Aνταπόκριση από τον Tιτάνα…

Όνειρο κρυφό κάθε επιστήμονα είναι να ανακαλύψει εξωγήινη ζωή. Αλλά πώς
μπορεί να ξέρει κανείς τη μορφή που θα έχει, ώστε να την αναγνωρίσει; Θα
μοιάζει με αυτή που γνωρίζουμε στη Γη; H χθεσινή προσεδάφιση του
διαστημοπλοίου Χιούγκενς στον Τιτάνα ίσως μας δώσει τις πρώτες αξιόπιστες
ενδείξεις.

Το ρομποτικό όχημα Χιούγκενς με διάμετρο 2,7 μέτρα και βάρος 319 κιλά αποκολλήθηκε από το διαστημόπλοιο Κασίνι στις 24 Δεκεμβρίου και ξεκίνησε την πορεία του προς τον Τιτάνα, το φεγγάρι του Κρόνου. H αποστολή είναι μια συνεργασία της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής διαστημικής υπηρεσίας

Οι επιστήμονες αναζητούν την απάντηση εδώ κι ένα χρόνο με πειράματα DNA στα
εργαστήρια. Ο δρ Στίβεν Μπένερ είναι καθηγητής χημείας στο Πανεπιστήμιο της
Φλόριντα και μέλος μίας ειδικής επιτροπής της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των
ΗΠΑ, στόχος της οποίας είναι να αναγνωρίσει τις εξωγήινες μορφές ζωής. Τίτλος
της «Τα όρια της οργανικής ζωής στα πλανητικά συστήματα».

Ο δρ Μπένερ και οι συνεργάτες του θα πρέπει να περιμένουν μερικές ημέρες μέχρι
να λάβουν τις μετρήσεις για τη χημική σύνθεση του Τιτάνα. Αποστολή τους στη
συνέχεια να μελετήσουν τα στοιχεία για να δουν αν είναι πιθανή η ύπαρξη ζωής
στο φεγγάρι του Κρόνου. Όμως αυτό που θα ψάχνουν θα είναι «περίεργη» ζωή,
πλάσματα που αψηφούν τη συμβατική βιολογία.

Αυτές οι ασυνήθιστες μορφές ζωής μπορεί να κρύβονται σε ολόκληρο το ηλιακό
σύστημα, σε διάφορους πλανήτες και τα φεγγάρια τους. Ακόμα και στη Γη.

H χρησιμότητα του RNA. Όταν ανακαλύφθηκε το RNA, το πέρασαν για έναν
απλό αγγελιαφόρο. Αργότερα, η έρευνα έδειξε ότι είναι ικανό για περίπλοκες
χημικές αντιδράσεις, ίδιες με αυτές των πρωτεϊνών. Τη δεκαετία του ’70, αφού
διαπίστωσαν την πολλαπλή χρησιμότητα του RNA, οι ερευνητές είπαν ότι η ζωή, η
οποία σήμερα βασίζεται στο DNA, το RNA και τις πρωτεΐνες, μπορεί να προέρχεται
από απλούστερους οργανισμούς που χρησιμοποιούσαν μόνο RNA.

Τη δεκαετία του ’80, ο δρ Μπένερ δημιούργησε το βιοχημικό πορτρέτο αυτών των
οργανισμών με RNA. Ακόμα και σήμερα, εξακολουθεί να δημιουργεί αυτά τα
πλάσματα στο εργαστήριο. Συνεργάζεται γι’ αυτό με επιστήμονες της Ιατρικής
Σχολής του Χάρβαρντ και του Ερευνητικού Ινστιτούτου Σκριπς. Πιστεύει μάλιστα,
ότι αν έτσι ξεκίνησε η ζωή, τότε κάποιοι πρωτόγονοι οργανισμοί μικροσκοπικού
μεγέθους κρύβονται ακόμα στη Γη, εκεί όπου τα πλάσματα με DNA δεν μπορούν να
επιβιώσουν. Στο κανονικό DNA, η γενετική πληροφορία είναι κωδικοποιημένη σε
ένα αλφάβητο τεσσάρων «γραμμάτων», γνωστά ως βάσεις. Επεμβαίνοντας στα μόρια
του DNA, ο καθηγητής και άλλοι ερευνητές έχουν αυξήσει το γενετικό αλφάβητο σε
12 γράμματα.

Χωρίς νερό αλλά με ωκεανούς μεθανίου…

ENA σημαντικό ερώτημα που καλούνται να απαντήσουν οι επιστήμονες είναι
τι χρειάζεται η ζωή για να υπάρξει. Όλες οι γνωστές μορφές της χρειάζονται
νερό, αλλά ο δρ Στίβεν Μπένερ πιστεύει πως μπορούν να ζήσουν και χωρίς αυτό.
Το νερό έχει και μειονεκτήματα. «Το νερό επιτίθεται στο DNA και προκαλεί την
κατάρρευσή του. Το σώμα μας έχει ένα σωρό ένζυμα που τρέχουν συνέχεια παντού
διορθώνοντας τις βλάβες από το νερό».

