Mε σχέδια του ’50 ενάντια σε φυσικές καταστροφές

Διατάγματα για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών που πρωτοσυντάχθηκαν το…
1950 και παραμένουν έκτοτε τα ίδια δεν έχουν καν δοκιμασθεί ως ασκήσεις.

Στα χαρτιά, πάντως, υπάρχει πρόβλεψη ακόμη και για την αντιμετώπιση
επίθεσης… ψύλλων εναντίον του πληθυσμού ή την … φιλοξενία εξωγήινου,
εφόσον μας … επισκεφθεί.

Αυτό είναι το οπλοστάσιο της χώρας μας ενάντια στις φυσικές καταστροφές.
Μπορεί η εμπειρία των σεισμών να ανάγκασε τους αρμοδίους να συντάξουν το
σχέδιο «Ξενοκράτης» – και μπορεί ν’ άρχισε μόλις τώρα η συζήτηση για την
επικαιροποίηση του σχεδίου «Ποσειδών» ενάντια στα τσουνάμι – ωστόσο για μια
σειρά από άλλες καταστροφές η άμυνα της Ελλάδας θεωρείται από τους αρμοδίους
και από επιστήμονες από ανεπαρκής έως ανύπαρκτη.

Στα συρτάρια της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας και του Στρατού
υπάρχουν πολλά σενάρια, όπως η άμεση εκκένωση ενός νησιού για διάφορους
λόγους, η αντιμετώπιση μιας πυρκαγιάς στο κέντρο μιας πόλης σαν την Αθήνα ή τη
Θεσσαλονίκη, η κατάρρευση ενός τούνελ λόγω σεισμού – σαν αυτά που υπάρχουν
κατά μήκος της Αττικής Οδού ή των εθνικών οδών, ο… χειρισμός ενός τυφώνα ή
μεγάλου ανεμοστροβίλου, ακόμα και οι πρώτες κινήσεις ύστερα από μια πυρηνική
επίθεση ή διαρροή εναντίον της Ελλάδας, μετά την πτώση… μετεωρίτη ή άλλου
μεγάλου αντικειμένου από το Διάστημα.

Πρώτοι οι Γάλλοι. Δεν έχει πραγματοποιηθεί ωστόσο ούτε μία άσκηση με τη
συμμετοχή των πολιτών ώστε να εξετασθεί η χρησιμότητα και η αποτελεσματικότητα
όλων αυτών των σχεδίων. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
πραγματοποιούνται στη Γαλλία τρεις ασκήσεις τον χρόνο (αντιμετώπισης
διαφορετικών «απειλών» κάθε φορά) με τη συμμετοχή όλων των πολιτών, στις Δανία
και Ελβετία δύο, στις Ισπανία, Πορτογαλία και Ιταλία τουλάχιστον μία. H
επίδοση της Ελλάδας είναι μηδενική. Και μπορεί τα τούνελ μας να είναι λίγα –
σε σχέση με αυτά της Ελβετίας – και η πυρκαγιά στο κέντρο της Αθήνας απευκταίο
εφιαλτικό σενάριο, όμως «… αν γίνει;».

Οι αρμόδιοι κάνουν λόγο για «έκτακτα σχέδια… δύο ταχυτήτων». Αυτά που
αφορούν συμφορές, όπως οι σεισμοί – για τα οποία έχουμε σχετική εμπειρία,
έχουν δημιουργηθεί πρόσφατα. Θεωρούνται τα καλύτερα δυνατά σε παγκόσμιο
επίπεδο, έχουν δοκιμαστεί αρκετά και έχουν αποτελέσματα.

Το «Ξενοκράτης». Το σχέδιο «Ξενοκράτης», το σημαντικότερο και κυριότερο
μέσο άμυνας της Ελληνικής Πολιτείας ενάντια σε κάθε καταστροφή, προβλέπει
κινητοποίηση των Δυνάμεων Πολιτικής Προστασίας σε τρία επίπεδα: Πρωτοβάθμιας
Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δήμος), Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και Κεντρικής
Διοίκησης.

Ο συναγερμός δίνεται κάθε φορά με την πρόταση της κήρυξης περιοχών σε
κατάσταση έκτακτης ανάγκης καθώς και την κινητοποίηση των δυνάμεων της
Πολιτικής Προστασίας. Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει η εφαρμογή είτε επιμέρους
κλάδων του σχεδίου «Ξενοκράτης» είτε άλλων επιμέρους σχεδίων από την πλευρά
της Κεντρικής Διοίκησης ή του Στρατού, ανάλογα με την περίσταση.

