Ο… αυτόματος πιλότος της ακρίβειας στην αγορά

«Συμφωνίες κυρίων» πυροδοτούν την ακρίβεια στην αγορά. Οι αυξήσεις τιμών σε
προϊόντα βασικά για τους καταναλωτές έχουν μπει σε αυτόματο πιλότο. Σε
βασικούς κλάδους της οικονομίας παρατηρούνται ίδιες τιμές και ίδιες
ανατιμήσεις σε προϊόντα της ίδιας κατηγορίας από τις εταιρείες που
δραστηριοποιούνται σ’ αυτούς. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον
της Επιτροπής Ανταγωνισμού που επιχειρεί να χαρτογραφήσει την αγορά καθώς
υποψιάζεται ότι ολιγοπωλιακές συνθήκες σε συγκεκριμένους κλάδους ανεβάζουν τις
τιμές. Έτσι σύμφωνα με πληροφορίες η επιτροπή έχει εστιάσει την προσοχή της
μεταξύ άλλων, στους κλάδους των τροφίμων, των ποτών και αναψυκτικών, των
καυσίμων, του τσιμέντου και του χάλυβα στους οποίους έχουν εκδηλωθεί
διαδοχικές και μεγάλες αυξήσεις τιμών την τελευταία διετία. Πρόκειται για
κλάδους στους οποίους λίγες επιχειρήσεις κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο της
αγοράς.

Νέος γύρος ανατιμήσεων

Αυτή την περίοδο μάλιστα οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν νέο
γύρο ανατιμήσεων στα τρόφιμα, τα ποτά και τα αναψυκτικά, ο οποίος έχει
ξεκινήσει από τον Οκτώβριο και αναμένεται να ολοκληρωθεί στα μέσα Ιανουαρίου
του νέου έτους. Οι ανατιμήσεις αυτές σε ορισμένες περιπτώσεις, φθάνουν ακόμη
και το 20% και αφορούν βασικά είδη τροφίμων, όπως τυροκομικά προϊόντα,
αλλαντικά, απορρυπαντικά, προϊόντα καθαριότητας, χαρτικά, είδη οικιακής
χρήσης, κρασιά, αλκοολούχα ποτά, ζαχαροειδή κ.ά. Ενδεικτικό των διαστάσεων που
έχει προσλάβει η ακρίβεια είναι ότι οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα (από τον
Σεπτέμβριο του 2003) ξεπερνούν το 10% σε δεκάδες προϊόντα, όταν στο ίδιο
διάστημα ο πληθωρισμός «έτρεχε» με ρυθμό γύρω στο 3%. Από την αρχή του έτους η
μέση τιμή πώλησης της αμόλυβδης βενζίνης έχει αυξηθεί κατά 14,5% σε σχέση με
το αντίστοιχο διάστημα πέρυσι και του πετρελαίου κίνησης κατά 8%, στο όνομα
των αυξήσεων των διεθνών τιμών του πετρελαίου. H αποκλιμάκωση, όμως, των
λιανικών τιμών του πετρελαίου θέρμανσης και κίνησης, αλλά και της αμόλυβδης
βενζίνης, κατά τις τελευταίες εβδομάδες, είναι πολύ μικρότερη από αυτή που θα
δικαιολογούσε η μεγάλη πτώση των διεθνών τιμών του μαύρου χρυσού στο ίδιο
διάστημα.

Σε τσιμέντο και χάλυβα

Ισχυρό πλήγμα έχει υποστεί ο καταναλωτής και από τις αυξήσεις στις τιμές του
τσιμέντου και του χάλυβα (π.χ. οπλισμένο σκυρόδεμα). Στην αγορά του τσιμέντου
επιβάλλονται πάγιες ετήσιες ανατιμήσεις της τάξης του 3,5%, που για το 2005 θα
προσλάβουν μεγαλύτερες διαστάσεις, όπως προαναγγέλλουν οι βιομήχανοι. Στον
χάλυβα και στην αγορά σκυροδέματος, οι αυξήσεις των τιμών έχουν ξεπεράσει κάθε
προηγούμενο, καθώς από την αρχή του έτους κυμαίνονται από 55% έως 60%!

Τα ολιγοπώλια

Μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού είναι οι επιχειρήσεις που κρατούν τα
σκήπτρα σε κάθε έναν από τους βασικούς τομείς της αγοράς τροφίμων και ποτών.
Έτσι, δύο, τρεις ή τέσσερις επιχειρήσεις σε κάθε κλάδο μοιράζονται πάνω από το
60% των συνολικών πωλήσεων, με αποτέλεσμα οι αποφάσεις τους να είναι
καθοριστικές για το σύνολο της αγοράς.

