Δρόμοι

Το μυστικό…

… της θεάς Τύχης είναι βαθύ και σκοτεινό. Όσο και το μυστικό της θεωρίας των
πιθανοτήτων – έτσι μετονόμασε η επιστήμη στην εποχή μας τη θεά Τύχη. H
εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ», με την ευκαιρία της έκδοσης του βιβλίου «Οδηγός
για τα τυχερά παιχνίδια, τον έρωτα, το χρηματιστήριο και όλα τα άλλα» του Αμίρ
Άσζελ (Εκδ. Thunder’s Mouth), θυμήθηκε ένα επεισόδιο με τους μαθηματικούς του
δεκάτου εβδόμου αιώνα Μπλεζ Πασκάλ και Πιερ ντε Φερμά.

Ένας νεαρός…

… ιππότης, που ήταν τζογαδόρος, έθεσε στον Πασκάλ ένα πρόβλημα με ζάρια:
Πότε έχει κανείς καλύτερες πιθανότητες, όταν ρίχνει ένα ζάρι τέσσερις φορές
και κερδίζει αν έρθει άσος σε μια από τις τέσσερις ή όταν ρίχνει δύο ζάρια 24
φορές και κερδίζει αν έρθουν δύο άσοι ταυτόχρονα; Ο ίδιος ο νεαρός πίστευε πως
και στις δύο περιπτώσεις οι πιθανότητες είναι ίσες. Όμως, ο Πασκάλ και ο Φερμά
τον έβγαλαν από την πλάνη του, καθώς ήταν ήδη έτοιμοι να διατυπώσουν μια
θεωρία που σήμερα, μεταξύ άλλων, αποτελεί τη βάση της κβαντικής φυσικής.
Επειδή όλα αυτά φαίνονται περίπλοκα, ο συγγραφέας Άσζελ ενθαρρύνει τους
αναγνώστες του: «Θέλω να σας πω ένα μυστικό: ο υπολογισμός των πιθανοτήτων
είναι τόσο εύκολος όσο και το μέτρημα». Μάλιστα. Αρκεί να μη ρωτάμε γιατί. Με
τα πώς και τα γιατί, μπαίνουμε σε αχαρτογράφητη περιοχή.

Στην απλή…

… αριθμητική γιατί, ας πούμε, ένα και ένα κάνουν πάντα δύο; Γιατί έτσι. Πού
τη βρήκαμε αυτή την ιδέα πως υπάρχει «κάτι» που είναι «δύο»; Δεν γνωρίζουμε.
Όσο για τις πιθανότητες, κάθε ξεχωριστό στρίψιμο ενός νομίσματος είναι ένα
μοναδικό και μεμονωμένο γεγονός. Το νόμισμα δεν έχει μνήμη. Στο δεύτερο
στρίψιμο δεν θυμάται αν στο πρώτο είχε έρθει κεφαλή ή γράμματα και στο τρίτο
στρίψιμο δεν θυμάται τι του είχε συμβεί στο δεύτερο. Παρ’ όλα αυτά, όπως
γράφει ο Άσζελ, ύστερα από τα πολλά στριψίματα, τα αποτελέσματα αρχίζουν να
συγκλίνουν προς το 50%-50%. Γιατί; Δεν απαντάει σε αυτό ο Άσζελ. Εξηγεί όμως
το «θεώρημα του τζογαδόρου»: «Όταν παίζεις με έναν αντίπαλο που έχει πολύ
περισσότερα χρήματα από σένα, όπως ένα καζίνο, είναι απολύτως βέβαιο πως ο
χαμένος θα είσαι εσύ». Και κάτι ακόμη: οι πιθανότητες να κερδίσει κανείς στη
ρουλέτα είναι 47% και όχι 50% (αλλοιώνονται από το 0 και τα διπλά 00 του
τροχού).

H τελική…

… συμβουλή του είναι πολύ απλή: φύγε όσο είσαι ακόμη κερδισμένος. Και μην
πιστεύεις τόσο πολύ στις πιθανότητες. Γιατί, ναι, στη θεωρία, ένα τσούρμο
μαϊμούδες που κοπανάνε για αρκετό διάστημα μια γραφομηχανή, κάποτε θα γράψουν
τη λέξη «Άμλετ». Αυτό που μας κρύβει η θεωρία εδώ, είναι πως, στην
πραγματικότητα, το «αρκετό διάστημα» εκτείνεται πέρα από τον θάνατο του
Σύμπαντος.