Οδηγός επιβίωσης για πνευματικούς ανθρώπους

Κυκλοφόρησε και στα ελληνικά το «Αουτονταφέ», ο ετήσιος τόμος (τεύχος 3-4) του
Διεθνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων (έδρα η Γαλλία), μια έκδοση εξαιρετικά
φροντισμένη, όπως συνηθίζει η «Άγρα». Συγγραφείς και διανοούμενοι από τις
τέσσερις γωνιές του πλανήτη καταγράφουν «τους καινούργιους κινδύνους που
απειλούν τη σκέψη και τη λογοτεχνία, τις πρωτότυπες μορφές που υιοθετούν
σήμερα η λογοκρισία και η προπαγάνδα, καθώς επίσης τους τρόπους και τις νέες
πηγές πνευματικής, λογοτεχνικής και γλωσσικής αντίστασης».

H ύλη του τόμου χωρίζεται σε τρία μέρη: 1) Στο πρώτο («Ένα εγχειρίδιο
πνευματικής επιβίωσης») γράφουν 24 συγγραφείς.

Στο δεύτερο («Το βιβλίο των απαγορεύσεων») γράφουν οκτώ. Το τρίτο είναι
αφιερωμένο στο «Ημερολόγιο της χρονιάς» της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς. H Ουκρανή
συγγραφέας (γεν. 1948) είχε προκαλέσει το κομμουνιστικό καθεστώς με το βιβλίο
της «Μολυβένιοι στρατιώτες», για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν. Το τελευταίο της
βιβλίο «H ικεσία» («Τσερνόμπιλ, ένα χρονικό του μέλλοντος», στα ελληνικά από
τις Εκδόσεις Περίπλους) περιέχει συγκλονιστικές μαρτυρίες και συνεντεύξεις για
τον κόσμο μετά το Τσερνόμπιλ. Κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων η (πρώην
δημοσιογράφος) Αλεξίεβιτς προσβλήθηκε από ραδιενέργεια και σήμερα πάσχει από
ανοσολογική ανεπάρκεια. Από το χρονικό της για το 2002 που δημοσιεύει
(αποσπάσματα) το «Αουτονταφέ» λίγες αράδες:

«Κάτι μου λείπει από την παλιά γνώση που έχουμε για το φόβο. Δεν μου αρκεί για
να εξηγήσω τον τωρινό μου φόβο. H πραγματικότητα έκανε ένα βήμα όχι μόνο πέρα
απ’ όσα γνωρίζαμε, αλλά και πέρα απ’ όσα φανταζόμασταν. Κι αυτό το βήμα είναι
τόσο μεγάλο (φοβάμαι, φοβόμαστε να το ομολογήσουμε) που δεν νιώθω πια κανέναν
φόβο. Κανέναν πόνο. Οι αισθήσεις μου δεν είναι έτοιμες… δεν είναι ικανές να
συνηθίσουν, να αντιληφθούν τα νέα σύνορα του Κακού…».

Στο πρώτο μέρος του τόμου περιλαμβάνεται και το συγκλονιστικό κείμενο του
Παλαιστίνιου ποιητή Μουρίντ Μπαργκουτί με τίτλο «Οι αρχιυπηρέτες του πολέμου
και η γλώσσα τους», απ’ όπου αποσπώ λίγες φράσεις:

«H δηλητηριασμένη γλώσσα δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τον κομβικό ρόλο που
παίζουν τα δηλητηριασμένα MME. Μέσα από πολύχρωμα προγράμματα, ζωηρές
συζητήσεις και στημένες συνεντεύξεις, οι γιγάντιοι τηλεοπτικοί σταθμοί μάς
εισάγουν στον πόλεμο, μας εκπαιδεύουν στον πόλεμο και μας παροτρύνουν όχι
απλώς να τον δεχόμαστε, αλλά και να τον χειροκροτούμε! Ποιος είναι ο ρόλος των
διανοουμένων σε όλα αυτά; Μήπως οι άνθρωποι των MME δεν είναι συγγραφείς,
στοχαστές, θεωρητικοί, ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες που έχουν ταχθεί να γίνουν
αρχιυπηρέτες του πολέμου, υπηρέτες της κόλασης; Ωστόσο, η σπουδαιότητα μιας
γενναίας μειονότητας διανοουμένων σε κάθε κοινωνία ξεχωριστά και σε όλες μαζί
δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Σε τούτη τη στρατιωτική εποχή που ζούμε είναι ακόμα
πιο χρήσιμο. Στη μάχη της γλώσσας η σιωπή δεν είναι ασφαλώς η απάντηση και η
ανοχή είναι έγκλημα».

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ

Από τον Σεμπρούν στον… Κοντογιάννη

Ένα ντέρμπι που διαρκεί πολλές δεκαετίες διεξάγεται μεταξύ αυτών που αγαπούν
και αυτών που απεχθάνονται το ποδόσφαιρο. Συνήθως οι πρώτοι βρίσκονται σε
άμυνα από τις επιθέσεις των δευτέρων, κατανοώντας πως όταν αγαπάς κάτι δεν
χρειάζονται δικαιολογίες. (Τα υπόλοιπα τα θεωρούν μικροκοινωνιολογικές
αναλύσεις του ποδαριού).

