Tο μεγάλο στριπτίζ της απογραφής

Σκληρή απάντηση στους κυβερνητικούς ισχυρισμούς για τα υπερβολικά
δημοσιονομικά ελλείμματα των προηγούμενων ετών, τα οποία υποτίθεται ότι έφερε
στο φως η δημοσιονομική απογραφή, έδωσαν χθες τρία αρμόδια στελέχη του
οικονομικού επιτελείου της προηγούμενης κυβέρνησης.

Οι δύο τελευταίοι πρόεδροι του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων κ.κ. B.
Ράπανος και Γ. Στουρνάρας και ο γενικός γραμματέας της ΕΣΥΕ (Εθνική Στατιστική
Υπηρεσία) κ. N. Καραβίτης, κατ’ εξοχήν υπεύθυνοι τα προηγούμενα χρόνια για τη
χορήγηση στοιχείων στην Eurostat και τις διαπραγματεύσεις μαζί της, συνέταξαν
σημείωμα στο οποίο σχολιάζουν και ανατρέπουν ένα προς ένα τα «ενοχοποιητικά
στοιχεία» της τελευταίας έκθεσης της Eurostat. Το σημείωμα αυτό, το οποίο
δημοσιεύουν «TA ΝΕΑ», πρόκειται να αποσταλεί στα μέλη της Νομισματικής
Επιτροπής τις επόμενες ημέρες εν όψει της συνεδρίασης της Κομισιόν στις 22
Δεκεμβρίου, όπου θα εισηγηθεί τη λήψη πρόσθετων μέτρων λιτότητας στο πλαίσιο
των διογκωμένων «ελλειμμάτων» της απογραφής.

Το σημείωμα έχει διπλό στόχο: την κυβέρνηση για τις αδιαφανείς διαδικασίες τις
οποίες ακολούθησε και τη σκοπιμότητα που έκρυβαν οι χειρισμοί της, αλλά και τη
Eurostat γιατί σύρθηκε στη λογική της κυβέρνησης και δέχθηκε να ανατρέψει εκ
των υστέρων όσα η ίδια είχε συμφωνήσει στο παρελθόν με τα στελέχη της
προηγούμενης κυβέρνησης.

«H κυβέρνηση», καταλήγει το σημείωμα, «στην προσπάθειά της να καταδείξει
αναξιόπιστη την προκάτοχό της και συγχρόνως να μειώσει τεχνητά τα
δημοσιονομικά ελλείμματα των δικών της μελλοντικών χρήσεων, εξέθεσε
ανεπανόρθωτα τη χώρα. Το αποτέλεσμα είναι: α) να τεθεί η χώρα σε καθεστώς
δημοσιονομικής εποπτείας, β) να αμφισβητηθεί η ένταξή της στην ΟΝΕ, αδικώντας
έτσι κατάφωρα την πολυετή προσπάθεια του ελληνικού λαού και των κυβερνήσεών
του. Οι επιπτώσεις είναι πολλές και σοβαρές, όπως η απώλεια αξιοπιστίας και
κύρους διεθνώς και η μείωση των βαθμών ελευθερίας στην άσκηση της οικονομικής
πολιτικής».

Οι τρεις οικονομολόγοι χρησιμοποίησαν τη γλώσσα των αριθμών και επικαλέσθηκαν
γεγονότα που οι ίδιοι γνωρίζουν από πρώτο χέρι για να καταλήξουν στο
συμπέρασμα ότι:

* Ούτε το έλλειμμα του 1999 με το οποίο εισήλθε η χώρα στην ΟΝΕ, αλλά ούτε και
αυτό του 2003 με το οποίο η χώρα μπήκε στη διαδικασία του υπερβολικού
ελλείμματος ήταν στην πραγματικότητα πάνω από 3%.

* Ουδέποτε υπήρξαν «κρυφά στοιχεία και διπλά βιβλία», όπως άλλωστε
δείχνει και η ίδια η έκθεση της Eurostat, από την οποία προκύπτει ότι όλα τα
στοιχεία όχι μόνο ήταν γνωστά, αλλά και αποτέλεσαν κατά καιρούς σημεία
συζήτησης, τα οποία σταδιακά διευθετήθηκαν.

* Ουδέποτε υπήρξε διαδικασία πραγματικής δημοσιονομικής απογραφής. «Οι
διαδικασίες που ακολουθήθηκαν ήταν αδιαφανείς, δεν συμμετείχαν σε αυτές
ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες και είναι λυπηρό ότι η Eurostat δεν επεδίωξε να
έρθει σε επαφή με τους προηγούμενους χειριστές των θεμάτων, προκειμένου να
διαμορφώσει ολοκληρωμένη και αντικειμενική άποψη», σημειώνουν.

