Διαστάσεις Οι έξι πλευρές των πραγμάτων

«Αν μπορεί να αλλάξει η ποίηση τον κόσμο; Όχι βέβαια. Οι υπεύθυνοι για το
κακό που υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο δεν διαβάζουν
ποίηση». Βισουάβα Ζιμπόρσκα

Βισουάβα Ζιμπόρσκα: «Όσοι δεν ξέρουν να παίρνουν αποστάσεις από τον εαυτό τους δεν έχουν αίσθηση του χιούμορ»

Αν μπορεί να αλλάξει η ποίηση τον κόσμο; Προσπαθεί να το κάνει, αλλά τα
αποτελέσματα είναι εφήμερα. Υπάρχουν έργα που έχουν δώσει με κάποια μορφή
ώθηση στον κόσμο προς τα μπρος. Ο Ντίκενς, για παράδειγμα, συνέβαλε στο να
καταργηθεί η ποινή του θανάτου για χρέη. Ήταν μια πραγματική επιτυχία. Στους
Γάμους του Φίγκαρο αποδείχθηκε πόσο βλακώδες είναι να απολαμβάνουν προνόμια
συγκεκριμένα κοινωνικά στρώματα και να ζουν καλύτερα από τους υπολοίπους χάρις
στην κοινωνική τους θέση. Αυτή η κριτική συνέβαλε τότε στο να γελοιοποιηθεί
αυτή η μορφή κοινωνικής οργάνωσης.

Σήμερα όμως; Γιατί οι ποιητές και οι συγγραφείς δεν μπορούν να αλλάξουν τον
κόσμο; Γιατί όλοι αυτοί οι διανοούμενοι που τα ‘βαλαν με τον Μπους δεν
μπόρεσαν να αποτρέψουν την επανεκλογή του; Ο Χοσέ Κόμας της Ελ Παΐς
ίσως να ήθελε να θέσει αυτά τα ερωτήματα στη μεγάλη κυρία της πολωνικής
ποίησης, αλλά ο όρος ήταν σαφής: θα μιλήσουμε μονάχα για ποίηση. Για τον
Τσέσλαβ Μίλος, ας πούμε. «Φυσικά και τον γνώριζα. Από την πρώτη στιγμή ήξερα
ότι είναι ένας μεγάλος ποιητής. Από τότε που γύρισε στην Κρακοβία,
συναντηθήκαμε πολλές φορές. Θα έλεγα ότι με συμπαθούσε. Έχω γνωρίσει δέκα με
είκοσι ανθρώπους για τους οποίους ευχαριστώ τη μοίρα που τους συνάντησα. Ο
Μίλος είναι ένας απ’ αυτούς. Ήμουν πολύ τυχερή».

H Βισουάβα Ζιμπόρσκα είναι σήμερα 81 ετών. Για λίγα πράγματα αισθάνεται
σίγουρη. Όπως, για παράδειγμα, ότι το πέρασμά της από το Κομμουνιστικό Κόμμα
ήταν μια μεγάλη ανοησία. Όπως και τα ποιήματα που έγραφε τότε. Κατά τα άλλα,
πιστεύει πως πρέπει να βλέπουμε τα πράγματα από τις έξι πλευρές τους. Όλα
έχουν έξι πλευρές. Πρέπει λοιπόν να τα κοιτάζουμε από πάνω, από κάτω κι από
τις τέσσερις ακόμη πλευρές τους. Και να θέτουμε συνεχώς ερωτήματα. «Εγώ
ταυτίζομαι με εκείνους που λένε “όχι”. Απλώς, δεν γνωρίζω. Πιστεύω πως η θέση
“δεν ξέρω” είναι πολύ ευρύτερη από τη θέση “ξέρω”. Υπήρξαν μεγάλοι ποιητές που
ήταν σίγουροι γι’ αυτά που ήξεραν. Ανάμεσά τους, ο Δάντης. Πιστεύω όμως πως αν
είχε γράψει τη Θεία Κωμωδία πέντε χρόνια αργότερα, θα είχε αφαιρέσει ένα μέρος
της κόλασης και θα είχε βάλει άλλες κολάσεις στη θέση του. Ίσως να είχε
αλλάξει κριτήρια».

Και ο θάνατος; Μπορεί να αντιμετωπίσει τον θάνατο μια βραβευμένη ποιήτρια, 81
ετών, με το χιούμορ που τη διακρίνει; «Έχω γράψει ένα ποίημα για τον θάνατο,
αλλά χωρίς υπερβολές. Ο θάνατος μας επιτίθεται από την ώρα που ερχόμαστε στον
κόσμο, αλλά δεν πετυχαίνει τόσο γρήγορα τον στόχο του. Άλλοτε ναι, άλλοτε όχι.
Ο θάνατος δουλεύει ασταμάτητα, αλλά εμείς ζούμε και θέλουμε να ζήσουμε».