H Eυρώπη δεν τολμά

Πολλοί πιστεύουν ότι ο λόγος που η Γαλλία παρουσίασε πρόσφατα διπλάσια
ανάπτυξη από τη Γερμανία, είναι πως οι Γάλλοι καταναλωτές σταμάτησαν να
ανησυχούν για τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Μόλις ο Γάλλος υπουργός
Οικονομικών, Νικολά Σαρκοζί, αποφάσισε να εγκαταλείψει την κυβέρνηση και να
μπει στην «κούρσα» για την προεδρία, ο πρόεδρος Ζακ Σιράκ εγκατέλειψε όλα τα
σχέδια για μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να του κοστίσουν σε ψήφους. Έτσι,
οι μεταρρυθμίσεις για την υγεία ή το συνταξιοδοτικό πρέπει να περιμένουν
μερικά χρόνια ακόμη.

Την ίδια στιγμή, μελέτη που εκπόνησε ομάδα εργασίας με επικεφαλής το πρώην
«αφεντικό» του ΔΝΤ, τον Michel Camdessus, ο οποίος ανέλαβε να βρει τι είδους
διαρθρωτικές αλλαγές απαιτούνται για να επιτευχθεί ανάπτυξη, έγινε δεκτή από
τα εργατικά συνδικάτα με τις συνήθεις διαμαρτυρίες. Οι περισσότερες από τις
λογικές προτάσεις που διατυπώνονται στη μελέτη, σύντομα θα γίνουν ακόμη ένα
παράδειγμα ξεχασμένων καλών προθέσεων. Όλα στη Γαλλία επιστρέφουν στον
κανονικό ρυθμό.

Οι Γερμανοί ανησυχούν

Μόλις ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών, Νικολά Σαρκοζί, αποφάσισε να διεκδικήσει την προεδρία, ο πρόεδρος Ζακ Σιράκ εγκατέλειψε όλα τα σχέδια για μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να του στερήσουν ψήφους

Τα γερμανικά νοικοκυριά, από την άλλη, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε η
δημοφιλής ημερήσια εφημερίδα «Die Welt», είναι πιο λογικά. Οι περισσότεροι
σκέπτονται να μειώσουν τις διακοπές τους – προφανώς, αυτό δεν σημαίνει ότι θα
δουλεύουν περισσότερο – και να αναβάλουν μεγάλες αγορές. Γιατί; Επειδή
ανησυχούν από αυτά που λέγονται για τις μεταρρυθμίσεις στις συντάξεις, τις
αλλαγές στο σύστημα υγείας και τις νέες προϋποθέσεις για τη χορήγηση
επιδομάτων ανεργίας.

H διάθεση των γερμανικών νοικοκυριών μπορεί σύντομα να βελτιωθεί. Ο
καγκελάριος Σρέντερ ετοιμάζεται, και αυτός, για τις εκλογές. Μπορεί να
νικήσει, καθώς το κόμμα του, το SDP, αρχίσει να ανεβαίνει στις δημοσκοπήσεις.
Έτσι, οι αναφορές ότι πρέπει να προωθηθούν μεταρρυθμίσεις έχουν εξαφανιστεί
από τους λόγους του. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην αναμενόμενη – εδώ και πολύ
καιρό – αύξηση της κατανάλωσης από πλευράς των γερμανικών νοικοκυριών, η οποία
είναι χαμηλή εδώ και πολλά χρόνια.

Οι Ιταλοί σε… κώμα

Στην Ιταλία, ο πρωθυπουργός Μπερλουσκόνι περίμενε τριάμισι χρόνια προτού
αποφασίσει να πραγματοποιήσει τη βασική του προεκλογική υπόσχεση για περικοπές
στη φορολογία. Ωστόσο, οι πραγματικές μειώσεις στη φορολογία συνεπάγονται και
περικοπές στις δαπάνες – και καθώς οι εκλογές θα γίνουν περίπου σε ένα χρόνο
από σήμερα, είναι πολύ αργά. Επειδή ανησυχεί ότι οι περικοπές στις δαπάνες
μπορεί να του κοστίσουν σε ψήφους, ο Μπερλουσκόνι προτείνει περικοπές στη
φορολογία μικρότερες από 0,3% του ΑΕΠ. Μπορεί οι Γερμανοί να είναι
«κουμπωμένοι» (και να μην ξοδεύουν), αλλά οι Ιταλοί είναι σε… κώμα.