* H αλλαγή του τρόπου καταγραφής των αμυντικών δαπανών έγινε με σκοπό
να μειώσει τις μελλοντικές υποχρεώσεις της κυβέρνησης και είναι από μόνη της
υπεύθυνη για την υπέρβαση του ορίου του 3% του ΑΕΠ.

Επτά «μαύρες τρύπες»

Τα βασικότερα σημεία, τα οποία σχολιάζει το σημείωμα των Ράπανου, Στουρνάρα
και Καραβίτη για την απογραφή είναι τα εξής:

1. ΑΜΥΝΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ

«Ήθελαν να αποφύγουν την αύξηση του ελλείμματος κατά τη δική τους
τετραετία»

Οι τρεις οικονομολόγοι κατηγορούν την κυβέρνηση ότι επικαλέσθηκε δήθεν άγνοια
των στοιχείων για τις παραλαβές αμυντικών εξοπλισμών, ώστε να δεχθεί η
Eurostat να αλλάξει τον τρόπο καταγραφής τους, στη βάση των πληρωμών,
φουσκώνοντας τα ελλείμματα των προηγούμενων ετών.

Οι συντάκτες του σημειώματος διερωτώνται πώς είναι δυνατόν να μη γνωρίζει μία
χώρα τις παραλαβές των εξοπλισμών της, πώς διεκόπη η σχετική ροή πληροφόρησης
που υπήρχε ώς τον Μάρτιο του 2004 και γιατί η κυβέρνηση δεν ζήτησε πίστωση
χρόνου για να βρει τη «χαμένη» πληροφόρηση.

«H Eurostat», σημειώνουν, «μετά την άρνηση της κυβέρνησης να δώσει στοιχεία
για τις παραλαβές αμυντικού εξοπλισμού, σύρθηκε στο παιχνίδι για την καταγραφή
την εξοπλιστικών δαπανών με εναλλακτικό τρόπο στα ελλείμματα των ετών
1999-2003».

Κατά τους κ.κ. Στουρνάρα, Ράπανο και Καραβίτη, η κυβέρνηση μεθόδευσε την
εξέλιξη αυτή για να αποφύγει την αύξηση του ελλείμματος κατά τη δική της
τετραετία, όταν θα αρχίσουν οι παραλαβές του εξοπλιστικού υλικού και ουδόλως
την απασχόλησε ο κίνδυνος αμφισβήτησης της ένταξης στην ΟΝΕ που προκάλεσε.

2. ΠΛΕΟΝΑΣΜΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΤΑΜΕΙΩΝ (άσπρη τρύπα)

«Μια έρευνα που δεν δημοσιοποιήθηκε ποτέ»

Όπως παρατηρούν οι συντάκτες του σημειώματος, η προηγούμενη κυβέρνηση είχε
υπογράψει υπουργική απόφαση για να αρχίσει σχετική έρευνα για τον υπολογισμό
τού ακριβούς μεγέθους των πλεονασμάτων αυτών, η οποία άρχισε πριν από τις
εκλογές και ολοκληρώθηκε έπειτα από αυτές. Όμως, τα αποτελέσματα της έρευνας
δεν δημοσιοποιήθηκαν «κατά παράβαση των στατιστικών αρχών και της πρακτικής
που ακολουθεί η ΕΣΥΕ». Παρ’ όλα αυτά, τα ελλείμματα του 2002 και 2003
επιβαρύνθηκαν με 0,4% και 0,6% αντιστοίχως, λόγω μείωσης των καταγεγραμμένων
πλεονασμάτων.

3. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΕΣΟΔΑ

H μεταφορά εσόδων του ΦΠΑ από το 2003 στο 2004

Όπως είναι γνωστό η πρώτη φάση της απογραφής, με την οποία αυξήθηκε το
έλλειμμα από 1,7% του ΑΕΠ σε 2,9% του ΑΕΠ, στηρίχθηκε στην ακύρωση νομοθετικής
ρύθμισης της προηγούμενης κυβέρνησης με την οποία είχαν εγγραφεί στα έσοδα του
2003 φόροι από ΦΠΑ που είχαν εισπραχθεί το 2004, αλλά αντιστοιχούσαν εν μέρει
στο 2003. Με τη νέα νομοθετική ρύθμιση τα σχετικά έσοδα μεταφέρθηκαν εξ
ολοκλήρου στο 2004.

4. ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ E.E.