ΕΚΚΕΝΩΣΗ ΠΕΡΙΟΧΩΝ

Ανύπαρκτες ασκήσεις με πολίτες

Στα γραφεία των νομαρχιών των νησιών υπάρχει από το 1994 συγκεκριμένο σχέδιο
εκκένωσης πληθυσμού ή απομάκρυνσής του από τις ακτές το οποίο προβλέπει
συνεργασία νομαρχιών, δήμων και Στρατού ή Εθνοφυλακής. Σύμφωνα με αυτό,
υπάρχουν σε κάθε νησί από τρία ως πέντε συγκεκριμένα σημεία συγκέντρωσης
πληθυσμού. Εκεί στήνονται υποδομές, από τις τοπικές μονάδες του Στρατού, για
την παροχή πρώτων βοηθειών, ενώ υπάρχουν εκ των προτέρων δίοδοι ώστε να
οδηγηθεί ο πληθυσμός σε σημείο απ’ όπου θα μπορούσε να επιβιβαστεί σε πολεμικό
ή εμπορικό πλοίο.

H αλήθεια είναι ότι οι κάτοικοι των νησιωτικών περιοχών δηλώνουν παντελή
άγνοια για την ύπαρξη αυτών των τοποθεσιών. «Υπάρχουν και άλλα σχέδια, πολλά
από τα οποία δεν τα ξέρουμε καν εμείς, ενώ άλλα δεν επιτρέπεται για λόγους
ασφαλείας να κοινοποιηθούν. Ωστόσο το ζήτημα είναι να μπορέσουν να
εφαρμοστούν», εξηγεί ο δήμαρχος Πάρου κ. Γιάννης Ραγκούσης.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ

Άμυνα ενάντια στους ψύλλους

Μυστικό σχέδιο του Ελληνικού Στρατού με συγκεκριμένο κωδικό όνομα που αλλάζει
χρόνο με τον χρόνο προβλέπει λεπτό προς λεπτό την αντίδραση του κράτους στην
περίπτωση επίθεσης ψύλλων εναντίον του ελληνικού πληθυσμού. Το σχέδιο
συντάχθηκε το 1954 και προβλέπει – απλά και μόνο – ανά νομό τις τοποθεσίες
όπου θα απομονώνονταν οι προσβεβλημένοι. «Αν και το σχέδιο ισχύει, οι
τοποθεσίες αυτές ή δεν υπάρχουν ή δεν συντηρούνται», λένε οι αρμόδιοι.

Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη σχετικά με το πώς θα μεταφερθούν εκεί αυτοί οι
άνθρωποι, ποιος θα τους παράσχει τις πρώτες βοήθειες, πώς θα προστατευθεί ο
υπόλοιπος πληθυσμός, ποιος και πώς θα διαγνώσει τους φορείς του ιού κ.λπ.,
κ.λπ. Επίσης δεν υπάρχει – ή είναι άκρως… απόρρητη – πρόβλεψη για το ιατρικό
προσωπικό, ανά νομό που θα αναλάβει τη νοσηλία και παρακολούθηση όσων
προσβληθούν από ψύλλους. H Πολιτεία επισημαίνει ωστόσο ότι το σχέδιο
εξακολουθεί να υφίσταται λόγω του φόβου βιολογικού πολέμου. Σε επίπεδο
νομαρχίας δεν έχει γίνει ποτέ άσκηση εφαρμογής του.

KAIPIKA ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

«Κλειδί» η πρόγνωση

H αντιμετώπιση ακραίων καιρικών φαινομένων έχει κατά καιρούς απασχολήσει τις
ελληνικές Αρχές. «Στη χώρα μας δεν συνηθίζονται τυφώνες, δυνατοί
ανεμοστρόβιλοι, πολικοί χιονιάδες», επισημαίνει ο μετεωρολόγος κ. Κώστας
Λαγουβάρδος. «Ωστόσο η εμπειρία λέει ότι δεν αποκλείονται. Το κλειδί σε αυτού
του είδους τις καταστροφές είναι η έγκαιρη πρόγνωση. Τώρα πια, και μετά τις
επενδύσεις που έγιναν για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, μπορούμε να γνωρίζουμε για
τυχόν τέτοιου είδους φαινόμενα ακόμα και 72 ώρες πριν».

H αναβάθμιση της αντίδρασης σε ενδεχόμενο τσουνάμι συζητείται μόλις τώρα – στο
πλαίσιο του προγράμματος «Ποσειδών» – και βασίζεται ακριβώς σε αυτού του
είδους την πρόγνωση του φαινομένου. H αντιμετώπιση φαινομένων όπως η επέλαση
του χιονιά προβλέπεται από το σχέδιο «Ξενοκράτης». «Μπορεί να είναι
καταρτισμένο άψογα, ωστόσο πάσχει στην πράξη. Υπάρχουν φορές που ψάχνουμε
ακόμα και αλάτι για να ρίξουμε στους χιονισμένους δρόμους».

