Xωρίς αντάλλαγμα το «ναι»

H Ελλάδα είναι η πλέον χαμένη χώρα της E.E. από τη Σύνοδο Κορυφής των
Βρυξελλών, καθώς δεν έλαβε κανένα ουσιαστικό αντάλλαγμα για το πράσινο φως που
δόθηκε στην Τουρκία.

Αυτό είναι το κύριο συμπέρασμα διπλωματικών κύκλων που μελέτησαν ενδελεχώς το
τελικό κείμενο της Συνόδου Κορυφής. Στα ελληνοτουρκικά, λένε οι ίδιοι κύκλοι,
ανετράπησαν ουσιαστικά όλα τα κεκτημένα του Ελσίνκι: η Τουρκία δεν δεσμεύεται
πουθενά να επιλύσει τις διαφορές της με την Ελλάδα, ενώ εγκαταλείπεται και
κάθε χρονικό όριο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να υπάρξει βελτίωση στις
ελληνοτουρκικές σχέσεις. Μάλιστα στο κείμενο των συμπερασμάτων της Συνόδου δεν
υπάρχει καν η δέσμευση της Άγκυρας ότι θα αποφύγει την απειλή χρήσης βίας κατά
της Ελλάδας. Έτσι, λένε οι ίδιες πηγές, η πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων
δεν αποτελεί πλέον όρο στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Και βέβαια,
δεσμευτικός δεν είναι ούτε ο τρόπος επίλυσης των διαφορών – προσφυγή στο
Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Ωστόσο, τόσο για τον κ. Καραμανλή όσο και για τον Π. Μολυβιάτη η διατύπωση για
τα ελληνοτουρκικά θεωρείται θετική για τα ελληνικά συμφέροντα. Όπως
υποστήριξαν, το δεσμευτικό ως προς το μέσο και τον χρόνο ήταν κάτι που η Αθήνα
δεν επιθυμούσε, αφού σύμφωνα με την κυβέρνηση λειτουργεί εις βάρος της
Ελλάδας. Κι αυτό διότι, όπως εκτιμά η κυβέρνηση, όσο προχωρεί η Τουρκία στον
ευρωπαϊκό δρόμο τόσο πιο καλοί θα είναι οι όροι επίλυσης των ελληνοτουρκικών
διαφορών.

Αμφισβητούν την επιτήρηση

H ελληνική κυβέρνηση υποστήριξε ακόμη ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με τη
διατύπωση στο κείμενο των συμπερασμάτων μπαίνουν υπό την επιτήρηση της Ένωσης.
Κάτι όμως που, όπως έλεγαν διπλωματικές πηγές, επίσης μπορεί να αμφισβητηθεί.
H σχετική διατύπωση είναι ότι «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα ενημερώνεται για την
πορεία των διερευνητικών επαφών Ελλάδας – Τουρκίας». Αντιθέτως, στην απόφαση
του Ελσίνκι αναφερόταν ρητά ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο «θα εξετάζει» σε
καθορισμένο χρόνο τα ελληνοτουρκικά.

Σε ό,τι αφορά τη διατύπωση για την Κύπρο, την υποχρέωση, δηλαδή, της Τουρκίας
να επεκτείνει το Πρωτόκολλο Τελωνειακής Ένωσης και με την Κύπρο, μπορεί να
βρει κανείς και θετικά και αρνητικά στοιχεία. Το θετικό είναι ότι για πρώτη
φορά τίθεται θέμα αναγνώρισης, έστω κι έμμεσης, της Κύπρου από την Τουρκία.
Σύμφωνα με την ανάγνωση της ελληνικής και της κυπριακής κυβέρνησης, η υπογραφή
αυτού του Πρωτοκόλλου, η ντε φάκτο αναγνώριση δηλαδή, θα γίνει πριν από την
τελετή έναρξης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων στις 3 Οκτωβρίου 2005. Το ίδιο
το κείμενο των συμπερασμάτων, όμως, αφήνει τη δυνατότητα μιας άλλης ανάγνωσης:
ότι η υπογραφή θα γίνει πριν από την έναρξη των «πραγματικών διαπραγματεύσεων»
– δηλαδή, ακόμη και σε δύο ή τρία χρόνια, αφού οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις
της Άγκυρας δεν πρόκειται να ξεκινήσουν παρά όταν θα έχει υλοποιηθεί η
«διαδικασία εξέτασης». Μια διαδικασία κατά την οποία οι επιδόσεις της Τουρκίας
σε όλους τους τομείς περνούν από κόσκινο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο κ. Ερντογάν
δεν αναφέρθηκε καθόλου στον χρόνο που θα υπογραφεί το πρωτόκολλο.

Απόφαση των «25»

Στις παραπάνω επιφυλάξεις υπάρχει ο αντίλογος τη κυβέρνησης, ότι δεν πρόκειται
να επιτρέψει την τελετουργική έναρξη εάν δεν έχει υπογραφεί το Πρωτόκολλο.
Όμως, η τελετουργική έναρξη θα είναι απόρροια της κοινής θέσης των «25», την
οποία επεξεργάζονται ήδη οι υπηρεσίες της Κομισιόν, και η οποία υιοθετείται με
ειδική πλειοψηφία και όχι με ομοφωνία.

Από την άλλη μεριά, η ελληνική πλευρά είναι κερδισμένη από τη δυνατότητα που
δίνει το κείμενο συμπερασμάτων να μπορεί να διακόψει τη διαδικασία των
διαπραγματεύσεων εάν βρει συμμάχους εντός της Ένωσης τόσους ώστε να αποτελούν
το ένα τρίτο των μελών – όπως προβλέπει το κείμενο συμπερασμάτων. Και θα
μπορεί επίσης να μπλοκάρει ακόμη και μόνη της την ολοκλήρωση των
διαπραγματεύσεων σε κάποιο κεφάλαιο, έστω κι αν διαφωνούν οι άλλοι 24 εταίροι.
Τα παραπάνω αποτελούν, όπως λένε διπλωματικοί κύκλοι, δίχως άλλο ασφαλιστικές
δικλίδες.

Ένα άλλο κέρδος για την Ελλάδα και την Ευρώπη είναι οι πραγματικά σκληροί όροι
που πρέπει να εκπληρώσει η Τουρκία για να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις.
Εάν θέλει να τους υλοποιήσει η Άγκυρα, θα ωθήσει τη χώρα σε μια διαδικασία
εκδημοκρατισμού, γεγονός που λειτουργεί προς όφελος πρωτίστως των γειτόνων
της.