«Δεν κατέγραψαν ποσά τα οποία θα εισπράττονταν αργότερα»

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο επιβαρύνθηκε κατά 0,3% του ΑΕΠ το έλλειμμα του
2003 είναι η μείωση των εσόδων που είχαν εγγραφεί ως έσοδα από την Ευρωπαϊκή
Ένωση. H έκθεση της Eurostat αναφέρει ότι είχε γίνει υπολογιστικό σφάλμα, αλλά
οι συντάκτες του σημειώματος τονίζουν ότι στην πραγματικότητα η Eurostat
εγκατέλειψε τη λεγόμενη αρχή της ουδετερότητας, που εφάρμοζε έως τότε και με
βάση την οποία ως έσοδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση «καταγράφονται τα ποσά που
αντιστοιχούν στις σχετικές δαπάνες του Δημοσίου για συγχρηματοδοτούμενα έργα,
ασχέτως αν μέρος αυτών, για διοικητικούς και μόνο λόγους, μπορεί να
εισπράττονται αργότερα». Για τον λόγο αυτό και μόνο το έλλειμμα που
ανακοινώθηκε τον Μάιο θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον κατά 0,3% χαμηλότερο και
να μην υπερβαίνει το 3% του ΑΕΠ, τονίζουν οι τρεις συντάκτες του κειμένου.

5. ΕΣΟΔΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΟ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟ

Διαγραφή 345 εκατ. ευρώ από τα έσοδα

H Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία διέγραψε επίσης από τα έσοδα του 2004 345
εκατ. ευρώ, από τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου του Ταχυδρομικού
Ταμιευτηρίου. Όμως, όπως σημειώνεται στο έγγραφο Στουρνάρα, Ράπανου και
Καραβίτη, η σημερινή κυβέρνηση ψήφισε μόλις χθες διάταξη, στον νόμο για τα
διεθνή λογιστικά πρότυπα, η οποία της επιτρέπει να χρησιμοποιήσει μέρος των
αποθεματικών του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων για να αποπληρώσει τα χρέη
των νοσοκομείων. Στην ουσία, δηλαδή, κάνει ό,τι έκανε η προηγούμενη κυβέρνηση
με το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και απέρριψε η Eurostat!

6. ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

Κεφαλαιοποίηση τόκων του παρελθόντος

Οι συντάκτες του σημειώματος υποστηρίζουν πως η αναθεώρηση του δημόσιου χρέους
καλύπτεται από αδιαφάνεια και χειρισμούς που γεννούν πολλά ερωτήματα.
Συμπεραίνουν, πάντως, ότι η κεφαλαιοποίηση τόκων του παρελθόντος αύξησε
αντίστοιχα το χρέος, ενώ στο εξής οι πληρωμές αυτών των τόκων θα μετρούν ως
χρεολύσια και δεν θα επιβαρύνουν το έλλειμμα, σύμφωνα με τους κανόνες του
Μάαστριχτ. Έτσι, η κυβέρνηση καταφεύγει στην προσφιλή της τακτική να
επιβαρύνεται το παρελθόν για να ελαφρύνεται η δική της διαχείριση.

7. ΛΟΙΠΕΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ (κεφαλαιακές μεταβιβάσεις)

Χρήση άλλου εθνικολογιστικού συστήματος

H σημαντικότερη άλλη αναθεώρηση αφορούσε τις κεφαλαιακές μεταβιβάσεις σε
δημόσιες επιχειρήσεις, με τη μορφή συμμετοχής στις αυξήσεις των μετοχικών τους
κεφαλαίων. Το 2002, η Eurostat είχε επικυρώσει και αναθεωρήσει εν μέρει τα
σχετικά στοιχεία για τα έτη μετά το 2000, αλλά τον Οκτώβριο του 2004 επανήλθε
με το αίτημα να ξεκινήσει η αναθεώρηση από το 1997. Μάλιστα, στις νέες
αναθεωρήσεις της χρησιμοποίησε το νέο εθνικολογιστικό σύστημα (ESA 95) και όχι
αυτό που είχε χρησιμοποιηθεί για τις 11 χώρες-μέλη που πρώτες δημιούργησαν τη
ζώνη του ευρώ, κάτι που παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχείρισης των
κρατών-μελών.

Τα δύο στάδια της αναθεώρησης των ελλειμμάτων

ΟΙ κ. ΡΑΠΑΝΟΣ, Στουρνάρας και Καραβίτης υπενθυμίζουν ότι η τελευταία
φορά που η Eurostat είχε εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις σχετικά με τα ελληνικά
στοιχεία ήταν το 2002 και αυτές αφορούσαν μόνο την ταξινόμηση των προμετόχων
και τις αυξήσεις μετοχικών κεφαλαίων ορισμένων επιχειρήσεων. Στη συνέχεια,
όμως, έπειτα από διαβουλεύσεις με τις Ελληνικές Αρχές, η Eurostat ήρε τις
επιφυλάξεις της αυτές και επικύρωσε τα ελληνικά δημοσιονομικά στοιχεία. Στις
16 Μαρτίου 2004, όταν δημοσίευσε τα στοιχεία του ελλείμματος και του χρέους
για όλες τις χώρες της E.E., είχε μόνο μία παρατήρηση για την Ελλάδα, η οποία
αφορούσε το πλεόνασμα των ασφαλιστικών ταμείων. Για το θέμα αυτό, ήδη είχε
δρομολογηθεί στατιστική έρευνα από την ΕΣΥΕ.

