»,
ρώτησαν τον Νόρμαν Μέιλερ οι υπεύθυνοι του «Parade», ενός ενθέτου στην
κυριακάτικη έκδοση της «Washington Post». H απάντηση του άλλοτε τρομερού
παιδιού της αμερικανικής λογοτεχνίας, που θα γιορτάσει σύντομα τα 82 του
χρόνια, ξάφνιασε: ζήτησε να καταργηθούν όλες οι τηλεοπτικές διαφημίσεις ώστε
να μπορέσουν τα παιδιά να συγκεντρωθούν και να διαβάσουν. Ο γνωστός συγγραφέας
δεν κατηγορεί την τηλεόραση στο σύνολό της· καταφέρεται όμως με δριμύτητα
εναντίον των τηλεοπτικών διαφημίσεων, ο όγκος των οποίων «αυξήθηκε κατά 36%
την περίοδο 1993-2003». Ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν εστιάζεται – κατά την
άποψή του – στο ότι προκαλούν δύο τύπων συμπεριφοράς στα παιδιά,
υπερκινητικότητα ή παθητικότητα. «Αν και είναι οικουμενικά αποδεκτό ότι η
ικανότητα συγκέντρωσης στην ανάγνωση αποτελεί τον πρωταρχικό δρόμο προς τη
γνώση», επεσήμανε ο Νόρμαν Μέιλερ, «δεν έχει γίνει επαρκώς κατανοητό ότι η
συγκέντρωση μπορεί να αναπτυχθεί ή να ατονήσει – όπως ακριβώς ένας μυς».

© The Times, 2005

Ο Νόρμαν Μέιλερ είναι Αμερικανός συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο «H
μάγισσα τέχνη. Σκέψεις» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.