TPITH AΠOΨH Zώντας σαν δαρμένο σκυλί

Οι πόρτες ανοίγουν με πάταγο και όσα κρύβονταν μέσα ξεχύνονται έξω. Γυναίκες
μωλωπισμένες, παραμελημένα παιδιά, έφηβοι απόβλητοι. Πλάσματα που πετιούνται
στην άκρη από τη μια μέρα στην άλλη επειδή το σπίτι, η οικογένεια, είναι
αδύνατον πια να κρατήσει την ελάχιστη συνοχή.

Πληροφορούμαστε ότι λειτούργησε ο πρώτος ξενώνας για κακοποιημένες γυναίκες
και παιδιά από το Εθνικό Κέντρο Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας και σύντομα, όπως
αναγγέλλεται, θα εγκαινιαστούν και άλλοι. Ανοιχτή αναγνώριση του γεγονότος ότι
το μελανό «υπόλοιπο» της κοινωνικής ζωής είναι και στην Ελλάδα ένα μέγεθος που
αυξάνεται ραγδαία. Κρούσματα βίας και εξευτελισμού των πιο αδύναμων μελών του
κοινωνικού συνόλου περικυκλώνουν καθημερινά την κοινή συνείδηση που
αναγκαστικά τα προσέχει.

H αθλιότητα δημοσιοποιείται, πράγμα που στη χώρα μας προκαλεί μια σειρά
κλονισμών. Γιατί μειώθηκε πολύ η ικανότητα της οικογένειας να συγκαλύπτει τις
εσωτερικές της συγκρούσεις και να επουλώνει όσο είναι δυνατόν τα τραύματα.

Σήμερα αυτό είναι ανέφικτο. Έρχεται απ’ έξω η πίεση και ξεσπάει στο σπίτι. Από
εστίες ανακούφισης των εντάσεων και ανασύνταξης, το σαλόνι, η κρεβατοκάμαρα, η
κουζίνα γίνονται χώροι όπου χύνεται πάλι το λάδι στη φωτιά, έτσι που η ντροπή
για τις απώλειες που υπέστησαν οι σύζυγοι στην εργασία τους και στις
συναλλαγές τους μετατρέπεται σε έχθρα τυφλή, εναντίον οποιουδήποτε. Και τη
στιγμή της έκρηξης ο πιο κοντινός δεν διαφέρει από τον οποιονδήποτε.

Αφού είναι αδύνατο να καταφερθεί ένα πλήγμα εναντίον του άδικου «όλου», θα
χτυπηθεί η γυναίκα ή το παιδί, ακριβώς επειδή αποτελούν τις γέφυρες που έχει
το θιγμένο αρσενικό εγώ με τον κόσμο.

M’ ένα χαστούκι ο μανιασμένος άνδρας εκδικείται την κοινωνία, τιμωρώντας
ταυτόχρονα τον εαυτό του. Είναι σαν να ομολογεί πως εκεί τον κατάντησαν, να
μην κάνει ούτε για τον γάμο ούτε για την πατρότητα και κανένας δεν πρέπει να
περιμένει πια τίποτα από ένα αγρίμι, όπως έγινε αυτός.

Υπήρχε μια εποχή όπου οι γυναίκες κατάπιναν τα πάντα και δεν μιλούσαν,
πιστεύοντας πως με έναν συνδυασμό υπομονής και επιδεξιότητας από μέρους τους
το κακό θα θεραπευόταν από μόνο του. Πίσω από τα κλειστά παντζούρια φούντωναν
και κόπαζαν οι καβγάδες, αλλά αυτό ήταν σχεδόν φυσικό. Όπως φυσικό ήταν την
επόμενη μέρα η παθούσα να καταφύγει σε μια συγγενή ή σ’ ένα φιλικό σπίτι για
να εκμυστηρευτεί τα χθεσινοβραδινά δυσάρεστα. Όταν όμως τα φιλικά σπίτια είναι
κλειστά και οι αυτόματοι τηλεφωνητές απαντούν στη θέση των οικείων προσώπων,
τότε το θύμα καταλαβαίνει πως έχει μείνει χωρίς μάρτυρες γύρω του. Μέσα στη
μεγαλούπολη και τα πλήθη της δεν έχει κάποιον για να ανταλλάξει μαζί του τα
λίγα εκείνα λόγια που θα το κάνουν να νιώσει πως ό,τι στραβό έτυχε στον έναν
μπορεί να συμβεί (και έχει συμβεί) στον καθένα.

Ο πόνος δεν είναι κάτι εντελώς μοναδικό και ατομικό. Αυτό το μαθαίνει κανείς
όταν συζητά τη δυστυχία του με άλλους. H ομαδική επισκόπηση των βασάνων (και η
διακωμώδησή τους ακόμη) ήταν, κάποτε, το πιο συνηθισμένο αναλγητικό και
κατέληξε να είναι το πιο δυσεύρετο. Δεν βρίσκεται εύκολα κάποιος για να
φορτωθεί ούτε καν το βάρος μιας μικρής εξομολόγησης. Έτσι η μιζέρια παίρνει
τους δρόμους. Δεν έχει πια αναστολές, κυκλοφορεί και κραυγάζει.

Ακούν τις φωνές της οι ιδιωτικές εταιρείες και κλείνουν τα τζάμια, ώστε να
μπορούν οι υπάλληλοι να συνεχίζουν χωρίς ωράριο τη δουλειά τους, ωσότου
εξαντληθούν. Τις ίδιες φωνές θα τις ακούσουν και το σχολείο και η Εκκλησία.
Είναι πια σχεδόν εξουδετερωμένοι θεσμοί. Υψώνουν τα χέρια, δείχνοντας πως ούτε
την κιμωλία πια μπορούν να πιάσουν και να γράψουν δυο λέξεις λυτρωτικές ούτε
το θυμιατήρι για να διώξουν τους δαίμονες. Τι μένει λοιπόν; Μα αυτό που ποτέ
δεν μας γέμιζε το μάτι. Αυτό που το υποπτευόμασταν πάντα για διαφθορά και
μεροληψία και συχνά επιβεβαίωνε τις υποψίες μας. H κρατική υπηρεσία.

Ηχεί μήπως πολύ γραφειοκρατικό; πολύ χρονοβόρο; Βρείτε κάτι καλύτερο. Δεν
υπάρχει. H ίδια η ιδιωτικοποίηση, η ίδια η σύνθλιψη των εργαζομένων, άλλοτε
από την πολλή δουλειά και άλλοτε από την πλήρη της έλλειψη, γεννά μαζί με τον
νέο πλούτο τη νέα φτώχεια και μαζί μ’ αυτήν την ανάγκη για νέα προστασία των
στοιχειωδών. Του να μη ζεις σαν δαρμένο σκυλί. Την εποχή της Βιομηχανικής
Επανάστασης, τον 19ο αιώνα, το έργο αυτό το ανέλαβε η οργανωμένη φιλανθρωπία.
Δυο αιώνες μετά, την εποχή της ηλεκτρονικής ανευθυνότητας, δεν μπορούμε παρά
να σκεφθούμε ξανά και ξανά τον ρόλο του κράτους.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.