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ

Καταφύγια στα χαρτιά

H φήμη που ήθελε τη λειτουργία χώρων αποθήκευσης πυρηνικών τη δεκαετία του ’80
στο ελληνικό έδαφος – αλλά και το ατύχημα του Τσερνόμπιλ το 1986 – είχαν…
αποτέλεσμα τη σύνταξη σχεδίου για την προστασία από την πυρηνική απειλή το
1987. Προβλέπει την ύπαρξη καταφυγίων σε μεγάλο βάθος από την επιφάνεια του
εδάφους. Σχολεία, νοσοκομεία, στρατόπεδα, ΚΑΠΗ, δήμοι έπρεπε να έχουν
φροντίσει, σύμφωνα με το σχέδιο, για την ύπαρξη τέτοιων καταφυγίων.

H αποθήκευση και συντήρηση ικανής ποσότητας πακέτων ξηράς τροφής για τους
πολίτες (διάρκειας 15 ημερών ανά άτομο) και η εκμετάλλευση υπόγειων χώρων,
όπως πλατφόρμες του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου, υπόγεια γκαράζ και στοές από την
εποχή του B’ Παγκοσμίου Πολέμου προβλέπονται επίσης, αναφέρουν οι αρμόδιοι.

ΜΕΤΕΩΡΙΤΗΣ

Εξωγήινοι στο 401!

«Σε περίπτωση πτώσης ενός μετεωρίτη ή άλλου άγνωστου αντικειμένου από το
Διάστημα, η περιοχή στην οποία θα συμβεί αυτό θα πρέπει να εκκενωθεί σε ακτίνα
5 χιλιομέτρων με τη βοήθεια και την καθοδήγηση των πολιτικών υπηρεσιών. Αξίζει
να σημειωθεί ότι το σχέδιο που είναι σε ισχύ ακόμη περιγράφει και το τι πρέπει
να γίνει σε περίπτωση που ένας… εξωγήινος φτάσει στην Ελλάδα.

Συντάχθηκε το 1973 – την εποχή που η τότε χούντα αντέγραφε συστηματικά ό,τι…
σχέδιο προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

ΣΕΙΣΜΟΙ

Είμαστε σε πλήρη ετοιμότητα

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς παραδέχονται ότι η παρακολούθηση και ο συντονισμός
της αποκατάστασης των περιοχών που επλήγησαν από σεισμούς και η παροχή
βοήθειας στους πληγέντες πολίτες αποτελεί το μόνο ολοκληρωμένο σχέδιο
αντιμετώπισης καταστροφών – και θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα και για
άλλες περιπτώσεις απειλών.

«Οι σεισμοί που έγιναν στην Ελλάδα μάς έδωσαν τα έναυσμα για τη σύνταξη
σχεδίων αντιμετώπισης», εξηγεί ο καθηγητής Σεισμολογίας του Πανεπιστημίου
Αθηνών κ. Ευθύμιος Λέκκας. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η κατάρτιση ενός σχεδίου
απαιτεί την εργασία ετών», συμπληρώνει. Στην Ελλάδα το πρώτο εθνικό σχέδιο
«Ξενοκράτης – Σεισμοί» συντάχθηκε το 1992, αρκετά χρόνια μετά τον μεγάλο
σεισμό των Αθηνών με επίκεντρο τις Αλκυονίδες και τον σεισμό του Αιγίου. Το
1999, τη χρονιά του σεισμού της Αθήνας, έγινε επεξεργασία του νέου σχεδίου
«Ξενοκράτης – Σεισμοί» πλήρως επικαιροποιημένου.

Το σχέδιο περιλαμβάνει την ενημέρωση του πληθυσμού και την παροχή των
απαραίτητων οδηγιών για την προστασία του. Στο πλαίσιο της προσεισμικής
προετοιμασίας των εμπλεκόμενων φορέων και υπηρεσιών μάλιστα η Γενική
Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας πραγματοποιεί τακτικές ασκήσεις ετοιμότητας σε
επίπεδο νομαρχίας. Στόχος των ασκήσεων είναι, σύμφωνα με τους υπευθύνους, «η
σε “πραγματικές συνθήκες” εφαρμογή του σχεδίου .

ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ

Ετοιμοπόλεμοι

H αντιμετώπιση των πυρκαγιών σε κατοικημένες περιοχές – όπως είναι τα κέντρα
μεγάλων πόλεων – έχει ανατεθεί στην Πυροσβεστική. H ίδια πραγματοποιεί
ασκήσεις ετοιμότητας κατά καιρούς χωρίς ωστόσο τη συμμετοχή πολιτών. Ο
απεγκλωβισμός από φλεγόμενο κτίριο, η δημιουργία εναέριας γέφυρας από ταράτσα
σε ταράτσα για τη μεταφορά ατόμων, η εκκένωση κτιρίων και περιοχών
προβλέπονται από το ανάλογο σχέδιο που ωστόσο έχει ημερομηνία ίδρυσης το 1981
– λίγους μήνες μετά την πυρκαγιά μεγάλων πολυκαταστημάτων στο κέντρο της
Αθήνας -, 23 χρόνια πριν.