Δρόμοι

H ζωή…

… είναι κάτι μπερδεμένο. Και η Ιστορία κάτι σκοτεινό. Και ο κόσμος κάτι πολύ
δύσκολο να τον συλλάβει κανείς. Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Θεό. Τον είχαμε
για ξεγραμμένο. Πιστεύαμε πως είχε ξοφλήσει, πως είχε τελειώσει. Ήταν
ξεχασμένος, κλινικά νεκρός. Το ίδιο και οι πιστοί. Θα έλεγε κανείς πως ήταν
ένα είδος από εκείνα που απειλούνται με εξαφάνιση. Είχαμε κιόλας βιαστεί να
βάλουμε τη θρησκεία στο αρχείο, σε κάποιο ράφι της σκονισμένης προϊστορίας του
ανθρώπου. Λάθος τεράστιο.

Ο τροχός…

… της επανάληψης έρχεται για να μας το θυμίσει αμείλικτα. H πνευματικότητα
επιστρέφει. Οι προσηλυτισμοί πληθαίνουν. Οι φανατισμοί ξεπροβάλλουν πάλι μέσα
από τα βάθη όπου νομίζαμε πως τους είχαμε για πάντα θαμμένους. H πίστη. Το
πάθος. Οι αξίες. Το «αντίο» που είχαμε πει στον Θεό δεν ήταν οριστικό. Ένας
που σκέφτεται και γράφει συνήθως για τέτοια πράγματα, ο Ροζέ Πολ-Ντρουά,
θυμήθηκε στην εφημερίδα «Λε Μοντ» τον σχετικό διάλογο που άρχισε πριν από
μερικά χρόνια στη Γαλλία. Ο φιλόσοφος Λικ Φερί υποστήριζε πως το θείο
εξανθρωπίζεται. Αντίθετα, ο ιστορικός Μαρσέλ Γκοσέ έλεγε πως ο κόσμος μας έχει
οριστικά ξεφύγει από τον εναγκαλισμό της θρησκείας. Ο τρόπος που γυρίζει ο
κόσμος γύρω μας, δείχνει πως αυτός ο διάλογος θα συνεχιστεί για πολύ ακόμη.

Μια λατινική…

… παροιμία ίσως μπορεί να μας βοηθήσει να βάλουμε μερικά πράγματα στη θέση
τους: sine diabolo, nullus deus (δεν υπάρχει Θεός χωρίς τον διάβολο). Δηλαδή,
το καλό είναι τόσο πολύ ανακατεμένο με το κακό στη ζωή μας, που χρειάζεται να
έχουμε έναν διάβολο για να μπορούμε να του αποδίδουμε αυτό το κακό ­ αλλιώς, ο
Θεός θα έπρεπε να έχει μέσα του και την κακή, τη διαβολική πλευρά του. Στην
Καινή Διαθήκη, ο Χριστός είναι τόσο καλός, που αν ο διάβολος δεν υπήρχε ήδη
πριν από αυτόν, οι ευαγγελιστές θα είχαν υποχρεωθεί να τον εφεύρουν. Αν δεν
μπορούμε σήμερα ακόμη να πούμε «αντίο» στον Θεό, δεν μπορούμε να το πούμε ούτε
στον διάβολο. Γιατί η ζωή γίνεται ολοένα και ποιο μπερδεμένη, η Ιστορία ολοένα
και πιο σκοτεινή και ο κόσμος ολοένα και πιο δύσκολος να τον συλλάβει κανείς.
Το καλό είναι τόσο πολύ ανακατεμένο με το κακό, που χρειάζεται ένας διάβολος
για να το ξορκίζουμε.

Από τους άμβωνες…

… των εκκλησιών, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, πόσους ιεροκήρυκες μπορούσε
να ακούσει κανείς να προφέρουν το όνομά του; Νομίζαμε πως είχε εξοβελιστεί
οριστικά στο πυρ το εξώτερο. Όμως, καθώς οι σάλπιγγες της παγκοσμιοποίησης
γκρεμίζουν τα τείχη της Ιεριχούς, η θρησκεία επιστρέφει, μπαίνει στην
οικονομία και την πολιτική, σε χωράφια όπου πιστεύαμε πως δεν είχαν πια
πρόσβαση ούτε ο Θεός ούτε ο διάβολος. «H πιο μεγάλη πανουργία του δαιμόνιου θα
είναι να μας κάνει να πιστέψουμε πως δεν υπάρχει», είχε προφητέψει ο Μποντλέρ.