Tο έλλειμμα των HΠA σώζει την Eυρώπη

Μετά σχεδόν 15 χρόνια ανάπτυξης χωρίς προηγούμενο, η οποία διεκόπη μόνο το
2000-2001, οι ΗΠΑ κατάφερναν να προσελκύσουν στην αγορά των μετοχών επενδυτικά
κεφάλαια που αντιστοιχούν στο 25% του ΑΕΠ. Καθώς το έλλειμμα τρεχουσών
συναλλαγών ξεπερνά τώρα το 5% του ΑΕΠ, το εξωτερικό χρέος των ΗΠΑ αυξάνεται με
ταχείς ρυθμούς. Όμως αυτό πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσει. Καμία χώρα δεν
μπορεί να συγκεντρώνει χρέη για πάντα.

Στις αρχές του 1985, όταν το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ έφτασε τα
120 δισ. δολάρια (περίπου το ένα τρίτο αυτού που είναι σήμερα), ο υπόλοιπος
κόσμος σταμάτησε να το χρηματοδοτεί. Το αποτέλεσμα ήταν να υπάρξει μια ξαφνική
υποχώρηση στην αξία του δολαρίου, το οποίο υποτιμήθηκε κατά 50% έναντι του
γερμανικού μάρκου. H Ευρώπη δεν θα ήταν καθόλου ευχαριστημένη αν κάτι τέτοιο
συνέβαινε και πάλι.

Δεν θα ωφεληθεί

Πράγματι, ο πλανήτης δεν πρόκειται να ωφεληθεί από την εξαφάνιση του
ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ – τουλάχιστον όχι αν αυτό συμβεί
γρήγορα. Αν οι ΗΠΑ σταματήσουν να κάνουν εισαγωγές, η μικρή ανάπτυξη που είχε
η Ευρώπη τον προηγούμενο χρόνο θα εξαφανιστεί και αυτή αμέσως. Ίσως μάλιστα
αυτό να συμβαίνει και τώρα: η ανατίμηση του ευρώ, από 1,20 σε 1,30 τους
προηγούμενους μήνες, ήταν αρκετή για να ανακόψει την ανάπτυξη στην Ευρώπη το
τρίτο τρίμηνο του 2004. Πριν αρχίσει να υποχωρεί το δολάριο, οι εξαγωγές των
«25» της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυξάνονταν κατά 6,5% σε ετήσια βάση, ενώ η
κατανάλωση αυξανόταν μόλις 2% και οι επενδύσεις 3%. Ακόμη και στην Ιαπωνία, η
πρόσφατη ανάκαμψη προήλθε σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις εξαγωγές. Όμως, καθώς το
γιεν ισχυροποιείται, η ιαπωνική οικονομία φαίνεται να σταματά να αναπτύσσεται.

Τρία σενάρια

H ώρα της ανάπτυξης θα έρθει για την Ευρώπη μόνον αν οι ευρωπαϊκές εταιρείες μειώσουν το κόστος και αυξήσουν την παραγωγικότητά τους

Με τις κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο να έχουν γεμίσει δολάρια και με τις
ανισότητες στο εμπορικό ισοζύγιο να γίνονται ανησυχητικές, τρεις πιθανές
λύσεις υπάρχουν: H πρώτη είναι να αυξηθεί η εγχώρια αποταμίευση στις ΗΠΑ.
Αυτό, όμως, δεν φαίνεται πιθανό, τουλάχιστον στο κοντινό μέλλον, αν
αναλογιστούμε το φιλόδοξο δημοσιονομικό σχέδιο του προέδρου Μπους και τον
συνεχιζόμενο πόλεμο στο Ιράκ. Επίσης, η αποταμίευση ιδιωτών είναι ελαφρώς
αρνητική και μια αύξηση μπορεί να οδηγήσει σε επιβράδυνση της οικονομίας
βραχυπρόθεσμα.

H δεύτερη πιθανότητα είναι να υπάρξει μεγαλύτερη διολίσθηση του δολαρίου, που
θα το κάνει να υποχωρήσει σε ακόμη πιο χαμηλά επίπεδα έναντι του ευρώ και του
γιεν.