Μπορούμε να πάρουμε ένα μάθημα από τις εμπειρίες αυτές: Στην πραγματικότητα,
οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν μεταρρυθμίσεις – και οι πολιτικοί το γνωρίζουν αυτό.
Για να το θέσω διαφορετικά: συγκεκριμένα συμφέροντα έχουν γίνει τόσο ισχυρά,
ώστε κάθε προσπάθεια για μεταρρυθμίσεις βρίσκει απέναντί της ένα ισχυρό λόμπι.

Κάνουν ζημιά

Ο καγκελάριος Σρέντερ ετοιμάζεται, και αυτός, για τις εκλογές και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως το κόμμα του ανεβαίνει. Έτσι, οι αναφορές ότι πρέπει να προωθηθούν μεταρρυθμίσεις έχουν εξαφανιστεί από τους λόγους του

Έτσι, οι πολιτικοί που ακολουθούν τον δρόμο των εκλογών, υπόσχονται το
ακατόρθωτο: μεταρρυθμίσεις που θα φέρουν αμέσως ευημερία χωρίς κόστος για
οποιονδήποτε. Όταν – τι έκπληξη! – αυτό αποδειχθεί αδύνατο, εγκαταλείπουν
εντελώς τις μεταρρυθμίσεις. Στο μεταξύ, όμως, προκαλούν σοβαρή ζημιά, επειδή
οι Ευρωπαίοι ανησυχούν για τις πιθανές μεταρρυθμίσεις τόσο πολύ, ώστε η
πιθανότητα να πραγματοποιηθούν απομακρύνεται ακόμη περισσότερο.

Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο προβλήματα με όλες αυτές τις υποσχέσεις και
την ανύπαρκτη δράση, όσον αφορά τις διαρθρωτικές αλλαγές: Πρώτον,
δημιουργείται ανησυχία στους καταναλωτές και μειώνεται η ζήτηση. Δεύτερον,
δίνεται η δυνατότητα σε λόμπι να οργανωθούν και να αποτρέψουν κάθε προσπάθεια
μεταρρύθμισης.

Ένα πολιτικά πιο επιτυχημένο πλάνο θα ήταν να υιοθετηθεί η προσέγγιση της
«μεγάλης έκρηξης»: να υιοθετηθούν άμεσα μεταρρυθμίσεις που θα κάμψουν την
αντίσταση των οργανωμένων συμφερόντων και θα επιτρέψουν στους ψηφοφόρους να
δουν τα οφέλη πριν από τις επόμενες εκλογές. Ωστόσο, κανένας Ευρωπαίος ηγέτης
δεν φαίνεται διατεθειμένος να ακολουθήσει την προσέγγιση αυτή.

Θα γίνουν φτωχότερες

Μήπως αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη – τουλάχιστον η Δυτική – είναι καταδικασμένη;
Όχι απαραίτητα. H Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία είναι πλούσιες χώρες. Ακόμη
και χωρίς μεταρρυθμίσεις, θα μπορέσουν να συντηρήσουν μια πολιτισμένη μορφή
ζωής για πολλά χρόνια. Φυσικά, κάποια στιγμή θα γίνουν φτωχότερες, σε σύγκριση
με άλλες οικονομίες που αναπτύσσονται με ταχύτερους ρυθμούς. Στο κάτω-κάτω, η
Αργεντινή χρειάστηκε σχεδόν έναν αιώνα κακοδιαχείρισης για να περάσει από τις
πρώτες θέσεις της λίστας των χωρών με το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα, στη
λίστα των χωρών που πλησιάζουν τα όρια της φτώχειας.

© Project Syndicate, Οκτώβριος 2004

Ο Alberto Alesina είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ

Ο Francesco Giavazzi είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bocconi του Μιλάνου

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