Διαστάσεις Mία παρένθεση στο χάος

«Λες: ”Δεν πίστευα ότι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο”. Πιστεύεις πως υπάρχει
οτιδήποτε που δεν πρόκειται να συμβεί, όταν γνωρίζεις ότι είναι πιθανό να
συμβεί, όταν βλέπεις ότι ήδη έχει συμβεί;».

Επόμενη μέρα: γυναίκα από την Ταϊλάνδη περπατά ανάμεσα στα ερείπια

Αυτά έγραφε ο Σενέκας για να παρηγορήσει τους συμπατριώτες του μετά τον
τρομερό σεισμό που σημειώθηκε το 62 μ.X. στην Καμπανία, σκοτώνοντας μέσα σε
λίγα δευτερόλεπτα χιλιάδες ανθρώπους. Μεγάλα τμήματα της Πομπηίας κατέρρευσαν
πάνω σε ανθρώπους που κοιμόντουσαν και οι πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν στη
συνέχεια κατέστησαν αδύνατη τη διάσωσή τους. Οργή και πόνος κατέλαβαν τους
υπηκόους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Πώς είναι δυνατόν αυτή η τόσο ισχυρή και
προηγμένη κοινωνία, που έκτισε υδραγωγεία και δάμασε ορδές βαρβάρων, να
αποδειχθεί τόσο ευάλωτη στους νόμους της φύσης; Πώς μπορεί να είναι τόσο
άδικος ο Θεός;

Όσο προηγμένοι κι αν είμαστε – έγραψε τότε ο Στωικός φιλόσοφος σε σειρά άρθρων
του – οι φυσικές και οι ανθρώπινες καταστροφές θα αποτελούν πάντα ένα στοιχείο
της ζωής μας. H ηρεμία δεν είναι τίποτε άλλο από μία παρένθεση ανάμεσα στο
χάος. H μοίρα μας βρίσκεται στα χέρια της Θεάς της Τύχης, η οποία μπορεί τη
μία μέρα να μας δίνει δώρα και την άλλη να μας βλέπει να πνιγόμαστε με ένα
ψαροκόκαλο ή να παρασυρόμαστε στον θάνατο από ένα τσουνάμι. Τι είναι ο
άνθρωπος; Ένα σκάφος που με τον παραμικρό κλυδωνισμό μπορεί να γίνει κομμάτια.
Ένα σώμα αδύναμο και εύθραυστο. Για είναι, λοιπόν, αυτό το σώμα ψυχολογικά
έτοιμο για την καταστροφή, ο Σενέκας είχε προτείνει ένα καθημερινό τεστ που το
αποκαλούσε στα λατινικά praemeditatio. Κάθε πρωί, προτού σηκωθούμε από το
κρεβάτι για το πρωινό, πρέπει να φανταζόμαστε όλα όσα μπορεί να πάνε στραβά
κατά τη διάρκεια της ημέρας. Πρέπει να λέμε στον εαυτό μας ότι ζούμε εν μέσω
πραγμάτων που είναι όλα προορισμένα να πεθάνουν και κατά συνέπεια να
περιμένουμε να συμβεί οτιδήποτε. Όχι να αποδεχθούμε το αδιανόητο: απλώς να
αναγνωρίσουμε ότι δεν αποκλείεται να συμβεί.

Ο μεγάλος φιλόσοφος εφάρμοσε την κοσμοθεωρία του και στην ίδια του τη ζωή.
Όταν ο Νέρων τον διέταξε να αυτοκτονήσει, εκείνος πήρε ένα μαχαίρι και, ενώ η
οικογένειά του είχε ξεσπάσει σε λυγμούς, άρχισε να κόβει με ψυχραιμία τις
φλέβες του, λέγοντας: «Τι νόημα έχει να κλαίμε για κομμάτια της ζωής; Ολόκληρη
η ζωή είναι για κλάματα». H φιλοσοφική αυτή προσέγγιση δεν πρέπει να
συγκαλύπτει μία επιστημονική πραγματικότητα. Πράγματι, είμαστε ανίσχυροι
μπροστά στη δύναμη της φύσης. Ο πλανήτης είναι ασταθής, επίγειοι παράδεισοι
δεν υπάρχουν, αλλά υπάρχουν κάποια μέτρα προστασίας. Αν οι χώρες της
Νοτιοανατολικής Ασίας είχαν εγκαταστήσει συστήματα προειδοποίησης για τα
τσουνάμι, αν είχαν τη βούληση και τα χρήματα για να τα εγκαταστήσουν, ο
απολογισμός του σεισμού θα ήταν πολύ μικρότερος. Την ώρα του πρωινού
διαλογισμού, λοιπόν, ας προβληματιστούμε λίγο και για την παγκοσμιοποίηση.