H ανατίμηση του κινεζικού γουάν θα βοηθούσε σε αυτό. Τρίτο ενδεχόμενο, να
αυξηθεί η ανάπτυξη στην Ευρώπη, κάτι που θα αύξανε τις εξαγωγές των ΗΠΑ. Αυτό
μπορεί να συμβεί μόνον αν οι ευρωπαϊκές εταιρείες μειώσουν το κόστος και
αυξήσουν την παραγωγικότητά τους.

Όπως πάντα, ανακοινώνονται ένα σωρό σχέδια και δίνονται υποσχέσεις για
«διαρθρωτικές αλλαγές», αλλά καμία από αυτές δεν αναμένεται να εφαρμοστεί
σύντομα.

Τι μπορεί να γίνει, λοιπόν; Μια εναλλακτική λύση είναι να αυξηθούν οι ώρες
απασχόλησης χωρίς να υπάρξει αντίστοιχη αύξηση των αποδοχών. Στις αρχές της
δεκαετίας του ’70, Αμερικανοί και Ευρωπαίοι εργάζονταν τον ίδιο αριθμό ωρών.
Σήμερα, οι Ευρωπαίοι εργάζονται 50% λιγότερο κατά μέσον όρο στη Γαλλία και στη
Γερμανία από ό,τι στις ΗΠΑ.

Οι ώρες εργασίας

Αυτό οφείλεται εν μέρει στην υψηλότερη φορολογία που ισχύει στην Ευρώπη – και
δεν μπορεί να αλλάξει. Ουδείς μπορεί να υποχρεώσει κάποιον να εργαστεί, αν
εκείνος θεωρεί ότι οι καθαρές αποδοχές του είναι πολύ χαμηλές λόγω της υψηλής
φορολογίας. Όμως η σχετική μείωση των ωρών εργασίας οφείλεται και στην
επιτυχία των συνδικαλιστικών σωματείων να κατακτήσουν περισσότερο χρόνο
διακοπών. Οι μεταρρυθμίσεις στην εργατική νομοθεσία που θα επιτρέπουν την
απασχόληση περισσότερων ωρών, δεν θα μειώσουν το συνολικό εισόδημα των
εργαζομένων, αλλά το κόστος παραγωγής. Ήδη στον Τύπο έχουν αρχίσει να γίνονται
σχετικές αναφορές και – ελπίζουμε – να συμβαίνει το ίδιο μεταξύ των επικεφαλής
των σωματείων και εκείνων που καθορίζουν την οικονομική πολιτική.

Ευπρόσδεκτο

Μέχρι να συμβεί αυτό, είναι προς το συμφέρον τού κόσμου να επιτρέψει στην
Αμερική να έχει αυτό το χωρίς προηγούμενο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών,
χρηματοδοτώντας το με ρυθμό 500 δισεκατομμυρίων δολαρίων τον χρόνο. Αυτό
επιτρέπει στους Κινέζους να διατηρούν σταθερό το νόμισμά τους έναντι του
δολαρίου, να παραμένουν υπερανταγωνιστικοί και, επομένως, να γίνεται εφικτή η
μεταφορά 200 εκατ. εργαζομένων από τη γεωργία στη μεταποίηση. Αυτός είναι ο
στόχος των αρχών για τα επόμενα 10 χρόνια. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών
συναλλαγών των ΗΠΑ είναι ο μόνος παράγων που κρατά ζωντανή την ανάπτυξη στην
Ευρώπη.

Όμως, αυτό δεν θα διατηρηθεί για πάντα. H Ευρώπη θα πρέπει να σταματήσει να
σκέπτεται ότι οι ΗΠΑ θα σώσουν την οικονομία της και να αρχίσει να βασίζεται
στις δικές της δυνάμεις. Ας μην εκπλαγούμε, πάντως, αν η επόμενη οικονομική
επιβράδυνση «χρεωθεί» στις ΗΠΑ και την υποτίμηση του δολαρίου. Είναι πάντα
χρήσιμο να υπάρχει αποδιοπομπαίος τράγος.

© Project Syndicate, Νοέμβριος 2004

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ

Ο Francesco Giavazzi είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο
Bocconi του Μιλάνου

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