Διασκέδασα πολύ και απόλαυσα την ανάγνωση των 28 λογοτεχνικών κειμένων του
περιοδικού για το ποδόσφαιρο με τον εύγλωττο γενικό τίτλο «Αυτή η ένδοξη
Κυριακή». Έλληνες και ξένοι με παλαιότερα και πρόσφατα κείμενα καταθέτουν
απόψεις, αναδεύουν μνήμες κρυφονοσταλγώντας, παίζουν γράφοντας, γράφουν
παίζοντας… Ας παίξουμε κι εμείς λοιπόν. Λέγαμε γι’ αυτούς που αγαπούν και
γι’ αυτούς που απεχθάνονται το ποδόσφαιρο. Ο Χόρχε Σεμπρούν δεν χρειάζεται
συστάσεις. Δηλωμένος ποδοσφαιρόφιλος, ήπιος, διανοούμενος, γαλλόφιλος για
πολλούς λόγους δεν αγαπά μια ομάδα αλλά δύο: την ισπανική Ρεάλ Σοσιεδάδ και τη
γαλλική Σεντ Ετιέν. Από το θαυμάσιο κείμενό του «Μητέρα Πατρίδα και
Ποδόσφαιρο» αποσπώ μια φράση: «… Τίποτε δεν είναι πιο καθαρό και σαφές, μέσα
στο ιδανικό βασίλειο της λογικής τρέλας, από το παιχνίδι της Σεντ Ετιέν, όταν
αυτή η ομάδα παίζει αληθινά ποδόσφαιρο, πράγμα που συμβαίνει αρκετά συχνά ώστε
να αισθάνομαι για τη Σεντ Ετιέν την ίδια ανήσυχη και ζηλότυπη τρυφερότητα που
αισθάνομαι για τη Ρεάλ του Σαν Σεμπαστιάν».

Ο Παντελής Κοντογιάννης ίσως χρειάζεται συστάσεις. Είναι πεζογράφος και
μεταφραστής. Στο κείμενό του «Πώρωση» δηλώνει ότι απεχθάνεται το ποδόσφαιρο
(ουδείς ψόγος!), αλλά έχει ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς την εύκολη και
ψευδοαριστοκρατική προσέγγισή του προς όσους αγαπούν το άθλημα: «… Δεν με
ενώνει τίποτα με όσους αγαλλιάζουν ή οδύρονται εξαιτίας της πορείας μιας
μπάλας στον χορτοτάπητα και νιώθω βαθιά περιφρόνηση (sic) για όσους λατρεύουν
το ποδόσφαιρο, για όσους έχουν εξαρτήσει την ψυχική τους διάθεση και την
αυτοεκτίμησή τους (resic!) από ένα τσούρμο χρυσοπληρωμένων παλιάτσων, που
τρέχουν να χώσουν ένα τόπι σε ένα διχτυωτό παράπηγμα…».

Αλλά όλα τα κείμενα του αφιερώματος δεν μοιάζουν μ’ αυτό. Υπάρχουν και μικρά
διαμάντια υπέρ ή κατά του αθλήματος. Αναζητήστε το τεύχος.

ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗ – ΜΑΝΙΩΤΗΣ. * Δύο αναλύσεις για το έργο της ποιήτριας
Μελισσάνθης (πραγματικό όνομα Ήβη Κούγια – Σκανδαλάκη) και του συγγραφέα
Γιώργου Μανιώτη καλύπτουν πολλές σελίδες τής «Νέας Πορείας». Κατά τον
Δημήτρη Τσινικόπουλο «δύο είναι τα μεγάλα μυστικά της ποίησης της Μελισσάνθης,
όπως αποκρυπτογραφούνται μέσα από τη ζωής της: η ιδιάζουσα θεματική της
(κοσμολογικά θέματα, τραγικότητα της ύπαρξης, μεταφυσική) και ο δραματικός
αρρενωπός τρόπος εκφοράς».

H Αφροδίτη Σιβετίδου επιχειρεί να δείξει «τον ιδιαίτερο τρόπο που επινοεί ο
Γιώργος Μανιώτης στη σύλληψη των προσώπων του όπου ο άλλος με μικρό και
κεφαλαίο “A” γίνεται μοχλός δράσης και στοιχείο θεατρικότητας».

ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ. * Με αφορμή τα 100 χρόνια από τον θάνατο του
Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, η «Πνευματική Ζωή» φιλοξενεί κείμενο της
Ρούλας Παπαδημητρίου. H συγγραφέας στηρίζεται σε σημειώσεις που της άφησε
«φίλος γιατρός, που ήταν τότε παιδί δεκάξι χρόνων στον αγώνα, κοντά στον
ιεράρχη – πολεμιστή Γερμανό Καραβαγγέλη». Το τεύχος κοσμεί ο πίνακας του
Πικάσο. Ο Δεκέμβρης της Αθήνας, με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1944, σαν εισαγωγή
σε κείμενα από τα αρχεία τού Τσώρτσιλ για τη ματωμένη εποχή. Ο τίτλος του
κειμένου που επιλέγει το περιοδικό είναι ενδεικτικός: «Οι τρεις έμποροι των
εθνών προσδιορίζουν τα μερίδιά τους πριν από την Απελευθέρωση». Ακόμα το
περιοδικό δημοσιεύει κριτική των επικριτών τού Νίκου Καζαντζάκη με αφορμή
διεθνές συνέδριο που έγινε στην Κρήτη. Κι εδώ ο τίτλος του κειμένου
ενδεικτικός: «Ο Καζαντζάκης στο στόχαστρο νέων επικριτών ­ Συκοφαντικές
πανεπιστημιακές κοτσάνες»…

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΑΟΥΤΟΝΤΑΦÉ»: 1, allee Georges Leblanc, 93300 Aubervilliers,
France. Τηλ. +33148116135. Στην Αθήνα: info@agra.gr

«ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ»: Δ. Αιγινήτου 34, Αθήνα 115 28. Τηλ. 210-7245.553.

«NEA ΠΟΡΕΙΑ»: Βενιζέλου 14, Θεσσαλονίκη 546 24. Τηλ. 2310-273.450

«ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ»: Χατζοπούλου 49, Καλλιθέα 176 71. Τηλ. 210-9588.333.