Διαστάσεις H βιβλιοθήκη με τους καθρέφτες

Ας φανταστούμε μια βιβλιοθήκη με όλες τις ιστορίες που έχουν χρησιμοποιήσει
ως σύμβολο τον καθρέφτη. Ίσως να μοιάζει κι αυτή με έναν τεράστιο καθρέφτη
όπου θα έχουν πέσει, όπως σε ένα πηγάδι, όλες οι λέξεις.

Τζοβάνι Μπελίνι: «Νεαρή γυμνή γυναίκα μπροστά στον καθρέφτη» (1515)

H λαίδη του Σάλοτ ζούσε σε έναν πύργο κοντά στο παλάτι του Κάμελοτ. Ύστερα από
μάγια που της έκαναν, μπορούσε να κοιτάξει τον έξω κόσμο μόνο με τη βοήθεια
ενός καθρέφτη. Μια μέρα, ο ιππότης Λάνσελοτ πλησίασε το απομονωμένο νησί όπου
βρισκόταν ο πύργος και η λαίδη δεν μπόρεσε να αντισταθεί στον πειρασμό να
πλησιάσει στο παράθυρο για να τον δει. Τότε ο καθρέφτης έγινε κομμάτια, όπως
και η ζωή της. Σε ένα υπέροχο ποίημά του, που ενέπνευσε πολλούς Προραφαηλίτες,
ο Άλφρεντ Τένυσον περιγράφει πως η λαίδη εγκαταλείπει τον πύργο, ανεβαίνει σε
μια βάρκα και απομακρύνεται, τραγουδώντας, μέχρι το τέλος.

Οι καθρέφτες σκοτώνουν. Είτε γιατί μας δείχνουν όμορφους, και ξέρουμε ότι αυτή
η ομορφιά έχει ημερομηνία λήξεως, είτε γιατί μας δείχνουν άσχημους, και την
ασχήμια δεν την αντέχουμε. Και οι δύο καταστάσεις, η ομορφιά και η ασχήμια,
έχουν την ικανότητα να σπάνε τους καθρέφτες και να δίνουν τέλος στη ζωή.
Υπάρχουν βέβαια και καλοί καθρέφτες που μας προστατεύουν, μας δίνουν θάρρος,
τροφοδοτούν τις ψευδαισθήσεις μας. Για να κόψει το κεφάλι της τρομακτικής
Μέδουσας, η Αθηνά χαρίζει στον Περσέα έναν καθρέφτη που του επιτρέπει να
αποφύγει το θανατηφόρο βλέμμα της Γοργόνας. Σε μια συγκινητική ιστορία του
Γιασουνάρι Καβαμπάτα, ο μικροσκοπικός καθρέφτης μετατρέπεται σ’ έναν κόσμο
όπου το ζευγάρι των ερωτευμένων μπορεί να συνεχίσει να ζει, παρά τον επώδυνο
χωρισμό του. H μητριά της Σταχτοπούτας ρωτάει κάθε μέρα τον καθρέφτη της αν
υπάρχει στον κόσμο γυναίκα πιο όμορφη από κείνη. Μιλάμε με τους καθρέφτες,
τους ζητάμε πληροφορίες και διαβεβαιώσεις, θέλουμε να μας κολακέψουν και να
χαράξουν για μας το πιο ευτυχισμένο μέλλον. Κι όταν δεν έχουμε καθρέφτες, τους
κατασκευάζουμε. Είμαστε όντα εύθραυστα, δεν έχουμε εμπιστοσύνη στα δικά μας
μάτια, στις δικές μας επιθυμίες, στα δικά μας αισθήματα, για να τα πιστέψουμε
θέλουμε να τα δούμε να αντανακλώνται στα μάτια των άλλων, που με τον τρόπο
αυτό μετατρέπονται σε καθρέφτες. Αυτό κάνει κι ο βασιλιάς Μυρσίλος στην
ομώνυμη όπερα του Αλεξάντερ Ζεμλίνσκι, που στηρίζεται σε ένα βιβλίο του Αντρέ
Ζιντ: είναι σίγουρος ότι η βασίλισσα είναι η ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο,
αλλά δεν μπορεί να ζήσει μόνος μαζί της, ανοίγεται λοιπόν σε άλλα μάτια και τα
καταστρέφει όλα.

Μια βιβλιοθήκη των αντιφάσεων, αυτό θα ήταν λοιπόν η βιβλιοθήκη με τους
καθρέφτες. Κάθε βιβλίο, σημειώνει η Μέντσου Γκουτιέρες στην Ελ Παΐς,
αμφιταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο πόλους: την επιθυμία να εξαφανιστεί στο
καθρέφτισμά του, να μην είναι παρά μια απλή ματιά, και τον φόβο ότι δεν θα
καθρεφτιστεί ξανά ποτέ.