Στον κλάδο της γαλακτοβιομηχανίας, δύο επιχειρήσεις (ΦΑΓΕ και ΔΕΛΤΑ)
μοιράζονται το 60% της συνολικής αγοράς, στα ζυμαρικά επίσης δύο επιχειρήσεις
(Μέλισσα – Κίκιζας και Μίσκο – Barilla) κατέχουν μερίδιο 90%, στα αναψυκτικά
άλλες δύο εταιρείες (3Ε και Pepsico) συγκεντρώνουν το 90% των πωλήσεων, ενώ
στους φρέσκους φυσικούς χυμούς τρεις επιχειρήσεις (ΔΕΛΤΑ, 3E και ΕΒΓΑ)
κατέχουν το 80% της αγοράς. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στα εμφιαλωμένα
νερά, στην οποία τέσσερις επιχειρήσεις (3Ε, Pepsico, Nestle και Χήτος)
συγκεντρώνουν το 60% της αγοράς, στα μπισκότα με δύο επιχειρήσεις
(Παπαδοπούλου και Ελληνική Εταιρεία Μπισκότων) να μοιράζονται το 90% της
αγοράς και τέλος στη βιομηχανία σοκολατοειδών με τρεις επιχειρήσεις (ΙΟΝ,
Παυλίδης και Nestle) να πραγματοποιούν το 78% του συνολικού τζίρου του κλάδου.

Ίδιες τιμές

Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις, ίδια προϊόντα διαφορετικών εταιρειών έχουν
μικρές έως ανύπαρκτες αποκλίσεις στις τιμές πώλησής τους όπως προκύπτεια από
τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αρμόδιες υπήρεσίες. Για παράδειγμα, ένα
λίτρο παστεριωμένο γάλα (προϊόν των τριών μεγαλύτερων εταιρειών του κλάδου),
στο ίδιο σούπερ μάρκετ, στις 29 Νοεμβρίου 2004, είχε τιμή 1,13 ευρώ (τα
προϊόντα των δύο εταιρειών) και 1,18 ευρώ (της τρίτης). Αντίστοιχα, ένα λίτρο
φυσικός χυμός πορτοκάλι (σε προϊόντα δύο εκ των μεγαλυτέρων εταιρειών του
κλάδου) κοστίζει 1,43 ευρώ. Στην αγορά σοκολάτας, η διαφορά τιμής από εταιρεία
σε εταιρεία μόλις που φτάνει τα 2 λεπτά (διαφορά μικρότερη από 2%), ενώ
προϊόντα γιαούρτης ίδιου τύπου πωλούνται από διαφορετικές εταιρείες σε τιμές
που διαφέρουν κατά 1 έως 3 λεπτά (δηλαδή κατά 2% – 3%).

Στις παιδικές τροφές, οι δύο μεγάλες εταιρείες του κλάδου τιμολογούν το ίδιο
προϊόν (φαρίν λακτέ) με διαφορά δύο λεπτών η μία από την άλλη (2,75 και 2,73
ευρώ, αντίστοιχα). Στο ελαιόλαδο συσκευασίας των πέντε λίτρων, τα προϊόντα των
δύο μεγαλύτερων εταιρειών έχουν ακριβώς την ίδια τιμή (22,78 ευρώ). Στα
προϊόντα τύπου cola, οι δύο μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου πωλούν το ίδιο
προϊόν στην ίδια τιμή (0,42 ευρώ). Στα μακαρόνια συσκευασίας του μισού κιλού,
οι δύο μεγαλύτερες εταιρείες πωλούν προς 0,69 ευρώ, δηλαδή, στην ίδια τιμή. H
ίδια εικόνα παρατηρείται και στην αγορά μπίρας, με τη συσκευασία των 330ml να
πωλείται από τις δύο μεγάλες εταιρείες προς 0,66 ευρώ. Τέτοια παραδείγματα
υπάρχουν δεκάδες στην αγορά τροφίμων και ποτών, στην οποία, μάλιστα, πολλές
φορές, ακόμη και οι ανατιμήσεις διαφόρων προϊόντων από τις εταιρείες είναι του
ίδιου ποσοστού. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, τον
Σεπτέμβριο του 2004 συγκεκριμένο προϊόν μπίρας διαφορετικών εταιρειών
ανατιμήθηκε κατά 4,76%, ενώ στο γιαούρτι, για το ίδιο προϊόν, η μία επιχείρηση
αύξησε την τιμή κατά 2% και η άλλη κατά 2,04%.

Σε ό,τι αφορά τις ανατιμήσεις που περνούν αυτή την περίοδο στα ράφια των
σούπερ μάρκετ και αφορούν εκατοντάδες προϊόντα ξεπερνούν το 20%. Ειδικότερα,
από τους τιμοκαταλόγους που έχουν αποστείλει στις αλυσίδες σούπερ μάρκετ 50
αλυσίδες προκύπτουν αυξήσεις έως 20% σε τυροκομικά προϊόντα, έως 20% σε κρασιά
και αλκοολούχα ποτά, έως 14% σε αλλαντικά, έως 12% σε απορρυπαντικά, έως 15%
σε χαρτικά και έως 12% σε σοκολάτες.

Ακριβά οπωροκηπευτικά και με… λιακάδα

Ανατιμήσεις παρατηρούνται και στην αγορά των οπωροκηπευτικών – και φθάνουν έως
και 100% σε σχέση με πέρυσι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τιμή της ντομάτας, η
οποία στις λαϊκές αγορές έχει φθάσει τα 2,4 ευρώ το κιλό, από 1,2 ευρώ που
ήταν το αντίστοιχο περυσινό διάστημα. Πρόκειται για ανατιμήσεις που δεν
δικαιολογούνται, ούτε από τις καιρικές συνθήκες ούτε από τις τιμές παραγωγού,
οι οποίες φέτος είναι μειωμένες κατά 50% σε σχέση με πέρυσι. Άλλωστε, δεν
είναι η πρώτη φορά που το κύκλωμα διακίνησης και εμπορίας οπωροκηπευτικών
κατηγορείται για κερδοσκοπία εις βάρος των καταναλωτών.

Ακριβότερο αναμένεται να είναι και το γιορτινό τραπέζι σε ό,τι αφορά τα
οπωροκηπευτικά, καθώς σε σχέση με το περυσινό αντίστοιχο διάστημα οι μέσες
τιμές αρκετών προϊόντων παρουσιάζουν σημαντικές αυξήσεις. Έτσι, τα λεμόνια
πωλούνται σήμερα προς 1 ευρώ το κιλό από 0,77 πέρυσι (ακριβότερα κατά 38,9%),
τα λάχανα προς 0,60 ευρώ το κιλό από 0,48 ευρώ πέρυσι (αύξηση 25%), τα
μαρούλια προς 0,52 ευρώ (13% ακριβότερα), το σπανάκι προς 1,10 ευρώ το κιλό
(αύξηση 10%), τα πράσα προς 1,05 ευρώ το κιλό (αύξηση 9,4%) και τα φρέσκα
κρεμμυδάκια προς 1,65 ευρώ το κιλό (αύξηση 10%).

Το υπουργείο κάνει μόνο… συστάσεις

Το υπουργείο Ανάπτυξης παραδέχεται ότι σε πολλές περιπτώσεις λειτουργούν στην
αγορά καρτέλ που διαμορφώνουν τις τιμές και ότι υπάρχουν εναρμονισμένες
πρακτικές και έλλειμμα ανταγωνισμού σε αρκετούς κλάδους. Περιορίζεται, όμως,
σε απλές… συστάσεις προς τις εταιρείες, που δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα.
Παράλληλα, επιχειρεί να μεταθέσει στο απώτερο μέλλον τις αναγκαίες θεσμικές
παρεμβάσεις σε ένα πρόβλημα που καίει τους καταναλωτές, με το επιχείρημα ότι
πρώτα πρέπει να γίνει σε κάθε κλάδο η «χαρτογράφηση» της αγοράς, την οποία
έχει ξεκινήσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού.

Ανεβαίνουν αμέσως, πέφτουν αργά οι τιμές στα καύσιμα

Κέρδη «παντός καιρού» αποκομίζει το κύκλωμα διύλισης και εμπορίας υγρών
καυσίμων. Κερδίζει τόσο στην άνοδο των διεθνών τιμών όσο και στην πτώση!
Μάλιστα, οι επιχειρήσεις του κλάδου κατηγορούνται επισήμως από το υπουργείο
Ανάπτυξης ότι ευθύνονται για την έλλειψη ανταγωνισμού στη συγκεκριμένη αγορά
και για τη διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα.

Τα Ελληνικά Πετρέλαια κατέχουν σήμερα το 75% της αγοράς διύλισης, ενώ το
υπόλοιπο 25% ελέγχεται από τη Μότορ Όιλ. Σημειώνεται ότι οι τιμές στις οποίες
πωλούν υγρά καύσιμα προς τις εταιρείες εμπορίας συμπίπτουν ή απέχουν ελάχιστα,
γεγονός που επηρεάζει ανάλογα και τη διαμόρφωση των τελικών τιμών. Πρόκειται
για διαφορές της τάξης των 2 – 3 λεπτών ανά τόνο.

Ενδεικτικό είναι ότι από τις 29 Οκτωβρίου του 2004 μέχρι σήμερα η τιμή του
αργού πετρελαίου μειώθηκε κατά 21,05% (από 47,83 δολάρια σε 37,76 δολάρια το
βαρέλι), αλλά η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης στην εγχώρια αγορά μειώθηκε μόνο
κατά 5,94% (από 0,858 σε 0,807 ευρώ). Σημαντικό, επίσης, είναι το γεγονός ότι
η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης, που αφορά το διάστημα από την αρχή του
έτους μέχρι σήμερα, αυξήθηκε κατά 14,5% σε σχέση με τη μέση τιμή του ίδιου
διαστήματος πέρυσι, στο όνομα της αύξησης των διεθνών τιμών πετρελαίου.
Αντίστοιχα, η τιμή του πετρελαίου κίνησης αυξήθηκε κατά 16,7%!

Το κέρδος διπλασιάστηκε σε μία εβδομάδα!

Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στις πρώτες χώρες,
πανευρωπαϊκά, με τις υψηλότερες τιμές προ φόρων στις βενζίνες, σύμφωνα με τα
επίσημα στοιχεία της Eurostat. Πρόκειται για τις τιμές που αφορούν τα μεικτά
περιθώρια κέρδους του κυκλώματος διύλισης και εμπορίας μαζί με τα μεταφορικά
τους. Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, μέσα σε μία
εβδομάδα το μεικτό περιθώριο κέρδους του κυκλώματος εμπορίας καυσίμων αυξήθηκε
στο 30%, ενώ θα έπρεπε να είναι στο 15%!

«Μπετόν» οι τιμές τσιμέντου και χάλυβα

Ολιγοπωλιακές συνθήκες χαρακτηρίζουν και την ελληνική αγορά τσιμέντου. ΑΓΕΤ
Ηρακλής και Τιτάνας μοιράζονται τη μερίδα του λέοντος ενώ μικρό μερίδιο
κατέχουν τα Τσιμέντα Χάλυψ. Τα τιμολόγια και των τριών εταιρειών διατηρούνται
σχεδόν στα ίδια επίπεδα, ενώ το 2005 οι εταιρείες προτίθενται να προχωρήσουν
σε «τσουχτερές» αυξήσεις. Οι ίδιες οι τσιμεντοβιομηχανίες υποστηρίζουν ότι τα
σχεδόν ίδια τιμολόγιά τους οφείλονται σε δύο, κυρίως, λόγους: Ο ένας είναι ότι
το κόστος παραγωγής (εργατικά, ασφαλιστικά, πρώτες ύλες) δεν διαφέρει
ουσιαστικά από εταιρεία σε εταιρεία και ο άλλος ότι όταν κάποιος από τους
τρεις «παίκτες» τόλμησε να ρίξει έστω και ελάχιστα τα τιμολόγιά του, η
αντίδραση των άλλων δύο ήταν ακαριαία, με αποτέλεσμα να μην αποκομίσει κανένα
όφελος. Ανάλογα με το κόστος μεταφοράς, οι τιμές του τσιμέντου στην ελληνική
αγορά κυμαίνονται από 70 έως 75 ευρώ για το σακί των πενήντα κιλών. Στην αγορά
χάλυβα και σιδηρομπετόν οι ανατιμήσεις κυμαίνονται στο 55% – 60% από την αρχή
του έτους, προκαλώντας μεγάλη αύξηση του κόστους κατασκευής οικοδομών, την
οποία πληρώνουν τελικά οι αγοραστές ακινήτων. Στην αγορά χάλυβα, τρεις
επιχειρήσεις μοιράζονται το 85% της πίτας. Πρόκειται για τις εταιρίες Σιδενόρ,
Χαλυβουργία Θεσσαλίας (κυρίως) και Χαλυβουργική. H τιμή για έναν τόνο χάλυβα
κυμαίνεται κοντά στα 455 ευρώ στις μεγάλες εταιρείες του κλάδου.