Από εκεί και πέρα, όμως, σημειώνουν οι τρεις, η αναθεώρηση του ελλείμματος του
2003 κατά τρεις μονάδες του ΑΕΠ έγινε σταδιακά με πρωτοβουλία της κυβέρνησης.
Σε πρώτο στάδιο, επιβαρύνθηκε το έλλειμμα με την αναθεώρηση των εσόδων από την
E.E. (0,3% του ΑΕΠ), τη μεταφορά φορολογικών εσόδων από το 2003 στο 2004
(0,9%) και την αναταξινόμηση των εσόδων από το T.T. (0,2%), με αποτέλεσμα να
υπερβεί το όριο του 3% του ΑΕΠ. Σε δεύτερο στάδιο, το έλλειμμα επιβαρύνθηκε
από τον νέο τρόπο αποτύπωσης των αμυντικών δαπανών (0,7%), την αναθεώρηση του
πλεονάσματος των ασφαλιστικών ταμείων (0,6%) και την αναθεώρηση των πληρωμών
για τόκους (0,1%).

«Χρησιμοποίησαν δύο μέτρα και δύο σταθμά»

H ΑΛΛΑΓΗ του τρόπου εγγραφής των αμυντικών δαπανών στον προϋπολογισμό
με βάση τις πληρωμές και όχι την παραλαβή των εξοπλισμών, όπως γινόταν ώς
τώρα, ήταν η βασικότερη αιτία αύξησης των ελλειμμάτων. Σχετικά, οι συντάκτες
του σημειώματος επισημαίνουν:

«Όπως αναφέρεται στην έκθεση (σ.σ. της Eurostat) από το 2002 η Ελλάδα
ακολουθούσε τις οδηγίες της Eurostat, καταγράφοντας τις εξοπλιστικές δαπάνες
στο δημοσιονομικό έλλειμμα κατά το ποσό που αντιστοιχούσε σε παραλαβές και στο
δημόσιο χρέος κατά το ποσό που αντιστοιχούσε σε προκαταβολές,
προχρηματοδοτήσεις, τμηματικές καταβολές κ.τ.λ. H Eurostat επικύρωσε την
επιλογή αυτή και έκλεισε το θέμα.

Τον Απρίλιο του 2004, η νέα κυβέρνηση πληροφόρησε την Eurostat ότι, σε
αντίθεση με τη μέχρι τότε πρακτική, η χώρα δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει τι
παραλαβές εξοπλισμών έκανε και πότε. Τον Σεπτέμβριο, η κυβέρνηση επιβεβαίωνε
ότι καμία πληροφορία για παραλαβές δεν ήταν διαθέσιμη και ως εκ τούτου θα
κατέφευγε στην εναλλακτική (και σχετικά μη προτιμητέα από τη Eurostat) μέθοδο
της καταγραφής των δαπανών με βάση τις ταμειακές καταβολές. Το αποτέλεσμα ήταν
η επιπλέον επιβάρυνση του ελλείμματος όλων των ετών από το 1997 έως το 2003 με
ποσά που κυμαίνονται ετησίως και φτάνουν μέχρι 1,9% του ΑΕΠ».

Το αντίστροφο

Σημειώνουν, επίσης, ότι ενώ η κυβέρνηση άλλαξε τον τρόπο καταγραφής των
αμυντικών δαπανών στη βάση των πληρωμών, έκανε το εντελώς αντίστροφο με τα
χρέη των νοσοκομείων. H διαδικασία που υιοθέτησε προβλέπει ότι οι δαπάνες θα
επιβαρύνουν τα ελλείμματα των προηγουμένων ετών κατά τα οποία έγιναν οι
παραλαβές και όχι τα τα έτη πληρωμής.

«Με αυτό τον τρόπο», αναφέρεται στο σημείωμα, «η Ελλάδα εμφανίζεται να
χρησιμοποιεί δύο μέτρα και σταθμά. Από τη μία πλευρά εμφανίζεται ως χώρα που
γνωρίζει επακριβώς πότε ένα μικρό νοσοκομείο παραλαμβάνει ασπιρίνες, αλλά δεν
είναι σε θέση να γνωρίζει πότε παρελήφθησαν μαχητικά αεροσκάφη»…