Άλλα υγρά όμως δεν έχουν τέτοιους κινδύνους. Ίσως αυτά μπορούν να υποστηρίξουν
τη ζωή. Τις μεγαλύτερες πιθανότητες έχουν υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή, όπως
το μεθάνιο και το προπάνιο. Το καλύτερο μέρος για να ψάξουν τέτοιου είδους ζωή
είναι ο Τιτάνας, γιατί τα τηλεσκόπια από τη Γη έχουν εντοπίσει ένα σύννεφο
μεθανίου και άλλων υδρογονανθράκων που τον περιβάλλει. Μερικοί ερευνητές
μάλιστα, έχουν προτείνει ότι οι υδρογονάνθρακες στην ατμόσφαιρα προκαλούνται
από ωκεανούς με υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή.

H ζωή στη μορφή που την ξέρουμε στην Γη δεν θα μπορούσε να επιβιώσει στους
ωκεανούς αυτούς γιατί το DNA δεν διαλύεται σε υγρούς υδρογονάνθρακες. Έτσι,
είναι σίγουρο πως δεν θα υπάρχει στον Τιτάνα. Μπορεί κάλλιστα όμως, να υπάρχει
σε άλλη μορφή. «Αν είχαμε την δυνατότητα να φτιάξουμε ζωή χωρίς να ανησυχούμε
για την τοξικότητα του νερού, θα είχαμε ένα σωρό ευκαιρίες στον Τιτάνα που δεν
τις έχουμε στην Γη».

Αν υπάρχει ζωή στον Τιτάνα, κανείς δεν ξέρει τι τρώει ή πώς μεταβολίζει την
τροφή. Αλλά οι οργανισμοί θα παράγουν μια ξεχωριστή σειρά μορίων μέσω μιας
μακράς αλυσίδας αντιδράσεων. Για να αναγνωρίσουν αυτή την υπογραφή της ζωής θα
χρειαστούν πολύ χρόνο, λέει ο καθηγητής, αρκετούς μήνες δουλειάς κλεισμένοι
στα εργαστήρια. Αλλά η ανακάλυψή της στον Τιτάνα θα φέρει τους επιστήμονες ένα
μεγάλο βήμα μπροστά στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν τη φύση της ζωής.

Πώς θα γνωρίσουμε την άλλη μορφή ζωής;

Χθες το πρωί, το όχημα Χιούγκενς έπεσε με αλεξίπτωτο στην επιφάνεια του Τιτάνα, ολοκληρώνοντας το επτάχρονο ταξίδι του. Εκεί συνέλεξε στοιχεία για την χημική σύνθεση του φεγγαριού του Κρόνου. Τους επόμενους μήνες θα τα μελετήσουν οι επιστήμονες αναζητώντας ζωή μακριά από τη Γη

H αποστολή στον Τιτάνα παρέχει στους επιστήμονες την πρώτη καλή ευκαιρία
αναζήτησης άλλων μορφών ζωής. Αρκεί βέβαια, να ξέρουν για τι πράγμα ψάχνουν.
«H δική μου δουλειά», λέει ο Μπένερ, «είναι να βρω ποια σημάδια θα μας δείξουν
ότι πρόκειται για ζωή αν δεν την βρούμε στη μορφή που την ξέρουμε ήδη. Κι αν
δεν είναι ένα πράσινο ανθρωπάκι που μας πυροβολεί με ένα όπλο με ακτίνες».

Ο καθηγητής έχει αφιερώσει την καριέρα του στην εξέταση των ορίων της ζωής. H
ζωή στη Γη, παρά την διαφορετικότητά της, υπακούει σε συγκεκριμένους κανόνες.
Όλοι οι γνωστοί οργανισμοί χρειάζονται νερό για παράδειγμα, και όλοι
αποθηκεύουν γενετικές πληροφορίες στα μόρια του DNA. Είναι η ζωή πιθανή μόνο
με αυτά τα στοιχεία ή αυτό συμβαίνει μόνο στη Γη;

Ο δρ Μπένερ πιστεύει ότι ισχύει το δεύτερο. Και βρίσκει αποδείξεις για αυτό
στα ανθρώπινα κύτταρα. Για να μετατρέψεις ένα κομμάτι του DNA σε πρωτεΐνη, τα
κύτταρα πρέπει πρώτα να δημιουργήσουν ένα αντίγραφό του χρησιμοποιώντας ένα
μόριο που ονομάζεται RNA.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης