ANTΟNI MΠIBΟP «Διψάμε για Iστορία που να μιλάει για ανθρώπους»

«Τα μίντια ακόμη σκέφτονται με όρους B’ Παγκοσμίου Πολέμου» λέει ο Άντονι Μπίβορ για τη σύγκριση που έγινε ανάμεσα στην εισβολή των Αμερικανών στη Βαγδάτη και τη Μάχη του Στάλινγκραντ

«Ζούμε την αναβίωση της Ιστορίας, ιδιαίτερα του B’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Βρισκόμαστε σε μια ατομιστική, μετα-ηρωική εποχή, όπου οι άνθρωποι ελκύονται
απ’ το παρελθόν, από μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να
ελέγξουν τη μοίρα τους. Κάποτε η Ιστορία γραφόταν με συλλογικούς όρους, σαν
μια παρτίδα σκάκι. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όμως, οι άνθρωποι διψούν
για Ιστορία που θα μιλάει για τους ανθρώπους».

Έτσι, όπως εξηγεί στα «NEA» ο Άντονι Μπίβορ, ο πολυβραβευμένος συγγραφέας του
«Στάλινγκραντ» και του «Βερολίνου: H Πτώση 1945», ερμηνεύει την αναβίωση του
ενδιαφέροντος για την Ιστορία. Έτσι ερμηνεύει και την τεράστια επιτυχία που
γνώρισαν τα βιβλία του, ήδη μεταφρασμένα σε 25 γλώσσες, μα ιδιαίτερα το
«Στάλινγκραντ», με αφορμή την έκδοση του οποίου στα ελληνικά (από τις Εκδόσεις
Γκοβόστη) ο Βρετανός ιστορικός βρέθηκε χθες στην Αθήνα.

«Όταν ξεκίνησα να το γράφω, δεν περίμενα την επιτυχία. Ύστερα κατάλαβα ότι στο
βιβλίο ενώθηκε η ιστορία από τα πάνω με την ιστορία των απλών ανθρώπων που
υποφέρουν. Οι στατιστικές δεν μας λένε τίποτα για την Ιστορία. Για παράδειγμα,
ο πόλεμος του Χίτλερ και του Στάλιν δεν ήταν μόνο πόλεμος ιδεολογιών, αλλά και
πόλεμος της ματαιοδοξίας τους», λέει ο συγγραφέας, το έργο του οποίου ξεχώρισε
επειδή επικεντρώνεται στον ανθρώπινο παράγοντα, στους χαρακτήρες των
πολεμιστών, στις αρετές και στις αδυναμίες τους.

H Ιστορία, όμως, γράφεται απ’ τους απλούς ανθρώπους ή απ’ τους πολιτικούς και
τους διοικητές στρατευμάτων; «H συζήτηση αυτή αρχίζει απ’ τον Τολστόι, σύμφωνα
με τον οποίο την Ιστορία δεν τη γράφουν οι ηγέτες. Άξιζαν οι Γερμανοί τον
Χίτλερ και οι Ρώσοι τον Στάλιν; Δεν θα μάθουμε ποτέ τις απαντήσεις. Αν τις
γνωρίζαμε, η Ιστορία θα ήταν πολύ βαρετό θέμα. H Ιστορία δεν είναι ποτέ άσπρη
και μαύρη και καθήκον του ιστορικού είναι να κατανοήσει και όχι να εκφέρει
ηθικές κρίσεις, όπως, για παράδειγμα για το ότι οι Ρώσοι φέρθηκαν βάναυσα
στους Γερμανούς. Ούτε μπορείς να πεις, όπως ακούγεται συχνά, ότι οι Γερμανοί
ήταν κτήνη», απαντά.

Το 1945 είναι χρονολογία-σταθμός, λέει ο Μπίβορ, γιατί μαζί με τον Ψυχρό
Πόλεμο άρχισε και η περίοδος στην οποία «τα εθνικά και εθνοτικά προβλήματα
υποτάσσονταν στη λογική των σφαιρών επιρροής». Το 1945 «μπορεί να μας εξηγήσει
γιατί ακόμη και σήμερα οι Ουκρανοί μισούν τους Ρώσους και γιατί τις τελευταίες
ημέρες αντέδρασαν τόσο στην προοπτική ενός φιλορώσου προέδρου». Επιπλέον, ο B’
Παγκόσμιος Πόλεμος είναι «η επιτομή του πολέμου μαζικής στράτευσης, που
τελείωσε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Ήταν ένας πόλεμος στον οποίο
θυσιάζαμε με μεγάλη ευκολία τα παιδιά μας».

O ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟ IPAK

«Τον αντιμετώπισαν με όρους του 1945»

Ο Πόλεμος στο Ιράκ ήταν… λάθος πόλεμος, λέει ο Άντονι Μπίβορ, γιατί οι
Αμερικανοί εκτίμησαν εσφαλμένα την κατάσταση: «Αντιμετώπισαν αυτό τον πόλεμο
με όρους του 1945. Πίστευαν ότι θα μπορούσαν να επιβάλουν δημοκρατία, όπως
έκαναν στη μεταπολεμική Γερμανία και την Ιαπωνία, χωρίς αντιδράσεις. H Ιστορία
δεν επαναλαμβάνεται. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι παραλληλισμοί. Αλλά
όταν το παρακάνουμε με τους παραλληλισμούς, τα πράγματα γίνονται επικίνδυνα. H
ειρωνεία είναι ότι πέτυχαν μια γρήγορη νίκη, αλλά έχασαν την ειρήνη».

Αλλά και ο Σαντάμ Χουσεΐν σκέφτηκε με όρους του 1945: «Μιλώντας για τα όπλα
μαζικής καταστροφής, νόμιζε πως θα γίνει ήρωας του αραβικού κόσμου και του
αντιαμερικανισμού του, όπως ο Στάλιν, τον οποίο θαύμαζε, έγινε ήρωας του
αντιφασιστικού κινήματος τη δεκαετία του ’30. Έδωσε έτσι μια ιδανική
δικαιολογία στους Αμερικανούς να εισβάλουν». Και τα μίντια, όμως, πριν από την
εισβολή των Αμερικανών στη Βαγδάτη, συνέκριναν την εν λόγω μάχη με τη Μάχη του
Στάλινγκραντ. «Είναι γελοίο! Τα μίντια ακόμη σκέφτονται με όρους B’ Παγκοσμίου
Πολέμου. Δεν καταλαβαίνουν ότι οι πόλεμοι τού σήμερα και τού αύριο θα είναι
διαφορετικοί, όχι διακρατικοί, αλλά εθνοτικοί, καθώς και πόλεμοι για το νερό».

O ΣΤΡΑΤΟΣ

Φόβος, το κυρίαρχο συναίσθημα

Για τον Μπίβορ, οι στρατοί σε όλο τον κόσμο είναι πρωτίστως «συναισθηματικοί
οργανισμοί». «Ο στρατός στο παρασκήνιο κυριαρχείται από έντονα συναισθήματα,
αλλά κυρίως από φόβο. Γιατί οι στρατοί πολεμούν; Συχνά όχι για μια ιδεολογία,
αλλά για να μην ντροπιαστούν μπροστά στους συντρόφους τους. Γιατί σκοτώνουν; H
αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια της μάχης οι περισσότεροι κινούνται με
σκυφτό το κεφάλι και αποφεύγουν να πυροβολήσουν. H πίεση που δημιουργεί ο
φόβος σε συνδυασμό με το μίσος προκαλεί έκρηξη της βίας σε μια συγκεκριμένη
στιγμή, η οποία ένα λεπτό μετά έχει περάσει. Σε όλους τους στρατούς μπορεί να
δει κανείς ότι μετά απ’ αυτό το σημείο είναι όλοι ήρεμοι, ακόμη κι έτοιμοι ν’
αγκαλιάσουν τους αντιπάλους. Δεν υπάρχει, όμως, στρατός που να μην έχει
διαπράξει εγκλήματα».

Ποιος είναι

Ο Άντονι Μπίβορ γεννήθηκε το 1946 και σπούδασε στο Ουίντσεστερ και στη
Στρατιωτική Ακαδημία Sandhurst. Υπηρέτησε για πέντε χρόνια ως αξιωματικός στην
11η Ίλη των Ουσάρων και στη συνέχεια εγκατέλειψε τον στρατό. Για το βιβλίο του
«Στάλινγκραντ» τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο «Samuel Johnson», το «Wolfson
History» και το βραβείο Λογοτεχνίας «Hawthornden Prize for Literature».
Διδάσκει Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

INFO

Antony Beevor, «Στάλινγκραντ», «Βερολίνο: H Πτώση 1945», «Κρήτη. H Μάχη και η
Αντίσταση», όλα από τις Εκδόσεις Γκοβόστη. Ο συγγραφέας θα μιλήσει για το
«Στάλινγκραντ» αύριο, Πέμπτη, στις 19.00 στο βιβλιοπωλείο Ιανός, στη Θεσσαλονίκη.