«Άλλο θρησκεία, άλλο κράτος»

Σε λιγότερο από έναν μήνα, στις 17 Δεκεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα
αποφασίσει αν θα δώσει ή όχι στην Άγκυρα μια ημερομηνία έναρξης των
διαπραγματεύσεων, αν δηλαδή θα ανοίξει ή όχι την πόρτα της ευρωπαϊκής
οικογένειας στην Τουρκία.

Ο Μεχμέτ Μετινέρ μιλάει χωρίς αναστολές και περιστροφές για την εντυπωσιακή περιπέτεια ενός μεγάλου μέρους των Τούρκων ισλαμιστών

Τα τελευταία τρία χρόνια η Άγκυρα, πρώτα με κάποια δειλά βήματα της κυβέρνησης
Ετζεβίτ, που κατήργησε τη θανατική ποινή και στη συνέχεια με κάποια πιο
αποφασιστικά και συστηματικά βήματα της κυβέρνησης Ερντογάν, σημείωσε μια
εντυπωσιακή πρόοδο στην προσπάθειά της να προσαρμοστεί στο ευρωπαϊκό
κεκτημένο.

Αναμφισβήτητα, ένα μεγάλο μέρος της προόδου αυτής είναι ακόμα «στα χαρτιά»,
χωρίς ωστόσο αυτό να μειώνει τη μεγάλη συμβολική σημασία των αλλαγών που
έγιναν και που έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν.

Τα ερωτήματα. Ποια όμως είναι η Τουρκία σήμερα; Αλλάζει πραγματικά μέσα
στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής της περιπέτειας ή απλά «μεταμφιέζεται» στην
επιφάνεια χωρίς να αλλάζει στο βάθος;

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι εύκολο να απαντηθούν. Μπορούμε όμως να
περιγράψουμε κάποιες δυναμικές στην τουρκική κοινωνία. Και δίνοντας τον λόγο
στους ίδιους τους Τούρκους, τον απλό πολίτη και τον διανοούμενο, τον δεξιό και
τον αριστερό, τον ισλαμιστή και τον κεμαλιστή, τους άνδρες και τις γυναίκες,
τον καθηγητή και τον μαθητή, τον ακαδημαϊκό και τον δημοσιογράφο, τον πολιτικό
και τον επιχειρηματία, μπορούμε να σκιαγραφήσουμε, έστω και αμυδρά, τη
σημερινή Τουρκία.

«Το πολιτικό Ισλάμ τελείωσε»

Νεαρές Τουρκάλες ξεκουράζονται μπροστά σε τζαμί στην Άγκυρα

«Παλιά σκεφτόμασταν σαν τους Ταλιμπάν, θέλαμε να κατακτήσουμε το κράτος και να
ιδρύσουμε έναν επίγειο ισλαμικό παράδεισο με Σύνταγμά μας το Κοράνι. Σήμερα
όμως έχουμε συνειδητοποιήσει την αξία της δημοκρατίας. Όπως στην Ευρώπη. Το
πολιτικό Ισλάμ τελείωσε». Στα χέρια του, ο Μεχμέτ Μετινέρ κρατάει το
καινούργιο του βιβλίο με τίτλο «Καταπράσινη Σαρία, Ολόλευκη Δημοκρατία» και
μας μιλάει χωρίς αναστολές και περιστροφές για την εντυπωσιακή περιπέτεια ενός
μεγάλου μέρους των Τούρκων ισλαμιστών, όπως του ίδιου και του Ταγίπ Ερντογάν,
που ξεκίνησαν από την πίστη στον ριζοσπαστικό ισλαμισμό για να καταλήξουν
σήμερα στη θεώρηση μιας ευρωπαϊκών προδιαγραφών δημοκρατίας.

Εκκοσμίκευση. Γεννημένος το 1960 στην μικρή κωμόπολη Κιάχτα κοντά στο
Αντίαμαν της Νοτιοανατολικής Τουρκίας, ο κουρδικής καταγωγής Μεχμέτ Μετινέρ
αποφοίτησε από τη Φιλολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης και
ενεπλάκη από νωρίς στο ισλαμιστικό κίνημα. Όταν ο φίλος του ο Ταγίπ Ερντογάν
εξελέγη δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, ο Μετινέρ θα τον ακολουθήσει ως
σύμβουλός του, όπως ήταν σύμβουλος και του προέδρου του ισλαμικού Κόμματος της
Αρετής, του Ρετζάι Κουτάν.

«Οι δημοκρατικοί πολίτες βλέπουν τη δημοκρατία ως ένα μέσο κατά του Ισλάμ και
από την πλευρά τους οι οπαδοί του πολιτικού Ισλάμ βλέπουν τη δημοκρατία ως ένα
μέσο κατά του κοσμικού καθεστώτος και αυτό είναι λάθος», λέει ο Μετινέρ. «Το
πολιτικό Ισλάμ τελείωσε, αυτό που προσπαθούμε σήμερα να φτιάξουμε είναι μια
σύνθεση που να φέρνει μαζί το δημοκρατικό Ισλάμ και τη δημοκρατική
εκκοσμίκευση. Δεν πρέπει η θρησκεία να κυριαρχεί στο κράτος, αλλά ούτε το
κράτος να επεμβαίνει στη θρησκευτική ζωή του ατόμου. Όπως στην Ευρώπη. Άλλο η
θρησκεία, άλλο το κράτος».

Πώς έγινε αυτό το πέρασμα από την «Καταπράσινη Σαρία» στην «Ολόλευκη
Δημοκρατία»;

«Όταν είδαμε τον απολυταρχισμό των καθεστώτων του Ιράν και του Αφγανιστάν,
έσπασε κάτι μέσα μας», απαντά ο συγγραφέας. «Καταλάβαμε ότι πιστεύαμε σε μια
ουτοπία. H δημοκρατία και η εκκοσμίκευση είναι απαραίτητες εγγυήσεις για την
ειρήνη και την ευημερία». Την εισαγωγή στο βιβλίο την υπογράφει ένας πρώην
μαρξιστής επαναστάτης και σήμερα φιλελεύθερος αρθρογράφος της «Μιλιέτ», ο
Χασάν Τζεμάλ. Όπως γράφει, διάβασε πέρυσι ένα άρθρο του Μετινέρ στην εφημερίδα
«Ραντικάλ», όπου ο πρώην ισλαμιστής τόνιζε ότι ο Ερντογάν άργησε λίγο να
καταλάβει τη σημασία της δημοκρατίας και της εκκοσμίκευσης, αλλά τελικά τα
κατάφερε. «Ο Ερντογάν έχει αλλάξει», σημείωνε. Αμέσως ο Τζεμάλ τηλεφώνησε στον
Μετινέρ. «Γιατί δεν γράφεις ένα βιβλίο για την αλλαγή αυτή;», του είπε. «Θα το
γράψω, αλλά εσύ θα γράψεις την εισαγωγή», του απάντησε εκείνος. Έτσι και
έγινε. Ένας πρώην μαρξιστής επαναστάτης έγραψε την εισαγωγή στο βιβλίο ενός
πρώην ριζοσπάστη ισλαμιστή. Μήπως κάτι συμβαίνει στην Τουρκία;