Διαστάσεις H θρησκεία του έρωτα

Το κέντρο του Σύμπαντος είναι ο άνθρωπος, λέει ο Άδωνις

«Γυναίκα, είσαι γυναίκα. Κι αυτό που καλύπτει το εσωτερικό σου αποκαλύπτεται
από τη γύμνια σου»: το τελευταίο βιβλίο του Άδωνι είναι ένα ξέσπασμα. Και ο
Συρολιβανέζος ποιητής, που μένει μονίμως στο Παρίσι, αλλά επισκέπτεται κάθε
τόσο την πατρίδα του, βάζει με τη σειρά του υποψηφιότητα για να αποτελέσει
στόχο των φανατικών ισλαμιστών. Είναι αλήθεια πως όταν λέει ότι «η μόνη
θρησκεία είναι η θρησκεία του έρωτα», δεν στρέφεται ειδικά κατά του ισλάμ. Δεν
είναι άλλωστε μόνο το ισλάμ που μισεί το σώμα, όλες οι θρησκείες απορρίπτουν
κάθε τι σωματικό, προκειμένου να ρίξουν το βάρος τους στην υπερβατικότητα.
Στην αραβο-μουσουλμανική κουλτούρα είναι απλώς πιο δύσκολο να ξεφύγεις από το
δόγμα ότι το άτομο, ως ανεξάρτητη και ελεύθερη οντότητα, ουσιαστικά δεν
υπάρχει. Κι ένας Άραβας σαν τον Άδωνι που διακηρύσσει ότι το κέντρο του
Σύμπαντος δεν είναι ο Θεός, αλλά ο άνθρωπος, γίνεται αυτόματα εχθρός των
φονταμενταλιστών.

Το ισλάμ είναι η τελευταία αποκάλυψη και το τελευταίο μήνυμα του Θεού, λέει ο
Άδωνις σε μια συνέντευξή του στη Φιγκαρό με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του
«Αρχή του σώματος, τέλος του ωκεανού» (εκδ. Mercure de France). Ο Μωάμεθ είναι
ο τελευταίος των προφητών, τον αποκαλούν μάλιστα «σφραγίδα των προφητών». Αυτό
σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, ότι ο άνθρωπος δεν έχει πια τίποτα να πει, άρα
και τίποτα να δημιουργήσει, μπορεί μονάχα να ερμηνεύει τα κείμενα που έχουν
αποκαλυφθεί. Δεύτερον, ότι και ο Θεός δεν έχει πια τίποτα να πει, αφού έστειλε
το τελευταίο του μήνυμα. H προϊσλαμική ποίηση αναζητούσε την αλήθεια, αλλά μια
αλήθεια χωρίς όρια, αφού κάθε ποιητής είχε τη δική του. Αυτό την οδήγησε σιγά
σιγά στο περιθώριο, καθώς δεν μπορούσε να συμβιώσει με έναν απόλυτο λόγο, μια
απόλυτη αλήθεια. Στη συνέχεια, οι μυστικιστές προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια
νέα σύλληψη του Θεού που δεν είχε καμιά σχέση με το Κοράνι, μια νέα αντίληψη
για τις σχέσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό. Και αυτό ήταν μια γνωστική
επανάσταση στους κόλπους του ισλάμ. Σε γενικές γραμμές, πάντως, όλοι οι
μεγάλοι Άραβες ποιητές (Αμπού Νουάς, Αμπού Ταμάμ, Αλ Μουταναμπί) ήταν κατά της
Αποκάλυψης και ήθελαν να δημιουργήσουν τη δική τους Αποκάλυψη, το δικό τους
Κοράνι.

«Έχω ερωτευθεί και τίποτα κακό δεν υπάρχει στον έρωτα/ Τότε γιατί τόσο ηλίθια
να με κατακρίνουν; / Έχω τη δική μου θρησκεία και οι άλλοι τη δική τους»,
έγραφε ο Αμπού Νουάς γύρω στο 800 μ.X. στη Βαγδάτη. Δεκατρείς αιώνες αργότερα,
ο Άδωνις υμνεί με τη σειρά του τον έρωτα. Και διεκδικεί μια θρησκεία χωρίς
εξουσία, μια αποκλειστικά πνευματική εμπειρία, που θα επιτρέπει στον καθένα να
εκφράζει τις πεποιθήσεις του.